पर्यटकीय क्षेत्र शौचालयविहीन

गणेश चौधरी

टीकापुर — डल्फिन क्षेत्रमा शौचालय पनि बनेका छैनन् । सार्वजनिक शौचालय नहुँदा डल्फिन अवलोकन गर्न आउनेहरू आसपासमा स्थानीयका निजी शौचालय चहार्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ ।

डल्फिन अवलोकन गर्न आएका आन्तरिक पर्यटक दयाराम चौधरीले भने, ‘डल्फिन अवलोकनमा आएकाहरूले कम्तीमा ३/४ घण्टा बिताउँछन् । अध्ययन अनुसन्धान गर्न आएकाहरूले त झन् पूरै दिन काट्नुपर्छ । तर पर्यटकका लागिएउटा पनि शौचालय निर्माणभएको रहेनछ ।’

Yamaha


टीकापुर नगरपालिका–७ को मोहना पथरैया र कान्द्रा नदीको दोभानमा डल्फिन अवलोकनमा आउने पर्यटकका लागि शौचालय, आराम घर तथा सूचना केन्द्र नहुँदा पर्यटकले सास्ती भोग्नु परिरहेको स्थानीय भोजराज ढुंगानाले बताए । डल्फिन अवलोकनमा आउने पर्यटकलाई स्थानीय नै सूचनादाता र गाइड बनिदिने गरेका छन् । डल्फिन अवलोकनका लागि आएका दयाराम चौधरीले भने, ‘स्थानीयले सहयोग नगरेको भए डल्फिन अवलोकन सम्भव थिएन ।’ मोहना, पथरैया र काढा नदी किनारमा डल्फिन हेर्दै जाँदा थकान पनि महसुस हुन्छ । थकित पर्यटकलाई आराम गर्न स–साना घरहरू बनाइदिएको भए राम्रो हुने उनले बताए ।

डल्फिन हेर्न एउटा टावर बनाइएको छ । तर त्यो टावरमा बसेर डल्फिन हेर्नेलाई खानेपानीको पनि व्यवस्था छैन । पानी पिउन पनि स्थानीयकै भर पर्नुपर्छ । स्थानीय भोजराज ढुंगानाले भने, ‘नगरपालिकाबाट अहिलेसम्म कुनै सहयोग भएको छैन । विभिन्न गैरसरकारी संघसंस्थाकै पहलमा यो टावर र संरक्षण चेतनाका कार्यक्रम भएका छन् ।’

डल्फिन संरक्षण र पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि नगरपालिकाले नीति तथा कार्ययोजना बनाएर अघि बढ्नुपर्ने ढुंगानाको सुझाव छ । उनले भने, ‘नगरपालिकाले डल्फिन संरक्षणको स्वामित्व लिन जरुरी छ । संघसंस्था र स्थानीयको सहयोग त छँदैछ ।’ करिब ३० वर्ष पहिले यो स्तनधारी जन्तु नेपालका कोसी, गण्डकी र महाकालीमा देखिए पनि हाल कर्णालीको चिसापानीदेखि कोठियासम्म र वर्षायाममा कैलालीको मोहना, कान्द्रा, पथरैया र काढा नदीमा पनि देख्न पाइन्छ ।

अति दुर्लभ मानिए पनि यसलाई संरक्षित क्षेत्रभित्र भने राखिएको छैन । प्राणीविद् डा. मुकेश चालिसेले भने, ‘नेपालमा विभिन्न जीवजन्तु संरक्षणका लागि २७ वटा संरक्षित क्षेत्र छन् । तर डल्फिन अहिलेसम्म संरक्षित क्षेत्र बाहिर छ । यो क्षेत्रलाई डल्फिन संरक्षण क्षेत्र बनाउन सकिन्छ ।’ चालिसेका अनुसार स्थानीयको सक्रियतामा डल्फिन सिकारनियन्त्रण भएको छ । तर डल्फिन देखिने नदी किनारमा व्यक्तिका जग्गाजमिन छन् ।

त्यसलाई पनि व्यवस्थित गर्नुपर्ने र नदीको सतह सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ । स्थानीयस्तरमै यसको संरक्षण र प्रचारप्रसार भएपछि आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आउन थालेका छन् । दैनिक २०/२५ जना आन्तरिक पर्यटक आउने गरेका स्थानीयले बताए । वर्षे सिजनमा यहाँ डल्फिन अवलोकन गर्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०९:४९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सय बढी घर डुबानको जोखिममा

मोहन बुढाऐर

धनगढी — दुई दिनदेखिको निरन्तर वर्षाले कैलालीको दक्षिण–पूर्वी क्षेत्र डुबानको जोखिममा परेको छ । स्थानीय नदी कान्द्रा, काँडा, बान्द्रा र मोहना नदीमा आएको बाढीले डुबानको खतरा बढेको स्थानीयले बताएका छन् ।

कैलालीको कान्द्रा नदीमा आएको बाढीको सतह । बाढीले बस्ती जोखिममा परेको छ । तस्बिर : मोहन

जिल्लाको दक्षिणी–पूर्वी क्षेत्रमा भजनी नगरपालिका, कैलाली र जानकी गाउँपालिका पर्छन् ।
भजनी–५ लालबोझी रेडक्रस शाखा अध्यक्ष हेमन्त हमालका अनुसार वडा नम्वर ५ का एक सय बढी घरधुरी कान्द्रा नदीको जोखिममा परेका छन् ।

उनका अनुसार भजनी–५ कुटीका राजेश यादवको घरखेत नदीले कटान गरेको छ । ‘नदीमा पानीको सतह बढ्दै गएको छ,’ हमालले भने, ‘वर्षा नरोकिए भजनी नगरपालिकाका अधिकांश वडाका बस्ती डुबानमा पर्ने खतरा छ ।’ उनले निरन्तरको वर्षाले स्थानीयलाई जीउज्यानकै सुरक्षा कसरी गर्ने समस्या सिर्जना हुने बताए ।

भजनीको वडा नम्बर ५ र ७ स्थानीय कान्द्रा नदी र मोहना नदीको टापुमा पर्छ । उनले भने, ‘वर्षाका यी दिनले स्थानीयलाई रातको निद र दिनको भोक लुटेको छ ।’ भजनी इलाका प्रहरी कार्यालयका प्रहरी निरीक्षक राजेन्द्र चन्दले माथि चुरेमा परिरहेको वर्षा नरोकिए भजनी नगरपालिका ३, ४, ५, ७ र ८ वडा डुबानको खतरामा रहेको बताए । उनले बाढीको जोखिममा रहेका बासिन्दालाई सजग तथा सचेत भएर बस्न आह्वान गरेको बताए । लालबोझीका स्थानीय लालबहादुुर साउद भन्छन्, ‘लगातार २/३ दिन चुरेमा भारी वर्षा भयो भने लालबोझी मात्रै हैन कैलालीको तल्लोतटीय क्षेत्र पूरै डुबानमा पर्छ ।’ डुबानमा परेकाहरूको उद्धार गर्न अझ कठिन हुन्छ ।

दुवै नदीले घेरिएको लालबोझी डुबानमा पर्‍यो भने हेलिकप्टरबाट मात्रै उद्धार गर्न सकिने अवस्था आउने लालबहादुर बताउँछन् । ०६६ को बाढीमा लालबोझी पूरै डुबेको थियो । त्यसबेला रूख र घरको छतमा बसेका परिवारका सदस्यलाई हेलिकप्टरबाट उद्धार गरिएको थियो । स्थानीय सुनाराम डगौराले लगातारको बाढीले त्रास बढेको बताए । उनले अहिले बाढीबाट बच्न पूर्वतयारी भई बस्नुपर्ने बताउँछन् ।

बाढीका कारण मोहना र कान्द्रा नदीको कटान र पटानमा पर्ने लालबोझी गाउँबाट थुप्रै परिवार विस्थापित भइसकेका छन् । ‘बाढीको दु:खले बर्सेनि यहाँबाट स्थानीय विस्थापित हुँदै गएका छन्,’ गाउँका भलमन्सा सेवकराम चौधरीले भने, ‘कतै जान नसक्ने विपन्न परिवारले सधैं बाढीको पीडा सहेर बस्नुपरेको छ ।’
नदीमा आउने बाढीको ओभरफ्लो गाउँमा पसेर घर र खेत पटान गरेको छ । बाढी घट्दै जाने बेला कटान गर्दै जाने गरेको चौधरीले बताए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी बाबुराम श्रेष्ठले आपतकालीन इकाई सञ्चालन केन्द्रमार्फत अहिल्यै कुनै खतराको घन्टी नबजेको बताए ।

उनले भने, ‘खतराको घन्टी बजेपछि उद्धारका लागि हाइअलटमा बसेका ३ वटै सुरक्षा निकाय परिचालन हुन्छन् ।’ उनका अनुसार आपतकालीन सूचना इकाई सञ्चालन केन्द्रले जिल्लाका विभिन्न नदीको सतह मापन गरी जानकारी दिने गरेको छ । उनले नदीहरूमा शुक्रवार रातिदेखि परिरहेको पानीले नदीको सतह बढ्दै गएको बताए ।

समुद्री सतहबाट जिल्लाको सबैभन्दा होचो भू–भागमा पर्ने भजनी नगरपालिका, जानकी गाउँपालिका र कैलारीको मोहना तटीय बस्ती सधैं स्थानीय नदीको डुबानमा पर्दै आएका छन् । त्यस क्षेत्रमा बाढीले हरेक वर्ष सयौं बिघामा लगाएको बालीलाई क्षति पुर्‍याउने र २०/३० बिघा जग्गा कटान गर्दै आएको छ ।
‘वर्षादको मौसम सुरु भएर नसकिँदासम्म बाढीको चिन्ताबाट डुबानग्रस्त बस्तीका बासिन्दा ढुक्क भएर बस्न सक्दैनन्,’ स्थानीय विजयलाल श्रेष्ठले भने, ‘यो सधैंको पीडा भइसक्यो ।’

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०९:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT