विजयसाल संरक्षण

कान्तिपुर संवाददाता

कञ्चनपुर — कञ्चनपुरको बेलौरी नगरपालिका ५ को रामनगर सामुदायिक वनमा केही वर्षअघिसम्म विजयसाल लोप हुने अवस्थामा पुगेको थियो । स्थानीयले चरिचरन र डढेलो नियन्त्रणसँगै संरक्षणमा जोड दिएपछि अहिले वनभित्र विजयसालको नर्सरी नै बनेको छ ।

एक दशकअघि १०/१२ वटा बूढा रूखहरू मात्रै देखिने उक्त वनमा अहिले दुई/अढाई हजारभन्दा बढी बिरुवा उत्पादन भएका छन् ।

Yamaha

रामनगर सामुदायिक वनले ब्लक नै बनाएर विजयसालको संरक्षण गरिरहेको छ । २ वर्षअघि गणना गर्दा २ सय जति मात्रै बिरुवा थिए । अहिले वनभरि छरिएर ठूलो संख्यामा वृद्धि भएको सामुदायिक वनका सचिव लालबहादुर चौधरीले बताए । ‘दस/बाह्र वर्षदेखि विजयसाल संरक्षण गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले राम्रै वन बनेको छ ।’ पुनर्वास नगरपालिकाको भीम सामुदायिक वनमा पनि एक पटक यो प्रजाति लोप हुने अवस्थामा पुगेको थियो । अहिले ५ सयभन्दा बढी बिरुवा हुर्किरहेका छन् । सामुदायिक वन दर्ता हुनुअघि ८/१० वटा बूढा रूखहरू भए पनि स्थानीयले दाउरा र घासका रूपमा प्रयोग गरेपछि उक्त क्षेत्रमा लोप हुने अवस्थामा पुगेको हो ।

‘संरक्षणपछि अहिले पुनरुत्पादन भएको छ,’ भीम सामुदायिक वनका अध्यक्ष प्रेमबहादुर थापाले भने, ‘स्याउला काट्नेबाट जोगाउन निकै समस्या छ, गाउँलेले चोरेर स्याउलाका लागि काट्ने गर्छन् ।’ नयाँ बिरुवा उत्पादन हुने क्रम निकै बढेकाले विजयसालको छुट्टै वन बनाउने तयारीसमेत गरिएको छ । लोपोन्मुख प्रजातिमा पर्ने यसको स्याउला गाईभैंसी र बाख्राले निकैमन पराउँछन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : फाल्गुन २९, २०७४ ११:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

९ हजारभन्दा बढी घरधुरी खानेपानी सुविधाबाट वञ्चित

विप्लव महर्जन

सल्यान — शारदा नगरपालिका १५ ढारखानीकी देवकली घर्तीलाई एक गाग्री पानी ल्याउन दुई घण्टा खर्चिनुपर्ने बाध्यता छ । कालिमाटी गाउँपालिकाको लक्ष्मीपुर बयालेकी डिल्ली भण्डारीलाई पनि खानेपानीको जोहो गर्न शारदा नदीको किनारसम्मै पुग्नुपर्ने बाध्यता छ ।

खानेपानीको समस्या भएपछि दुई घण्टा तल पर्ने मुहानबाट डोकोमा पानीमा बोलेर ल्याउँदै गरेका सल्यान माल्नेटा ढारखानीका महिलाहरू । तस्बिर : विप्लव/कान्तिपुर

उनलाई नदीमा गई पानी भरेर घरसम्म पुर्‍याउन तीन घण्टाभन्दा बढी समय लाग्छ । उनीहरू मात्र होइन यहाँका अधिकांश स्थानीयवासी खानेपानी समस्याका कारण लामो समयदेखि सास्ती भोग्न बाध्य छन् । जिल्लामा करिब ९ हजारभन्दा बढी घरधुरी खानेपानी समस्याबाट प्रभावित रहेको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ ।

बन्गाड कुपिण्डे नगरपालिकास्थित मैदुकी आइती बोहराले साविकको जिविसले निर्माण सुरु गरेको खानेपानी योजना अलपत्र परेपछि आफूहरू डेढ दशकदेखि एक घण्टा टाढाको मुहानबाट खानेपानीको जोहो गर्नुपर्ने बाध्यतामा रहेको बताइन् । उनका अनुसार टाढाको मुहानबाट ल्याएको पानी अडलेर खानुपर्ने बाध्यता छ । जिल्लाका ४६ हजार ३ सय ४२ घरधुरीमध्ये ३७ हजार १४ परिवारलाई मात्र आधारभूत खानेपानी सुविधा पुगेको छ । ९ हजार ३ सय २८ परिवारलाई खानेपानीको समस्या रहेको कार्यालयले जनाएको छ । खानेपानी समस्याका कारण अधिकांश स्थानीयहरू खोलाको दूषित पानी उपभोग गर्न बाध्य छन् । विगतमा सञ्चालित योजनाहरू सबै जीर्ण भए पनि मर्मत गर्नेबारे सरकारी निकाय मौन रहेको स्थानीयको गुनासो छ । यहाँका दुई दर्जनभन्दा बढी बस्ती नजिकैका पानीका मुहानहरू सुकेका छन् ।

तीन नगरपालिका र सात गाउँपालिका रहेको सल्यानका अधिकांश बस्ती डाँडामा भएकाले अधिकांशमा खानेपानी समस्या छ । जिल्लामा अहिलेसम्म ३५ वटा आयोजना र सात सयभन्दा बढी योजना सम्पन्न भएको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालयले जनाएको छ । डिभिजन प्रमुख गुणनिधि पोख्रेलका अनुसार तीमध्ये धेरै जीर्ण भएका छन् । मर्मतमा कम बजेट विनियोजन हुँदा खानेपानीको समस्या भएको उनको भनाइ छ । जिल्लामा आर्थिक वर्ष २०४३/४४ सालमा विश्व बैंकको आर्थिक सहयोगमा ठूला योजना सञ्चालन भएका थिए । ती सबै मर्मतको अभावमा जीर्ण भएका उनले बताए । उनका अनुसार जिल्लाभर तीन सयभन्दा बढी योजना जीर्ण छन् । यो वर्ष कार्यालयले २४ वटा योजना सञ्चालनमा ल्याएको जनाएको छ । त्यसमध्ये पाँच योजना लिफ्ट सिस्टमका छन् ।

जिल्लाका अधिकांश ठाउँमा जथाभाबी सडक निर्माण गर्ने गरिएकाले समेत खानेपानीका मुहानमा असर परेको कर्मचारीको भनाइ छ । केन्द्रबाट खानेपानी योजनाका लागि आएको ३ करोड बजेट यो वर्ष स्थानीय तहमा गएको कार्यालयले जनाएको छ । शारदा नगरपालिकाभित्र खानेपानी योजनाका लागि एक करोडभन्दा बढी बजेट विनियोजन गरेको नगरप्रमुख सुरेश अधिकारीले बताए । उनका अनुसार धेरै ठाउँमा योजना सम्पन्न हुने तयारीमा छन् । बन्गाड कुपिण्डे नगरपालिका प्रमुख गोविन्द पुनका अनुसार नगरमा खानेपानी योजना सञ्चालनका लागि यस वर्ष १ करोड ५५ लाख रकम छुटयाइएको छ । त्यस्तै ढोडचौर गाउँपालिकाले १ करोड ७५ लाख, कुमाख गाउँपालिकाले १ करोड ८६ लाख, कालिमाटी गाउँपालिकाले १ करोड रकम खानेपानी योजनाका लागि विनियोजन गरेका छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन २९, २०७४ ११:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT