लोप हुँदै रैथाने बीउ

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — जिल्लामा आलु, धान, चिनो कागुनोलगायतको रैथाने जात लोप हुँदै गएको छ । बढी फल्ने भन्दै किसानले उन्नत जातको बीउको लगाउन थालेपछि परम्परागत बीउ लोप भएको हो । उन्नत प्रविधिको आलु खेती गर्न थालेपछि रैथाने जातको आलु लोप भएको छ ।

जिल्लाका सबै गाउँमा आलुखेती हुन्छ तर अहिले ग्रामीण बस्तीमा समेत रैथाने जातको आलु भेटाउन मुस्किल छ । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु मिठो र स्वादिलो हुने गरेकोले स्थानीयले कोसेलीको रूपमा विभिन्न जिल्लामा पठाउने गरेका थिए । तर कम फल्ने र दाना साना हुने भएकाले स्थानीय जातको आलुको खेती गर्न छोडेको किसानले जनाएका छन् । सिमकोटमा दुई रोपनी जग्गामा आलु खेती गर्दै आएका कृषक श्यामजोर ऐडीले विकासे आलु धेरै फल्ने भएकाले स्थानीय आलुको खेती हुन छाडेको बताए ।


उन्नत प्रविधिको आलु स्थानीय जातको तुलनामा मिठो कम हुने, पकाउँदा बाहिर पाक्ने तर, भित्र काँचो हुने गरेको उनले बताए । ‘स्थानीय आलुलाई परिश्रम धेरै चाहिने तर कम फल्ने समस्या थियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले खेती हुन छोडिसक्यो ।’ स्थानीय किसानको उत्पादनमा बढाई आयस्रोतमा वृद्धि गर्न विगत एक दशकदेखि कृषि विकास कार्यालयले उन्नत जातको आलु जिल्लामा भित्र्याएको थियो ।

Yamaha


उन्नत जातको आलुको बीउ अनुदानमा बिक्री भएपछि किसान त्यसैमा आकर्षित भएका थिए । अहिले हरेक बस्तीका बासिन्दाले विकासे आलु नै उत्पादन गरेका छन् । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु उत्पादन हुने उत्तरी तिब्बत सीमाको नाम्खा गाउ‘पालिकाको यारीका बासिन्दाले समेत विकासे आलु लगाउन सुरु गरेका छन् । स्थानीय रामचन्द्र बुढाले रैथाने जातको आलु दुर्गम बस्तीमा पनि भेटाउन मुस्किल भएको बताए । विकासे बीउका कारण खाद्यान्नका स्थानीय जातसमेत मासिन थालेको छ ।


जिल्लाको दक्षिणी भेगमा उत्पादन हुने रातो चामल पनि मासिंदै गएको छ । बढी उत्पादन हुने भएपछि किसानले विकासे धानको बीउ प्रयोग गर्न थालेका छन् ।


कम फल्ने भए पनि स्थानीय जातको धानको चामल स्वादिलो हुने गरेको थियो । भात पकाउन मिल्ने कागुनो, चिनोलगायतका खाद्यान्नका रैथाने बीउसमेत लोप भएका छन् । अहिले रैथाने जातको चोती र फापरमात्र किसानले लगाउने गरेको स्थानीय लोटइ लामाले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ १०:००
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

टुक्रे योजनामा टालटुल

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — यहाँका स्थानीय तहले गतवर्ष टुक्रे योजनामा करोडौं रकम खर्च गरेका छन् । गत वर्ष स्थानीय तहले सडक र विद्युत् जस्ता ठूला योजनालाई कम प्राथमिकता दिएका थिए । यस वर्ष पनि बढी महत्त्वका योजनामा न्यून रकम मात्र विनियोजन गरिएको छ ।

केही स्थानीय तहले जनप्रतिनिधिको भ्रमण, ल्यापटप खरिदलगायतमा खर्च गरेको पाइएको छ । खार्पुनाथ गाउँपालिकाले एक गैरसरकारी संस्थाले जिम्मा लिएको सडकमा डुप्लिकेसन गरेर सडक निर्माणको काम गरेको छ । खुद्रे योजनामै करोडौं रकम खर्च गर्दा बजेट दुरुपयोग भएको स्थानीयको गुनासो छ । साना योजनामा उपभोक्ता समिति बनाउँदै रकम दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।

गतवर्ष मन्दिर, साना काठे पुल, घोडेटो बाटो निर्माणलगायत साना योजनामा गाउँपालिकाले रकम विनियोजन गरेका थिए । साना योजना अधिकांश उपलब्धिविहीन भएको स्थानीयले बताए । माथिल्ला निकायबाट योजना छनोट भएर बजेट आउने गरेकाले स्थानीयस्तरमा टुक्रे योजनामै बजेट सकिने गरेको हो । नि:सर्त अनुदानमा थोरै रकम आउने भएकाले साना योजनामा रकम विनियोजन हुने गरेको पाइएको छ ।

उत्तरी चीन सीमा जोडिएको नाम्खा गाउ‘पालिकाले पर्यटन विकासलाई प्राथमिकता दिएको बताए पनि बजेट विनियोजन गरेन । पर्यटनलाई प्राथमिकतामा राखे पनि सडक निर्माणमा गतवर्ष बढी रकम खर्च भएको अध्यक्ष विष्णु लामाले बताए । ‘गाउँपालिका भएर बर्सेनि हजारभन्दा बढी पर्यटक आवतजावत गर्ने गरेका छन्,’ अध्यक्ष लामाले भने, ‘पर्यटन विकास नै हाम्रो पहिलो प्राथमिकता हो तर गतवर्ष हिल्सा–सिमकोट सडकलाई गाउँसम्म जोड्न पर्यटनको रकम खर्च गरियो ।’ लामाका अनुसार तुम्कोटदेखि मुचु र यालबाङदेखि याङ्गारसम्मको सडक निर्माण गरिएको हो । उनका अनुसार अन्य स–साना योजना र गाउँपालिकाको संस्थागत विकासमा धेरै रकम खर्च भएको छ ।

स्थानीय तहले यस वर्ष पनि ठूला योजनालाई कम महत्त्व दिएका छन् । सिमकोट गाउ‘पालिकाले केन्द्रदेखि वडा नम्बर ४, ३, २ जोडदै १ नम्बर वडामा सडक पुर्‍याउनेगरी सडक निर्माण भइरहेको जनाएको छ । सिमकोटदेखि बुराउसे खोलासम्म ट्रयाक खोलिएको छ । उत्तरतर्फ डाडाफयाको हिल्सा सिमकोट सडकको खण्डदेखि ग्यालेखोर गाउ‘सम्मको सडकको ट्रयाक खोलिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । सडकलाई टुलिङ हुँदै धारापोरी पुर्‍याउने लक्ष्य रहेको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

खार्पुनाथ गाउ‘पालिकाले पनि खार्पुनाथबाट मारुघोरसम्म लैजान सडक निर्माण सुरु गरेको जनाएको छ । यो सडक निर्माण भए भीमसेन गुफा पुग्न सहज हुनेछ । हुङ्ग नामक संस्थाले मुगुको गमगढीदेखि हुम्लाको दार्मसम्म सडक निर्माण गर्ने जिम्मा लिएर निर्माण स्थलमा कार्यालयसमेत स्थापना गरेको जनाएको छ ।

स्थानीयस्तरबाट साना योजनाकै माग बढी आउने भएकाले टुक्रे योजना बढी भएको जनप्रतिनिधिको भनाइ छ । ‘आफूले भनेको योजनामा बजेट नहाले विभिन्न धम्की दिन्छन्,’ खार्पुनाथ गाउँपालिका अध्यक्ष कर्ण रावलले भने, ‘पहिलेबाटै टुक्रे योजनामा बजेट छरिने परम्परा बसेकाले सुधार्न गाह्रो भएको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७५ १०:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT