रानीपानीमा सहकारीले सजिलो

कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — बजार क्षेत्रमा बग्रेल्ती खुलेका बचत तथा ऋण सहकारीका विकृति नभएका होइनन् तर, गाउँले मिलेर आफ्ना लागि खोलेका सहकारीले खनखाँचो सजिलो पारेका छन्  । सजिलो पार्नेमध्येकै दरिलो उदाहरण हो रानीपानीको सहकारी  ।

पर्वतको बिहादी गाउँपालिका–३ रानीपानीका स्थानीय सहकारीको हिसाबकिताब गर्दै । तस्बिर : अगन्धर तिवारी/कान्तिपुर 

सानोतिनो व्यवसाय गर्न गाउँमा पैसा खोज्दा सजिलै नपाएपछि रानीपानीका यामनारायण ज्ञवाली, रामप्रसाद पराजुली र मुकुन्द पराजुलीलगायतले सहकारी संस्था खोल्ने सल्लाह गरे । २०६७ वैशाख २८ मा सहकारी डिभिजन कार्यालय बागलुङमा कृषि सहकारी दर्ता भयो । उतिबेला ३५ जनाले जनही २ हजारका दरले ७० हजार रुपैयाँ जुटाएर सुरु गरेको सहकारीमा अहिले ४० लाख पुँजी पुगेको छ ।

आवद्ध सबैलाई यसले आर्थिक कारोबार सहज भएको छ । सस्तो व्याजदरमा घरघरै पैसा पुग्छ । सहकारीकै अगुवाइमा गाउँका घरघरै फलफूल बगैंचा सुरु गरिएको छ । सहकारीबाट धेरथोर ऋण गरेर रानीपानीका ५० परिवारले घरघरै व्यावसायिक तरकारी लगाएका छन् । सहकारीको अगुवाइमा स्थानीयका कृषिउपज प्रदर्शनी र साप्ताहिक रूपमा हाटबजार सुरु भएको छ । गाउँमा दूध उत्पादन व्यावसायिक बनाउन चिस्यान केन्द्र खोल्ने प्रक्रिया सुरु भएको छ ।

सहकारीले हालसम्म रानीपानीमा मात्रै ५ हजार लिची र आँपको बिरुवा वितरण गरेको छ । करिव सय परिवारले घर वरपर फलफूल लगाएका छन् । ‘सिजनमा लिची किलोको दुई सय रुपैयाँ पर्छ,’ स्थानीय सृजना भट्टराइले भनिन्, ‘एउटा बोटमा राम्रो हुँदा दुई क्विन्टल फल्छ ।’ राम्रो बजार मूल्य पाए एउटा बोट लिचीबाट वर्षभरि खान पुग्ने अन्न किन्न सकिने उनले बताइन् । ‘पहिला दुई–चार हजार नपाएर समस्या हुन्थ्यो,’ गोविन्दराज पराजुलीले भने, ‘अहिले सानोतिनो व्यवसाय गर्न पैसाको समस्या हुंँदैन । सस्तो ब्याजमा घरघरै पैसा आउँछ ।’ सहकारीले बिनाधितोमा ५ लाखसम्म ऋण सेवा शुल्क नलिई लगानी गर्दै आएको छ । बढीमा १५ प्रतिशत व्याजमा ऋण लगानी गर्दै आएको अध्यक्ष रामप्रसाद पराजुलीले बताए ।

‘विगतमा रानीपानी हरेक हिसाबले विकट थियो,’ उनले भने, ‘अहिले वालिङसम्म सडक जोडिएकाले सहज छ । यही वर्षदेखि बाटो स्तरोन्नति भएको छ । वर्षामा पनि गाडी चल्ने बन्दै छ ।’ सडकको सहज सुविधा हुने भएकाले सहकारीले यसै साताभित्र दूध चिस्यान केन्द्र ल्याएर गाउँको उत्पादन वालिङसम्म लैजाने तयारी गर्दै छ ।

कम्तीमा दुई सय लिटर दुध वालिङ पठाउने गरी तयारी गरेको सहकारीका सचिव गोविन्द पराजुलीले बताए । सहकारी स्थापना भएपछि स्थानीयलाई सानोतिनो व्यवसाय गर्न, कृषिमा लगानी गर्न, तरकारी तथा फलफूल खेती गर्न सहज भएको स्थानीय ज्ञानप्रसाद ढकालले बताए । ‘मैले सहकारीबाटै ऋण लिएर तरकारी खेती सुरु गरेको हुँ,’ उनले भने, ‘तरकारीकै आम्दानीले किस्ता तिर्न सजिलो छ ।

ब्याजदर सस्तो भएकाले किस्ता बुझाउन समस्या छैन ।’ रानीपानीकै गोविन्दराज, मुकुन्द र रामप्रसादलगायतका युवाले सहकारीबाट सहुलियत दरमा ऋण लिएर व्यवसाय सञ्चालन गरेका छन् ।
केही किसानले पशुपालन र सिलाइकटाइमा लगानी गरेको अध्यक्ष पराजुलीले बताए ।

Yamaha

तत्कालीन रानीपानी, बर्राचौर र वाहाकी गाविस कार्यक्षेत्र रहनेगरी सुरु गरेको सहकारीले गाउँपालिकाभर कार्यक्षेत्र बनाउन लागेको पदाधिकारीले बताए । धेरै किसान सहकारीमा आबद्ध हुन चाहेपछि सहकारीले हालै विधान संशोधन गरिसकेको छ । सहकारी डिभिजन कार्यालयसँग अनुमति लिएर कार्यक्षेत्र बिस्तार गर्ने तयारी भएको उपाध्यक्ष यामनारायण ज्ञवालीले बताए ।

सहकारीका शेयर सदस्यहरूले अहिले पनि नियमित बचत गर्छन् । हरेकले मासिक न्यूनतम ५ सय बचत गर्दै आएका छन् । नियमित गरेको बचतलाई मूल पुँजीमा जम्मा गरेर बढाउँदै लगेको सहकारीले आगामी दिनमा गाउँमै सहुलियत पसल, कृषि तथा पशुपालन फर्म, सहकारी खेतीलगायतमा लगानी गर्ने योजना बनाएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

डिंगाको रखवाली अनिवार्य

आश गुरुङ

लमजुङ — संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारका आ–आफ्नै कानुन  । लमजुङको एउटा गाउँ, जहाँका बासिन्दाले डिंगा (गाईभैंसीलगायतका बस्तुभाउ) चराउनैपर्ने नियम बनाएका छन्  ।

गाउँमा घरपालुवा जनावरलाई यत्तिकै छाड्ने गरिन्छ । फुकाएर छाडेका बस्तुभाउ अरूको घरआँगनमा पस्ने, मानिसलाई हान्ने साथै बालीनाली खाने गरेपछि क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–८ घाम्राङका बासिन्दाले चौपायाका पछि एउटा मानिस अनिवार्य हुनुपर्ने नियम बनाएका हुन् ।

‘गाईबस्तु धनीले आफ्ना डिंगा अनिवार्य चराउनुपर्छ । नत्र कारबाही गरिने नियम बनाएका छौं,’ कोम्रो गाउँ संरक्षण तथा विकास समितिका अध्यक्ष मखनबहादुर गुरुङले भने । नियम उल्लङ्घन गरे पहिलो पटक ५ सय, दोस्रो पटक १५ सय र तेस्रो पटक पनि गरे २५ सय जरिवाना तोकिएको छ । गाईभैंसीले अलैंचीका बिरुवा खाएमा प्रतिबिरुवा ५० रुपैयाँ धनीलाई बुझाउनुपर्नेछ ।

किवीका बिरुवा खाएमा प्रतिबिरुवा ५ सय क्षतिपूर्ति तोकिएको छ । धान, मकै, कोदो, काउली, बन्दा, तोरीजस्ता बाली खाएमा बस्तुभाउका धनी र बालीका धनीबीच अनुगमन समितिले सहमति गराई क्षतिपूर्ति भराउनेछ ।

यसै साता गाउँमा बसेको भेलाले महिलामाथि हुने हिंसा, बलात्कार तथा जघन्य अपराध गरेमा एक लाख रुपैयाँ जरिवाना तोकेको अध्यक्ष गुरुङले बताए । जरिवाना तिर्न नमानेमा कानुनबमोजिम कारबाही गरिनेछ । ‘गाउँमा केही वर्षअघि घटना भयो । कानुनअनुसार हामीले आफैं कारबाही गर्न मिल्दैन । तर, गाउँमा कुनै यस्ता घटना हुन नदिन हामीले महिलामाथि हुने जुनसुकै हिंसाजन्य घटना घटाउनेलाई १ लाख रुपैयाँ जरिवाना गर्ने निर्णय गरेका हौं,’ उनले भने ।

उनका अनुसार विशेष परिस्थिति (गुरुङ समुदायको संस्कारसंस्कृति जन्य क्रियाकलाप) बाहेक चुरोट, जाँडरक्सीजस्ता मादकपदार्थ प्रयोग गर्न नपाइने नियम बनाएको छ । १८ वर्ष पूरा नभएका बालबालिकालाई सुर्तीजन्य तथा मादकपदार्थ सेवन तथा लानल्याउन निषेध गरिएको छ । यस्ता कार्य गरेको पाइएमा अभिभावकलाई प्रतिव्यक्ति ५ सय रुपैयाँ जरिवाना तोकेको छ ।

घाम्राङ गाउँ र यस क्षेत्रभित्र कुनै ठाउँमा जुवातास खेल्न खेलाउन नपाइने नियम बनाइएको समिति सचिव कुलप्रसाद गुरुङले बताए । उनका अनुसार विद्यालय, गाउँसभा सम्मेलनमा घरबाट जाँडरक्सी खाएर आएको पाइएमा २ सय रुपैयाँ जरिवाना तोकेको छ । कटुवालले बोलाएको बैठकमा उपस्थित नहुनेलाई २ सय रुपैयाँ जरिवाना तोकेको छ । जरुरी काम परेरमा थाहा दिनुपर्नेछ ।

सभाले ढिकीमा कुटेको चामल प्रतिकिलो १ सय रुपैयाँ, मकैको पिठो प्रतिकिलो ७० रुपैयाँ तोकेको छ । धानबारी, कोदोबारी गोड्ने, कान्ला ताछ्ने कार्य धनीले खाजा खुवाएर ३ सय, मंसिरमा धान माड्नेका लागि धनीले ३ छाक खुवाएर ३ सय, काँचो दाउरा काट्नेलाई एक छाक खाएर ४ सय, मल, दाउरा बोक्नेलाई एक छाक खाएर ३ सय, गोरु जोत्ने धनीले खाना नखुवाई १ हजार, गोरु मात्र लगेमा एक हल ३ सय, खेतबारीमा गारो हाल्ने काम एक छाक खाएर ४ सय, बारबेर गर्ने कामका लागि ३ सय रुपैयाँ तोकेको छ ।

असार–साउनमा बनेरी (महिनाभरि काम) बस्नेलाई अन्न लिएमा ५० पाथी धान र रकम लिएमा १२ हजार ५ सय रुपैयाँ तोकेको छ । एक दिन खेत रोप्ने र पर्मबारे गोरु धनी र कामदारबीच सहमतिमा गरिने निर्णय गरिएको छ । उमेर नपुगेका कामदारलाई दुवैको सहमतिमा हुनेछ । असारसाउन रोपाइँमा हलगोरु साथै जहानसहित गएमा तीन छाक खाना खुवाएर प्रतिव्यक्ति ३०० रुपैयाँ, एकबर्ष असार नगरेका वा सिकारु कामदारलाई प्रतिदिन १ सय ५० रुपैयाँ तोकेको छ । अन्नबालीको नल उक्काउने र कोदो रोप्ने काममा प्रतिव्यक्ति ३ सय तोकेको छ ।

दाल प्रतिपाथी ५ सय, मस्याङ, बोडी, भट्टमास ३ सय, गाईभैंसीको घ्यूको प्रतिमाना ६ सय ५० सय रुपैयाँ तोकेको छ । घाम्राङका अगुवा गमप्रसाद गुरुङका अनुसार गाउँलेले बर्षमा एक पटक आफ्नो नियम आफैं बनाएर कार्यान्वयन गर्ने गर्छन् । ‘मुलुक कानुन कार्यान्वयनमा फितलो देखिएको बेला घाम्राङ गाउँको रीतिथितिले कानुनी राज्यको अनुभूति दिलाउने झल्को दिने काम गरेको छ । यो एक उदाहरणीय काम हो,’ उनले भने ।

गाउँमा हरेक वर्ष भदौमा भेला बसेर निर्णय गर्ने गरिएकोमा यसपटक कामको बढी चटाराले कात्तिकमा आएर निर्णय गरिएको उनले बताए । क्व्होलासोंथर गाउँपालिका ८, घाम्राङका अध्यक्ष राजु गुरुङले गाउँलेले बनाएको नियम कानुन गाउँले व्यावहारिक कार्यलाई हेरेर बनाएको बताए । ‘हामी आफ्नो गाउँको नियम कानुन आफैं बनाउँछौं । यसले समुदायलाई भाँड्न दिँदैन । अनुशासनमा बाँध्छ । नत्र कसैले कसैलाई नटेर्ने हुन सक्छ । हाम्रो चुनौती सरकारको कानुनसँग होइन,’ उनले भने ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT