रुकुमपूर्वमा छैन कारागार

पुर्पक्षका लागि फैसला भएका बन्दी तथा पूर्ण फैसला भएका कैदीलाई छिमेकी जिल्लाको कारागार लगिन्छ
हरि गौतम

रुकुमपूर्व — विसं २०७४ असोज १९ गते विधिवत् छुट्टै जिल्लाका रूपमा कामकाज सुरु गर्ने गरी रुकुमपूर्वको उद्घाटन गरियो । सोही दिन जिल्ला प्रशासन, कार्यालयसँगै साबिकको इलाका प्रहरी कार्यालय पनि जिल्ला प्रहरी कार्यालयका रूपमा उद्घाटन भयो ।

रुकुमपूर्वका कैदी/बन्दी राखिने रुकुमपश्चिमको कारागार । तस्बिर : हरि

तत्कालीन गृहमन्त्री जनार्दन शर्माले ७७ औं जिल्लाका रूपमा यसको उद्घाटन गरे । गत वर्ष असोज २० देखि नै जिल्लाका कार्यालयले औपचारिक रूपमा कामकाज सुरु गरेका छन् । जिल्ला प्रशासन, जिल्ला प्रहरीलगायतले कामकाज थालेको तीन महिनापछि रुकुमकोट जिल्ला अदालत पनि स्थापना भयो ।


प्रशासन, प्रहरी र अदालतबाट कार्य सम्पादन भइरहेको जिल्ला भने कारागारविहीन छ । जिल्लामा कारागार नहुँदा कैदी तथा बन्दी राख्न परनिर्भर हुनुपर्ने अवस्था छ । अदालतबाट पुर्पक्षका लागि फैसला भएका बन्दी तथा पूर्ण फैसला भएका कैदीलाई छिमेकी जिल्ला रुकुम पश्चिमको कारागार पठाउनुपर्ने बाध्यता छ ।

Yamaha


अदालत स्थापना भएयता जिल्लाका १५ जना कैदी/बन्दी रुकुम पश्चिमको कारागार पठाइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । जसमध्ये ९ जना कैदी छन् भने ६ जना बन्दी अर्थात् थुनुवा रहेका छन् । कैदी तथा बन्दी रुकुमपश्चिम पठाउने क्रम जारी नै छ ।


जिल्लामै कारागार नहुँदा जिल्ला स्थानान्तरण गर्न समस्या भइरहेको जिल्ला प्रहरी प्रमुख प्रहरी नायब उपरीक्षक लोकनाथ तिम्सिनाले बताए । अर्को जिल्लाको कारागार नजिकै भए पनि स्थानान्तरण कार्यविधि र अप्ठ्यारो सडकका कारण थप समस्या भइरहेको उनले बताए । ‘अदालती प्रक्रिया पूरा भएपछि स्थानान्तरण गर्नुपर्ने बाध्यता छ,’ डीएसपी तिम्सिनाले भने, ‘जिल्लामै कारागार नहुँदा सडकका कारण भौगोलिक जटिलका साथै अन्य चुनौतीको बीचमा पनि रुकुमपश्चिमको कागार नपठाई सुखै छैन ।’


अदालती प्रक्रिया पूरा भएपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालय रुकुमपूर्व रुकुम पश्चिमको कारागारसम्म पुर्‍याउने गर्छ । फेरि अदालत उपस्थित गराउनुपर्ने भए रुकुम पश्चिमको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले रुकुमपश्चिम पूर्वको सिमानासम्म पुर्‍याएर अड्डा सार गरिदिन्छ । एउटा जिल्लाका कैदी/बन्दी थेग्न गाह्रो भइरहेको बेला अर्को जिल्लाका कैदी/बन्दी राख्दा थप समस्या भइरहेको रुकुम पश्चिमका कारागारका जेलर लोकबहादुर घर्तीले बताए ।


कारागारको कैदी/बन्दीको व्यवस्थापन गर्ने समस्याका साथै अदालत उपस्थित गराउन पनि समस्या भइरहेको जेलर घर्तीले बताए । ‘कैदी/बन्दीलाई सडकमार्फत अर्को जिल्ला पुर्‍याउँदा जोखिम पनि छ,’ जेलर घर्तीले, भने ‘सडक बिग्रेका छन् । सरर गाडी कुद्ने अवस्था नभएपछि ठूलो रिस्क अदालत पुर्‍याइदिँदा पनि भइरहेको छ ।’


प्रजिअ मित्रलाल शर्माले कारागार स्थापनाका लागि गृह मन्त्रालय तथा कारागार व्यवस्थापन विभागमा माग गरी पठाइएको बताए । ‘कैदी र थुनुवालाई हिरासतमै राख्न मिलेन, कारागार नहुँदा ठूलै समस्या झेल्नु परिरहेको छ,’ उनले भने, ‘तत्कालै कारागारको व्यवस्था गर्न नसके यसकै कारण अरू समस्या आउने र व्यवस्थापनमा अप्ठ्यारो नहोला भन्न सकिन्न ।’ कारागारका लागि भौतिक संरचना निर्माण निम्ति जग्गा उपलब्ध गराउन सिस्ने गाउँपालिकामा छलफल भएको छ । जनप्रतिनिधिले कारागार स्थापनाको माग गर्दै आएका छन्।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७५ १०:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

थारू समुदायमा कुष्ठरोग अत्यधिक

खुला सीमाका कारण कुष्ठरोग निवारणमा चुनौती
६० प्रतिशत थारू समुदाय कुष्ठरोग प्रभावित
मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — शून्यमा झार्न अभियान चलिरहेका बेला यहाँ कुष्ठरोगीको संख्या बढिरहेको छ । खुला सीमा र चेतनाको अभावले बिरामी बढेको बढ्यै छन् । जिल्लाबाट ६ वर्षअघि कुष्ठरोग निवारण घोषणा गरिएको थियो ।

तर, खुला सीमा क्षेत्रमा विभिन्न ठाउँका व्यक्तिको ओहोरदोहोर हुँदा बिरामी घटेका छैनन् । अहिले बिरामी बढ्दै जाँदा रोग निवारण भएको घोषणा कायम राख्न चुनौती बनेको छ ।


जिल्लाको जनसंख्याको प्रति १० हजारमा एक जनाभन्दा कम कुष्ठरोगका बिरामी भए रोग निवारण भएको मानिन्छ । अहिले यहाँ त्यो संख्या बढेर दोब्बर भएको छ । जिल्लामा तीन वर्षमा ३ सय ७६ नयाँ कुष्ठरोगी फेला परेका छन् । जिल्लामा कुष्ठरोगी बढ्दै जाँदा रोग उन्मूलन भएको घोषणा समस्या बनेको हो ।


मुलुकबाट ०६६ माघ ५ मा राष्ट्रिय स्तरमै कुष्ठरोग निवारण भएको घोषणा गरिए पनि यहाँ भने तीन वर्षदेखि निरन्तर बिरामी बढ्दै गएका छन् । बिरामी बढा जिल्लामा भने रोग निवारण चुनौती बन्दै गएको छ । गरिबी र विपन्नताका कारण उपचार गराउन नजाने प्रवृत्ति बढेका कारण पनि कुष्ठरोगका बिरामी बढ्दै गएका हुन् । सचेतना नहँुदा कुष्ठरोगले तत्कालका लागि ठूलो समस्या नपर्दासम्म अस्पताल नजाने प्रवृत्ति छ । लामो समय अस्पताल नजाँदा रोग जटिल बनेर अंगभंग हुने अवस्था आउँछ । त्यस्तो समस्या भएपछि मात्र बिरामी स्वास्थ्य केन्द्रसम्म पुग्ने गरेका छन् ।


यहाँका थारू समुदायमा कुष्ठरोगका बिरामी अत्यधिक देखिएका छन् । यो रोग लागेकामा ६० प्रतिशत थारू छन् । गत वर्ष एक महिना मात्रै खोजपडताल गर्दा ३० महिला र ६७ पुरुष नयाँ कुष्ठरोगी फेला परेका हुन् । ‘यसले निकै संवेदनशील बनायो,’ स्वास्थ्य कार्यालय प्रमुख वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक योगेन्द्र भगतले भने, ‘अब नयाँ रणनीति अपनाएनौं भने मुलुकलाई सन् २०२० सम्म कुष्ठरोगमुक्त गर्ने अभियान काजगमा मात्र सीमित हुनेछ ।’


बुद्धभूमि नगरपालिकाको दुबियामा एक थारू परिवारमा आमा, छोरा र बाबु कुष्ठरोगबाट प्रभावित भएको भेटिएका छन् । ‘महिला घरायसी कामकाजमा लाग्नुपर्ने बाध्यता छ,’ दुबिया स्वास्थ्यचौकीका सीअहेव दीपकमणि पौडेलले भने, ‘थला नपरुन्जेल उपचारका लागि नआउने प्रवृत्तिले समस्या बढ्दो छ ।’ सर्ने खालको कुष्ठरोगले छालामा असर गरे पनि तत्काल शरीरमा प्रभाव नपार्ने भएकाले बिरामीले हेलचेक्र्याइँ गर्ने गरेको स्वास्थ्य कार्यालयका क्षय–कुष्ठ अधिकृत मोहम्मद इफानले बताए । ‘सुरुमा हिँडडुल गर्न र कामकाज गर्न समस्या पर्दैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले बिरामीले स्वास्थ्यप्रति ध्यान नदिने गरेका हुन् ।’


कुष्ठरोगका कीटाणुले विस्तारै असर गर्दै छाला बाक्लो हुने, गिर्खाहरू देखा परेर स्नायुमा असर गर्दै हातगोडा छुँदा पनि थाहा नपाउने र मांसपेशी कमजोर बनाउँदै लैजान्छ । त्यसपछि शारीरिक रूपमै कुरूप र कामकाज गर्न समस्या भएपछि बिरामी स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा आउने हँुदा संख्या बढ्दै गएको अधिकृत इफानको भनाइ छ । रोग लागेको २ देखि ५ वर्षभित्र लक्षण देखापर्छ । त्यसपछि नराम्ररी प्रभावित बनाउँछ । मुलुकका कुष्ठ प्रभावित १० जिल्लामध्ये कपिलवस्तु एक हो । भारतसँगको खुला सीमाका कारण तराईका जिल्लामा कुष्ठरोग निवारण समस्या र चुनौती भइरहेको स्वास्थ्य प्रमुख भगतले बताए ।


पहाडी क्षेत्रबाट बसाइँसराइ गरेर आउने बिरामी र भारतीय बजारमा रोजगारी गरेर फर्कने बिरामीका कारण पनि रोगीको संख्या बढ्दै गएको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । माइक्रो बेक्टेरियमबाट सर्ने उक्त रोग निको पार्न रिफामपिसिन, एमबी पीबी नामक औषधि अवस्था हेरी ६ महिना र एक वर्षसम्म नियमित सेवन गर्नुपर्छ ।


गम्भीर खाललाई एमबी र सामान्य खालका रोगीलाई पीबी औषधि दिइने गरिएको छ । नचिलाउने, लाटोफुस्रो दागहरू देखापर्ने र विस्तारै शरीरका सेल मार्दै जाने, अंगभंग हुने र बिरामी अपांग हुनेसम्मको अवस्था कुष्ठरोगले ल्याउने गर्छ । समयमै रोग लागेको पत्ता लगाई उपचार गरेमा अंगभंग नहुने र अरूलाई यो रोग सर्ने सम्भावना न्यून रहन्छ । नियमित औषधि सेवन गरी निको भएका बिरामीलाई यातायात खर्च १ हजार पनि दिने गरिएको छ ।


गत आवमा ७२ पुराना र १ सय ८२ नयाँ थपिएर २ सय ५४ बिरामी पुगे । १ सय ७ जना निको भए । नयाँ भेटिएका मध्ये २० जना अंगभंग भएका छन् । ०७३/७४ मा ७० पुराना र १ सय १० नयाँ थपिएर १ सय ८० कुष्ठरोगी थिए । २ जना अंगभंग छन् । त्यसमा ९९ जना निको भए । जसमध्ये ५० महिला छन् । गत आव ०७२/०७३ मा १ सय ९ पुराना र ८४ नयाँ बिरामी थिए ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७५ १०:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT