फाँटतर्फ सोझियो झिमरुक

खेतवाला सयौं किसान चिन्तित
गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — धानखेततर्फ नदी सोझिएपछि प्यूठान नगरपालिका ४ र ७ अन्तर्गत सत्तरीफाँटका खेतवाला किसान चिन्तामा परेका छन् । बिजुवार सत्तरीफाँट क्षेत्रबाट कटान गर्दै झिमरुक खेतमा पस्न थालेको भन्दै किसान त्रसित भएका हुन् ।

झिमरुक नदी फाँटतर्फ पस्न लागेको क्षेत्र देखाउँदै किसान । तस्बिर : गिरुप्रसाद

अन्य स्थानमा तारजाली लगाए पनि यहाँ छुटाएका कारण नदीले कटान गरेको स्थानीय केशव कार्कीले गुनासो सुनाए । ‘कटान गर्दै नदी फाँटको निकै नजिक आइसकेको छ,’ कार्कीले भने, ‘यहाँबाट पस्यो भने धेरै क्षति गर्छ ।’

सत्तरीफाँटबाट खोलो पसे खलंगा जोड्ने बिजुवारको झोलुंगे पुल, बिजुवार खेलकुद मैदान, प्यूठान नगरपालिकाको निर्माणाधीन भवन क्षेत्रको खेत र बस्तीमा धेरै क्षति हुने उनले बताए । खोलो दिनप्रतिदिन फाँटतर्फ नजिकिँदै गएपछि स्थानीयले मंगलबार प्यूठान नगरपालिका प्रमुख, उपप्रमुख र वडाध्यक्षलाई कटान क्षेत्रको अवलोकन गराएको कार्कीले बताए ।

Yamaha

‘तत्काल तारजालीको व्यवस्था गरी रोकथामको पहल थाल्न आग्रह गरेका छांै,’ स्थानीय गिरबहादुर कार्कीले भने, ‘नगर प्रमुखसहित टोली अवलोकन गरेर फर्केको छ । अब केही त होला भन्ने आशा गरेका छौं ।’ बर्सेनि खोलो नियन्त्रणमा करोडौं रुपैयाँ खर्च भए पनि उपलब्धिविहीनजस्तै त हुने होइन भन्ने विषयमा स्थानीय चिन्तित छन् ।

जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालय र प्यूठान नगरपालिकाबाट आउने बजेट विभिन्न स्थानमा थोरथोरै बाँडफाँट गरी तारजाली लगाउँदा तटबन्धन बन्दै बग्दै गरेको किसान बताउँछन् । ‘हरेक वर्ष थोरथोरै बजेट छरेर काम हुन्छ,’ प्यूठान नगरपालिका ९ रारिबाङका हेमराज पराजुलीले भने, ‘यसले गर्दा तटबन्धन बन्दै बग्दै गर्छ ।’ उनले एक स्थानबाट सुरु गरेर बलियो बनाउँदै अघि बढ्नुको साटो ठाउँ/ठाउँमा लगाउँदा काम प्रभावकारी नभएको सुनाए । सारीबाङको फाँट झिमरुक नदी अग्लिएर धेरै नोक्सान गरेको पराजुलीको भनाइ छ । नदी बढी अग्लिएको क्षेत्रबाट गिट्टी/बालुवा निकाल्ने विषयमा नगरपालिकाले सोच्नुपर्ने सुझाव उनको छ ।

जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालय प्यूठानले यस वर्ष प्यूठान नगरपालिकाको दम्तीदेखि दाखाक्वाडीसम्म झन्डै नौ करोड रुपैयाँ तटबन्धमा खर्च भएको जनाएको छ । यसअघिका वर्षमा पनि यहाँ करोडौं रकम खर्च भइसकेको छ । कुनै ठाउँमा उपाभोक्ता समिति र कुनैमा ठेक्कामार्फत तटबन्धको काम गरिएको थियो ।

तटबन्धनले धेरै कटान रोक्ने आशा गरे पनि लगाउन छुटेको क्षेत्रबाट खोलो फाँटमा पस्न थालेको प्यूठान नगरपालिका प्रमुख अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए । ‘यसपालि सत्तरीफाँट क्षेत्रबाट खोलो पस्ने जोखिम बढेको छ,’ उनले भने, ‘बुधबारबाटै डोजर लगाएर नदीको बहाव परिवर्तन गर्न लगाएका छौं ।’ सत्तरीफाँट क्षेत्रमा नदीले गरेको कटान अवलोकन गरेको बताउँदै पानीको बहाव परिवर्तन गराई कटान गरेको क्षेत्रमा तटबन्ध लगाउने समझदारी नगरपालिका र जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालयबीच भएको उनले बताए ।

नगरपालिकाको प्राविधिक शाखालाई रोकथामको प्रक्रिया अगाडि बढाउन निर्देशन दिइसकेको कक्षपतिले सुनाए । सत्तरीफाँटबाट खोलो पसे ठूलो क्षति हुने कुरामा प्यूठान नगरपालिका चनाखो रहेको उनी बताउँछन् ।

जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण डिभिजन कार्यालयले दम्तीदेखि दाखाक्वाडीसम्म ८/१० स्थानमा तटबन्धको काम गरेको छ । गेजबाङ, मरन्ठाना, बाग्दुला, सारीबाङ, टिकुरी, बिजुवार, खैरा र दाखाक्वाडीमा गरी झन्डै दुई किलोमिटर तारजाली लगाएको कार्यालय प्रमुख गोपाल शर्माले जानकारी गराए । कार्यालयका अनुसार यस वर्ष गरिएको तटबन्धबाट फाँटको १७ हेक्टर जग्गा उकास भएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ १०:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पहिरोको डरले जाग्राम

पुँजाको वाग्लिबाङ र जाडगाउँका ३३ घर पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । कतै जाने उपाए नभएपछि स्थानीय जोखिम ठाउमै बसिरहेका छन् ।
गिरुप्रसाद भण्डारी

गौमुखी (प्यूठान) — गौमुखी गाउँपालिका–४ पुँजा बाग्लिबाङका पहिरोपीडित बिहीबार १० नबज्दै गाउँपालिका कार्यालय ठूलाबेंसी आइपुगे । मंगलबार रातिबाट अविरल वर्षासँगै आएको पहिरोले गाउँमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि उनीहरू सहयोग माग्न आएका हुन् ।

पहिरोले घेरिएको प्यूठानको गौमुखी ४ पुँजाको जाडगाउँ । तस्बिर : गिरुप्रसाद । कान्तिपुर

विपतका बेला स्थानीय सरकारबाट सहयोग पाइने भन्दै शेरबहादुर नेपालीको नेतृत्वमा सात जना स्थानीय गाउँपालिका कार्यालय आएका छन । प्रहरीका अनुसार बस्तीको माथि र तलबाट पहिरो जान थालेपछि ३३ घर उच्च जोखिममा छन् । पहिरोको डरले स्थानीय रातभर जाग्राम बस्न बाध्य भएका छन् ।

कार्यकक्षमै रहेका गाउँपालिका अध्यक्ष विष्णुकुमार गिरीलाई उनीहरूले पहिरोले सबैतिरबाट गाउँ घेरेको जानकारी गराए । पानी पर्न रोकिएको छैन । कतिखेर बगाउने हो भन्ने ठेगान छैन । गाउँमाथिका ससाना खोल्साखोल्सीबाट ठूल्ठूला मूल फुटेर माटोसँगैको लेदो आउन नरोकिएपछि स्थानीय त्रस्त छन् ।

‘उठिवास लगाउन थाल्यो,’ स्थानीय बोमबहादुर सुनारले भने, ‘भएभरको जमिनमा चिरा पर्‍यो । थातथलो छाडेर कहाँ जानू ?’ उनले जताततै पहिरो गएको बताए । मकै बाली नष्ट भएको सुनाए । ‘गाउँभरि पहिरो छ, कता भागेर ज्यान जोगाउनु ?,’ स्थानीय गीतादेवी सुनारले भनिन्, ‘पानी पर्नेबित्तिकै पहिरो झर्छ । पुरिने डरले मन आत्तिन्छ ।’ मंगलबार राति आएको पहिरोले घर पुरेको बताउँदै छोराछोरी लिएर भागेकाले ज्यान जोगिएको उनले सुनाइन् । आफू र छिमेकीको घर पहिरोले पुरेपछि अहिले स्थानीय विद्यालयमा आश्रय लिएकी छन् ।

‘गाउँका धेरै घर जोखिममा छन्,’ स्थानीय तुलसा सुनारले भनिन्, ‘आँखैअगाडि छिमेकीलाई पुर्‍यो ।’ पहिरोले पुरेर स्थानीय झलबहादुर सुनारको मृत्यु भएपछि गाउँ शोकमा डुबेको छ । विकासमा पछाडि परेको बस्ती भएकाले कतै जाने उपाए नभएकाले जोखिम रहेकै स्थानमा बस्न बाध्य भएको स्थानीय बताउँछन् । प्राविधिक टोली पठाएर जोखिम क्षेत्रको अवलोकन गरी सुरक्षित स्थानको पहिचान गर्नमा गाउँपालिकाको सहयोगको स्थानीयले आशा गरेका छन् । बाग्लिबाङ र जाडगाउँका स्थानीय पहिरोको जोखिमको त्रासले अधिकांशले रातको समयमा घर छाडेर विद्यालय र खुला चौरमा रात बिताइरहेको विषयलाई गाउँपालिकाले गम्भीर रूपमा लिएको अध्यक्ष गिरीले बताए ।

तत्कालका लागि पीडितलाई सुरक्षित स्थानमा कसरी बसाल्न सकिन्छ भन्ने कुरामा योजना बनाउन लागेको गिरीको भनाइ छ । ‘पहिरोले गर्दा गाउँमा आउजाउ गर्न पनि मुस्किल छ,’ उनले भने, ‘राहतसमेत गाउँमा पुर्‍याउन सक्ने अवस्था छैन ।’ उनले ठूलाबेंसीबाट जाडगाउँ तीन घण्टाको दूरीमा रहे पनि वर्षाका कारण पाँच घण्टा लाग्ने गरेको सुनाए ।

तत्कालै गाउँ कार्यपालिकाको बैठक बसेर घोरेटो बाटो निर्माण र राहतको विषयमा निर्णय लिने उनले बताए । गाउँपालिकाले पहिरोको समस्याबारे प्रदेशदेखि केन्द्र सरकारसँग राहत र पुन:स्थापनाका लागि पहल थालेको छ ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी बद्रीनाथ गैरेले भत्किएका घर निर्माण गर्न र जोखिममा रहेका घरको स्थानान्तरण गराउने कुरामा गृह मन्त्रालयसँग कुरा गरिरहेको बताए । मंगलबार राति परेको अविरल वर्षापछि आएको पहिरोले जाडगाउँका देवबहादुर र रेशम सुनारको घरगोठ पहिरोले बगाएको थियो । स्थानीय ३२ वर्षे झलकबहादुर सुनारको पुरिएर मृत्यु भएको छ । एक दर्जन पशु चौपाया मरेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT