कर्मचारीकै घरमा बालश्रमिक

नगरपालिकाको बालश्रम अन्त्य गर्ने अभियान
बालश्रमिक भएका घरमा रातो झन्डा, नभएकामा हरियो
नारामा मात्र बालश्रम मुक्त तर यथार्थमा सरोकारवाला नै मौन
मोहन शाही

डोटी — दिपायल सिलगढी नगरपालिकाले सहरीकरण भएका तीन वडालाई बालश्रम निषेधित क्षेत्र बनाउने तयारी गरेको छ । तर कर्मचारीकै घरमा बालश्रमिक भेटिँदा भने नगरले चुनौती खेपिरहेको छ ।

साबिकको सुदूरपश्चिम विकास क्षेत्रको क्षेत्रीय सदरमुकाम रहेको वडा नं. ४, जिल्ला सदरमुकाम रहेको वडा नं. ६ र सो सँगै जोडिएको ९ नं. वडालाई बालश्रम मुक्त वडा बनाउने नगरपालिकाले घोषणा गरेको छ । होटल र सार्वजनिक सवारीसाधनमा रहेका भन्दा घरमा राखिएका बालश्रमिकको व्यवस्थापन बढी चुनौतीपूर्ण रहेको दिपायल सिलगढी नगरपालिकाका सामाजिक विकास अधिकृत रमेश जोशीले बताए । जोशीका अनुसार होटल र सार्वजनिक यातायातमा काम गर्नेबाहेक घरमै मात्र राखिएका घरेलु बालश्रमिक ५० भन्दा बढी रहेको अनुमान छ ।

नगरपालिका तथा महिला तथा बालबालिका विकास लगायतका कार्यालयमा कार्यरत केही कर्मचारीमाथि बालबालिकाहरूलाई पढाइदिने बहानामा बालश्रमिक राखेको आरोप छ । ‘घरमा बालश्रमिक राखेकै कर्मचारी साथीहरू बालश्रमिक भए, नभएको अनुगमनमा जानुहुन्छ,’ नगरपालिकाकै एक कर्मचारीले भने, ‘पानीको मूलै दूषित भएपछि धारामा सफा पानी कसरी आउँछ, पहिले कर्मचारीकै घरबाट बालश्रमिक कसरी हटाउने भन्ने रणनीति बन्नुपर्छ ।’ यद्यपि आरोपित कर्मचारीहरूले विपन्न परिवारका बालबालिकालाई पढ्ने, खाने व्यवस्था गरिदिएको तर्क गर्दै आएका छन् । उनीहरूले घरमा सँगै बस्दा अन्य परिवारका सदस्यसरह सामान्य कार्य गर्नुलाई बालश्रम भन्न नहुने बताए ।

Yamaha

अहिले दिपायल सिलगढी नगरपालिकाले वडास्तरमा बालश्रमिकहरूको तथ्यांक संकलन गरिरहेको नगरप्रमुख मञ्जु मलासीले बताइन् ।

उनले कर्मचारी र जनप्रतिनिधिकै घरमा बालश्रमिक रहेको कुरा सुन्नमा आएको र त्यसबारे अनुसन्धान भइरहेको बताइन् । ‘अभिभावकलाई क्रृण दिएर ब्याज कट्टा हुने सर्तमा बालश्रमिक राखेको पनि सुनिरहेकी छु’, मलासीले भनिन्, ‘पढाइदिन्छु, पालिदिन्छु भनेर पनि कतिपयले राखेका छन्, यथार्थ कुरा बुझेर तीन महिनाभित्रै कडा कदम चाल्दैछु ।’

तथ्यांक आएलगत्तै बालश्रमिक रहेका घरहरूमा रातो झन्डा र नरहेका घरमा हरियो झन्डा लगाउने योजना रहेको नगरप्रमुख मञ्जु मलासीले बताइन् । उनले बालश्रममा लगाइएका बालबालिकाहरूको यथार्थ कारणहरू बुझेर नगरले नै संरक्षणको जिम्मा लिने बताएकी छन् ।

डोटीमा घरेलु कामका लागि राखिएका बालश्रमिक बारे बढी विवाद छ । सदरमुकाम सिलगढीमा पहुँच भएका तथा धनी र सम्पन्नहरूले अभिभावकविहीन, बेसहारा तथा विपन्न परिवारका बालबालिकालाई पढाउने सर्तमा घरमा राखेका छन् । यस्तो पहुँच र पुँजीपतिवर्ग र कर्मचारी वर्गमा बढी छन् ।

नगरले अगाडि बढाइरहेको बालश्रम मुक्त गर्ने अभियानमा बालश्रमिक राख्ने कर्मचारीहरूबाटै सहयोग नपाएको गुनासो सरोकारवालाको छ । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी टेकनारायण पौडेलले प्रशासनले कडा कदम चाल्ने बताए । घरमा बालश्रममा राखिएका बालबालिकाहरूको यथार्थ कारणहरू पहिचानका लागि यथाशीघ्र अनुगमन गरिन लागेको उनले जानकारी दिए ।

एउटा पक्षले त्यस्ता बालबालिकाहरूलाई बालश्रमिक नभन्ने तर्क गरेका छन् भने अर्काे पक्षले कुनै पनि बहानामा अभिभावकबाट अलग गरेर बालश्रममा राख्न नमिल्ने बताइरहेको छ । ‘अरूको घरमा काम गरेर सफल जीवन बनाएका थुप्रै व्यक्ति छन्, गरिबी र भोकमरीले छट्पटिएर पढाइबाट नै वञ्चित भएकालाई घरमा ल्याएर पढाइ दिनुलाई बालश्रमिक भन्न मिल्दैन,’ पद्म पब्लिक माध्यमिक विद्यालयकी प्रधानाध्यापक गीता जोशीले दिपायल सिलगढी नगरपालिकाले आयोजना गरेको सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रममा भनिन् ।

उनको जोड घरमा राखिएका त्यस्ता बालबालिकाले पढ्ने वातावरण पाएका छन्, छैनन्, सुत्ने कोठा, खाना सफा छ, छैन भनेर सरोकारवालाले अनुगमन गर्नुपर्नेमा थियो । राष्ट्रिय जनमोर्चाका जिल्ला सचिव केशवनाथ योगीले पनि बालबालिकाको व्यक्तिगत क्षमता विकास हुने खालका काममा लगाउनुलाई बालश्रम भन्न नहुने बताए ।

सिलगढीका घरमा बालबालिका राखिनुका कारणको पहिचान गरी समस्या समाधान गर्न योगीले सुझाव दिए ।

तर दिपायल सिलगढी नगरपालिका ४ कुमालीकोटका योगेन्द्रबहादुर कठायतले प्रशासनकै अगाडि रहेका घर तथा पसलमा राखेका बालश्रमिक हटाउन नसक्नु लाजमर्दो विषय रहेको गुनासो पोखे ।

उनले नारामा मात्र बालश्रम मुक्त गर्ने भनिएको तर यथार्थमा सरोकारवाला नै मौन बसेको आरोप लगाए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार २९, २०७५ १०:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नौगाडमा बाढी र पहिरो

मनोज बडू

दार्चुला — लगातारको वर्षाले नौगाड खोलामा बाढी र पहिरो आएको छ । नौगाड खोलामा मंगलबार रातिदेखि बहाव बढेपछि नदीले जमिन कटान गर्नुका साथै आधा दर्जन घरमा बाढीले क्षति पुर्‍याएको छ ।

बाढीले नौगाड खोलाका काठेपुल बगाएसँगै गाउँपालिकाको अधिकांश ठाउँ बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको स्थानीयले बताएका छन् । नौगाड–४ कपडेका लालमणि ठगुन्नाका दुई घरमा पहिरोले क्षति र होपरीगाडमा रहेको मनवीर ठगुन्नाको एउटा पसल बगाएको छ । नौगाड–१ का खडकसिंह ठगुन्नाको घर पहिरोले पुरिँदा पशुचौपाया, अन्नबालीलगायत अन्य सामग्री पहिरोले पुरिएको नौगाड गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमसिंह धामीले बताए ।

यसै वर्ष निर्माण सम्पन्न भएका खारको आरसीसी पुल र गोधानी पुल बाढीले बगाउँदा आवतजावत बन्द भएको छ । धुलीगडा र होपरी जोड्ने गरी गत वर्ष झन्डै २० लाख रुपैयाँको लागतमा निर्माण गरिएको कपडे भेलको पर्खाल बगाएपछि खार–धुलिगडा सडक पूरै अवरुद्ध भएको छ । नौगाड–१ मा रहेको गोधानी खोला लघु जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत्गृहमा क्षति पुगेको छ । गोधानी खोला, सेइल खोला, दह खोलामा राखिएका काठेपुल पनि बगाउँदा आवतजावत बन्द भएको इयरकोटका स्थानीय जनकराज भट्टले जानकारी दिए ।

‘होपरीगाड बस्तीका सयौं घर/पसल बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा रहेका छन्,’ नौगाड गाउँपालिकाका अध्यक्ष धामीले भने, ‘राति दुई बजेदेखि खोलामा बाढी आएको हो । बाढीबाट मानवीय क्षति नभए पनि भौतिक भने ठूलो मात्रामा भएको छ ।’ अहिले बाढीपहिरो प्रभावितलाई सुरक्षित स्थानतर्फ व्यवस्थापन गर्ने कार्य भइरहेको उनले बताए ।

बाटो पूरै बगाएर अवरुद्ध पारेपछि प्रहरीलाई प्रभावित ठाउँमा जान कठिनाइ भएको प्रहरीले जनाएको छ । उक्त स्थानमा बिहानदेखि इलाका प्रहरी चौकी गोकुलेश्वरबाट प्रहरी खटिइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ । ‘विभिन्न चौकीबाट बाढी प्रभावित क्षेत्रमा प्रहरी खटाइएको भए पनि सम्पर्क हुन सकेको छैन,’ दार्चुलाका डीएसपी नवराज अधिकारीले भने, ‘यहाँबाट सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिरहेका छाैं । सम्पर्क हुन सकेको छैन ।’ मानवीय क्षति भएको खबर आएको छैन । तर, केही घरपरिवार विस्थापित भएको खबर आफूहरूलाई प्राप्त भएको उनको भनाइ छ ।

पुल बगाउँदा परीक्षा स्थगित
नौगाड–६ स्थित नौगाड खोलामा आएको बाढीले पुल बगाएपछि जनहित माविमा सञ्चालन भइरहेको प्रथम चौमासिक परीक्षा स्थगित भएको छ । विद्यालय जान खोलामा निर्माण गरिएको काठेपुल बाढीले बगाएपछि परीक्षा स्थगित गरिएको विद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक प्रेमसिंह ठगुन्नाले जानकारी दिए । बाढीले पुल बगाउँदा विद्यार्थी विद्यालय जानबाट वञ्चित भएका छन् ।

सञ्चारसम्पर्क अवरुद्ध
विद्युतीय उपकरणमा बाढीले क्षति पुर्‍याएपछि नौगाडका केही बस्तीमा सञ्चार सेवा नै अवरुद्ध भएको छ । घाम लागेका बेला मात्रै टेलिफोन सेवा उपलब्ध हुने उक्त बस्तीमा अहिले टेलिफोन सम्पर्क नहुँदा थप समस्या निम्त्याएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालयले इलाका प्रहरी कार्यालय गोकुलेश्वर, प्रहरी चौकी सिप्टी र दल्लेकबाट प्रहरी टोली उद्धारका लागि प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार २९, २०७५ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT