गुठीको जग्गामा व्यक्तिका घर

शिवजन माविदेखि अहिलेको बसपार्क र टाउन प्लानिङ गरेको स्थानमा गुठीको जग्गा थियो ।
विप्लब महर्जन

सल्यान — शारदा नगरपालिका–१, शीतलपाटीस्थित रुद्रेश्वर महादेवको एक सय चार रोपनी गुठीको जग्गा स्थानीयले अतिक्रमण गरी लामो समयदेखि प्रयोग गरेका छन् ।

सल्यानको रुद्रेश्वर महादेव शीतलपाटीस्थित गुठीको जग्गामा बनाइएका घरहरू । गुठीलाई रैकरमा परिणत गरी बिक्रीवितरण गरिएको थियो । तस्बिर : विप्लब । कान्तिपुर

२० वर्षअघि मोहीका रूपमा प्रयोग गरेका स्थानीयले गुठीको जग्गा रैकरमा परिणत गरेर बिक्रीसमेत गरिसकेका छन् । अहिले गुठीका अधिकांश जग्गामा पक्की घर र अन्य संरचना बनेका छन् ।

रुद्रेश्वर महादेबको जग्गा सुरुमा केहीले प्रयोग गरेका थिए । सरकारले २०५५ मा मोहीले रैकरमा परिणत गरेर प्रयोग गर्न पाउने निर्णय गरेपछि सबै जग्गा मासिएको स्थानीय शेरबहादुर खत्रीले बताए । शिवजन माविदेखि अहिलेको बसपार्क र टाउन प्लानिङ गरेको स्थानमा गुठीको जग्गा थियो । अहिले सबैमा घर बनिसकेका छन् । मन्दिर अगाडिको पुरानो भवन मात्र बाँकी रहेको उनको भनाइ छ । ‘महाराजजी बस्नलाई बनाएको घरमात्र बाँकी छ, त्यो पनि सबैको आँखा अगाडि परेर मात्र बचेको छ,’ उनले भने, ‘अन्यत्र भएको भए त्यो पनि बिक्री भइसक्थ्यो ।’

Yamaha

बन्गाड कुपिण्डे नगरपालिका–१, देवस्थलको कृष्ण मन्दिरको ५७ रोपनी जग्गामध्ये मन्दिर लामो समयदेखि अतिक्रमणको चपेटामा छ । १७ रोपनी खेत र ४० रोपनी पाखो प्रभाकर माध्यमिक विद्यालय, स्वास्थ्यचौकी र नगरपालिकाले अतिक्रमण गरेका छन् । उक्त जग्गा मन्दिरका पुजारी नन्दकिशोर उपाध्याय र कर्णध्वज शाहले २०४८ मा बिक्री गरेका थिए ।

स्थानीय पुरनसिंह बिष्टका अनुसार मन्दिरमा रहेको कृष्ण, राधा र रुक्मिनीको मूर्ति, सुनको बाँसुरी लगायतका बहुमूल्य सामग्री हराइसकेका छन् । पुजारी उपाध्यायको मृत्यु भएपछि अहिले उनको सन्तानले जग्गा उपभोग गरिरहेका छन् । मन्दिरको नामको सबै जग्गा अतिक्रमणमा परेपछि कृष्ण जन्माष्टमीको दिन लाग्ने जिल्लाकै चर्चित मेला लाग्न छाडेको छ । स्थान अभावमा मेला लाग्न छाडेको हो ।

त्यस्तै, खैराबाङ भगवती मन्दिरको रोल्पाको लौराबाङस्थित २० रोपनी जग्गामा स्थानीयले घर बनाई प्रयोग गर्दै आएका छन् । मन्दिरकै नामको लान्ती रहेको ६ रोपनी खेतलाई व्यवस्थापन समितिले वार्षिक १३ हजार ठेक्कामा स्थानीयलाई भाडामा दिएको छ । समितिका अध्यक्ष रहेका रामसिं बुढाथोकीका अनुसार लान्तीमा रहेको ६ रोपनी खेत द्वन्द्वको समयमा माओवादीले कब्जा गरी स्थानीय गणेश भारतीलाई उपलब्ध गराएका थिए ।

रोल्पाको २० रोपनी जग्गा स्थानीयवासीले कब्जा गरी उपभोग गरिरहेका छन् । ‘रोल्पाको जग्गाको कुनै आधिकारिक प्रमाण नभएकाले खोजी गर्न नै छाडिसक्यौं,’ उनले भने, ‘सल्यानको जग्गा भने भाडामा लगाएर आएको आम्दानीले मन्दिरको विकास गरिरहेका छौं ।’ दार्मा गाउँपालिका–१, दार्माकोटस्थित भगवती मन्दिरको जग्गा स्थानीयले द्वन्द्वको समयमा ‘कब्जा’ गरी प्रयोग गरिरहेका छन् ।

स्थानीय बुद्धिप्रसाद शर्माका अनुसार मन्दिरको जग्गा संरक्षणतर्फ कसैले चासो नदिएपछि सार्वजनिक सम्पत्ति व्यक्तिको बनेको बताए । मन्दिरका गुठीका जग्गा अतिक्रमण गर्दा मन्दिरको अस्तित्व नै संकटमा परेको शर्माको भनाइ छ । जिल्ला मालपोत कार्यालयका अनुसार रुद्रेश्वर महादेवको गुठीको जग्गा २१ रोपनी मात्र देखिन्छ ।

२०५५ मा रैकरमा परिणत गरेपछि अहिले आठ रोपनी ११ आना मात्र बचेको र त्यो पनि मोहीले लगाउँदै आएको कार्यालयले जनाएको छ । २ रोपनी ६ आना बगर खेत भएको ढड्डामा देखिए पनि कहाँ छ भन्ने पत्ता लगाउन नसकिएको कार्यालयले जनाएको छ । मालपोत कार्यालय प्रमुख लीलाबहादुर बस्नेतले प्रशासन नजिकै रहेको कृष्ण मन्दिरको साहुटोलामा रहेको गुठीको जग्गा पनि स्थानीयले रैकरमा परिणत गरी प्रयोग गर्दै आएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०९:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शिक्षक दरबन्दी मिलान भएन

लामो समयदेखि दरबन्दी मिलान नहुँदा पठनपाठनमा समस्या
हिमाली जिल्लामा २० विद्यार्थी बराबर एक शिक्षकको दरबन्दी हुनुपर्ने भए पनि अधिकांशमा अपर्याप्त छन् ।
जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — एक जना शिक्षक भएको हिमगिरि प्रावि लिमाटाङमा कक्षा ३ मा तीन विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । कक्षा ५ सम्म सञ्चालित महांकाल प्रावि, लाङदुकमा ११ विद्यार्थीका लागि दुई शिक्षक कार्यरत छन् ।

१४ विद्यार्थी अध्ययन गर्ने चन्दनाथ प्रावि, नल्लास्याम्नेमा दुई शिक्षक कार्यरत छन् । ३० विद्यार्थी भएको सिद्धार्थ निमावि, बुराउसेमा ६ जनाको दरबन्दी छ । तीन सय विद्यार्थी भएको पञ्चमुखी मावि, ठेहेमा स्वीकृत दरबन्दीको एक र अस्थायी दरबन्दीमा एक गरी दुई शिक्षक मात्र कार्यरत छन् ।

जिल्लामा लामो समयदेखि दरबन्दी मिलान नहुँदा पठनपाठनमा समस्या भएको छ । विद्यार्थी नै नभएका विद्यालयमा शिक्षक संख्या बढी छ भने विद्यार्थी बढी भएका विद्यालयमा शिक्षक संख्या न्यून ।

स्थानीयले आफ्ना बालबालिकालाई सदरमुकाम वा सहरमा अध्ययन गराउन थालेपछि प्राथमिक तहका सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या घटदै गएको छ । माथिल्ला तहका विद्यालयमा भने विद्यार्थी संख्या बढी छ । अर्काे गाउँबाट स्थानीयवासीको खेतबारीमा काम गर्न आएका परिवारका बालबालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गर्ने भएकाले विपन्न विद्यार्थी मौसमी रूपमा विद्यालय जान्छन् । काम सकिएपछि अभिभावकसँगै बालबालिका फर्कने गरेकाले विद्यार्थी मौसमी बनेका हुन् ।

कक्षा ६ देखि १२ सम्म अध्ययन गराउने महादेव माध्यमिक विद्यालय, दार्ममा झन्डै पॉच सय विद्यार्थी र १३ जनामात्र शिक्षक भएको प्रधानाध्यापक भीमसेन बीएमले बताए । ‘लामो समयदेखि दरबन्दी मिलान नहुँदा जिल्लाभरको पठनपाठन अस्तव्यस्त बनेको छ,’ उनले भने, ‘दरबन्दी मिलान नहुँदासम्म सामुदायिक विद्यालयको पठनपाठन व्यवस्थित हुने देखिँदैन ।’

शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईका अनुसार जिल्लामा ३ सय १९ प्रावि, ४६ निमावि र २६ मावि छन् । जिल्लाभर २७ हजार चार सय ४६ विद्यार्थी छन् । शिक्षा नियमावलीअनुसार हिमाली जिल्लामा २० विद्यार्थी बराबर एक शिक्षकको दरबन्दी हुनुपर्ने भए पनि अधिकांशमा अपर्याप्त छन् । करिब एक हजार तीन सय शिक्षक दरबन्दी हुनुपर्ने भए पनि ४ सय ९४ मात्र शिक्षक कार्यरत छन् ।

जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाईका प्रमुख वर्ष फडेराले कम विद्यार्थी संख्या भएका विद्यालयलाई अन्यत्र गाभ्ने योजना भए पनि विभिन्न कारणले सफल नभएको बताए । उनले हिमगिरि प्रावि लिमाटाङ, सेल्मुकाङ प्रावि टल्की र महांकाल प्रावि लाङदुकलाई रल्लिङ मावि बरगाउँमा गाभ्ने योजना बनाइएको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT