सुरु भयो गौरा पर्वको रौनक

डीआर पन्त

भागेश्वर (डडेलधुरा) — गाउँमा गौरा घर लिपपोत सुरु भएको छ । वर्षातले भत्किएका बाटाघाटा मर्मत र सरसफाइमा गाउँलेहरू जुटिसकेको छन् । गौरा विसर्जन गर्ने मठमन्दिरको सरसफाइ पनि सुरु भइसकेको छ ।

गौरा भित्र्याउन ५ दिन मात्र बाँकी रहँदा डडेलधुरकाका हरेक गाउँ र टोलमा गौरा महोत्सवको उल्लास देखिन थालेको छ । सुदूरको प्रमुख धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व गौरा मनाउनका लागि जताततै रौनक देखिन्छ ।


पुरुषहरूले मठमन्दिरहरू सरसफाइ गरी गौरा भित्र्याउन देवताका चैत, धुमारी र ठाडो खेल सुरु गरिसकेका छन् । गौरापर्व मनाउनकै लागि थातथलो छोडेर बाहिर गएकाहरू पनि धमाधम फर्कन थालेका छन् । डडेलधुरा सदरमुकाममा गौरा महोत्सव मूल आयोजक समिति गठन गरी तयारी सुरु गरिएको १६ दिन भइसकेको छ । जिल्ला सदरमुकामसँगै गाउँगाउँमा मनाइने गौरा महोत्सवका लागि सूचना प्रसारण र प्रकाशन भइरहेका छन् ।

Yamaha


सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा परम्परागत रूपमा मनाइने गौरा पर्वको रौनक तराईका जिल्लामा पनि उत्तिकै देखिएको छ । पहाडबाट बसाइ सरेर तराई झर्ने क्रमसँगै पहाडका देवीदेउता र पम्परा पनि तराई झरेका छन् । सुदूर र कर्णालीमा मनाइने गौराको रौनक अहिले तराईका कैलाली कञ्चनपुरमा पनि उत्तिकै देखिएको छ । प्रदेशको अस्थायी राजधानी धनगढीमा गौरा महोत्सव मूल समिति निर्माण गरी तयारी सुरु गरिएको छ । विविध धार्मिक कार्यक्रमसँगै गौरा पर्वलाई सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाउन महोत्सवको आयोजना गर्न लागिएको मूल समितिका संयोजक सुरत रावल डोटेली कान्छाले बताए ।


पहाडी जिल्लाको केन्द्रका रूपमा रहेको डडेलधुरामा पनि गौरा महोत्सवको भव्य तयारी गरिएको छ । एक सातासम्म धुमधामसँग महोत्सव मनाउन स्थानीय कृष्ण मन्दिरमा तयारी गरिएको मूल समितिका संयोजक पं देवराज भट्टले जानकारी दिए ।


जिल्ला सदरमुकामसँगै गाउँगाउँमा गौरा महोत्सव भइरहेका छन्, कुनै गाउँ, टोल यस्तो बाँकी छैन जहाँ गौरा पूजनसँगै महोत्सवको तयारी नभएको होस् । सुदूरपश्चिमाञ्चल संस्कृति संवद्र्धन समितिका पूर्वअध्यक्ष संस्कृतिविद् जनकराज पाण्डेयले भने, ‘सुदूरको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व भएकाले यसको महत्त्व पनि त्यत्तिकै ठूलो छ ।’ ‘गौरा केवल पर्व मात्र होइन’, संस्कृतिविद् तथा साहित्यकार पदमराज जोशी भन्छन्, ‘यो रामायणकालीन सभ्यताको निरन्तरता हो र सामूहिक उत्तरदायित्व झल्काउने पर्व पनि हो ।’ कुनै जातीय वा वर्गीय विभेद नहुने धार्मिक पर्व गौरा यस क्षेत्रमा सामाजिक एकताको पर्वका रूपमा समेत कायम रहेको छ ।


एकातिर देवीदेउताका चैत, फाग, धुमारी, ठाडो खेल र डेउडा गाएर धार्मिक लोककाव्य जीवन्त राख्ने परम्परा छ । अर्कोतिर नेपाल एकीकरणका वीरगाथा डेउडाका रूपमा गाएर राष्ट्रिय एकतालाई पनि गौरा पर्वले संरक्षण गरेको हुन्छ । संस्कृतिविद् प्राध्यापक डा. भोजराज पन्त भन्छन्, ‘यो धार्मिक तथा सामाजिक महत्त्वको अद्भुत सांस्कृतिक पर्व हो ।’ सामाजिक अनुशासन, धार्मिक अनुशासनसँगै पारिवारिक अनुशासनसँग पनि पर्वको महत्त्व जोडिएको छ पन्तले भने, ‘रामायण काल, महाभारत काल र आधुनिक कालखण्डलाई जोड्ने गौरा पर्वले विगतलाई सम्झिने, वर्तमान र भविष्यलाई सुखद बनाउने लक्ष्यअनुरूप मनाउने गरेको पाइन्छ । पाँच प्रकारका बिरुडा (अन्न) भिजाएर बनाइने क्वाँटी भिजाउने बिरुडा पञ्चमीदेखि सुरु हुने गौरा झन्डै एक हप्तासम्म धुमधामका साथ मनाइने परम्परा छ । विशुद्ध धार्मिक पर्वका रूपमा मनाइने गौरा शिव–पार्वतीको परम्परागत पूजासँगै डोटेली संस्कृतिमा देव जागरण पर्वका रूपमा समेत मनाउने गरिएको छ । बल, तील, गुभा, धान र साउँका बोटबाट बनाइने गौरा र शिवका रूपमा काठको प्रतिमा स्थापित गरी एक हप्तासम्म पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ ।


अविवाहित कन्याहरूले घर भित्र्याउने गौरा विर्सजन गर्दा विवाहित बुहारीहरूले टाउकोमा नचाउँदै धार्मिक गीत गाउँदै स्थानीय मठमन्दिरमा लैजान्छन् । मठमन्दिरमा धामी, पुजारीहरूले गौरालाई विधिवत् विर्सजन गर्ने परम्परा रहेको छ । नेपालको सुदूरपश्चिम मात्र नभई कर्णाली प्रदेश, भारतको कुमाउँं, गडवाल, हिमाञ्चलको केही भूभाग हँंदै कश्मीरसम्म मनाउने परम्परा रहेको छ । कुमाउँ गढवाल र सुदूरपश्चिममा गौरा मनाउने परम्परा एउटै भए पनि हिंमाञ्चल र कश्मीरमा भने भिन्न रहेको पाइन्छ ।


अमुक्ताभरण सप्तमीका दिन भित्र्याइने गौरा एक हप्तासम्म पूजाअर्चना गरी स्थानीय देवीदेवताका मठमन्दिरमा लगेर विर्सजन गरिने गरिन्छ । प्राध्यापक डा. भोजराज पन्त भन्छन्, ‘माइतबाट चेलीबेटी बिदा गरेजस्तै गौरा देवीको बिदाइ हुन्छ, समाजका हरेक वर्गको गौरा पर्वमा आफ्नै खाले भूमिका हुने हुँदा बिदाइको क्षण चेलीबेटी बिदाइजस्तै मार्मिक हुने गरेको छ ।’ हरेक गाउँ र टोलपिच्छे गौरा भित्र्याउने र सामूहिक रूपमा गौरा विर्सजन गर्ने परम्पराले पनि यो पर्व सामाजिक मिलनका पर्वका रूपमा विशिष्ट रहेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ १२:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पुल बगाएपछि सास्ती

आधा घण्टाको बाटो एक दिन
भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — नलगाड नगरपालिका–३, कटेका गोवर्धन वलीलाई सोही वडाको कैनाबजारस्थित स्वास्थ्य चौकीमा उपचारका लागि पुग्न ५ घण्टा पैदल हिंड्नुपर्ने बाध्यता छ । त्यस्तै विद्यार्थी राजेन्द्र वली पनि सुर्योदय माध्यमिक विद्यालय कैना पुग्न उति नै समय हिंड्छन् ।

उनी ९ कक्षामा अध्ययनरत छन् । उनीहरू मात्र हैन, कटेका दर्जनौं स्थानीय कैनाबजारस्थित वडा कार्यालय, स्वास्थ्य चौकी, विद्यालयलगायत संघसंस्थाबाट सरकारी सेवा लिन र दैनिक उपभोग्य वस्तु किन्न दिनभर पैदल हिंड्न बाध्य छन् ।


खोलामा पुल नभएपछि उनीहरू आधा घण्टाको बाटो एक दिन हिंड्न बाध्य भएका हुन् । त्यस्तै झमरा खोलामा पुल नहुँदा उनीहरूलाई सदरमुकाम खलंगा आउनका लागि रुकुमको आठबीसकोट भएर एक दिनको लामो दूरी हिंड्नुपर्ने बाध्यता भएको छ ।


बाढीले विभिन्न खोलामा पुल बगाएपछि नलगाडका हजारौं स्थानीय बासिन्दालाई आवतजावतमा सास्ती भएको छ । गत साउन २९ गते नलगाड नगरपालिकाको झुमरा खोलामा आएको बाढीले ट्रस ब्रिज तथा काठेपुल बगाएपछि स्थानीय बासिन्दालाई आवतजावतमा सास्ती भएको हो ।


बाढीले नलगाड नगरपालिका २, ३, ४, ५ र ६ वडामा ३ ट्रस ब्रिज तथा २ दर्जन काठेपुल बगाएको हो । बाढीका कारण झुमराखोला, गराग्ली खोला, हम्काखोला, विराखोला, साङ्ट, पिउली, तल्लो गराग्ली, नहकुली, करुवा, कटे, औला, गुदाले, सिर्के, जुगेखोलालगायत खोलाका पुल बगेका छन् । पुल बगाएपछि दर्जन विद्यालयका एक हजार विद्यार्थीे पठनपाठनबाट बन्चित भएका छन् ।


बाढीले कालिमाटी र घुवारामा रहेको ट्रस ब्रिज बगाउँदा बारेकोट गाउँपालिका, जुम्ला र डोल्पा जाने–आउने बाटोसमेत अवरुद्ध भएको छ । त्यस्तै बाढी र पहिरोका कारण स्थानीय बासिन्दाका ४१ घर, दुई दर्जन खानेपानी योजना, आधा दर्जन लुघु जलविद्युत् आयोजना, एक सय पानी घट्ट, चारवटा मिल, आधा दर्जन सडक, हजारौं रापेनी खेतीयोग्य जमिनलगायत संरचना क्षति भएका छन् ।


पुल नहुँदा पिउली, राता, भारगाउ, थाप्ला, लहँ, गर्छिना, करुवा जानेआउने बाटो बन्द भई स्थानीय बासिन्दा आन्तरिक नाकाबन्दीमा परेको वडाअध्यक्ष पूर्णबहादुर खडकाले बताए । ‘गाउँलेहरूले दुई सातादेखि एक गाउँबाट अर्को गाउँसम्म आवतजावत गर्न पाएका छैनन्,’ उनले भने । बाढीले स्थानीय बासिन्दाका २६ घर बगाएको र १५ घरमा आंशिक क्षति पुर्‍याएको खडकाले बताए । बाढी तथा पहिरोले पुल, जलविद्युत, खानेपानी, खेतीयोग्य जमिन, सडकलगायत भौतिक संरचनामा करोडौंको क्षति पुर्‍याएको भन्दै नगरपालिकाले सम्बन्धित पक्षसँग सहयोगको अपिल गरेको नगरप्रमुख टेकबहादुर रावलले बताए ।


‘पुल बगाउँदा नाकाबन्दीजस्तै भएको छ, गाउँभरि खानेपानीको हाहाकार छ, विद्यार्थी विद्यालयमा गएर पढ्न पाएका छैनन्,’ नगरप्रमुख रावलले भने, ‘खोलामा अस्थायी लाप्का बनाएर भए पनि आवतजावत खुलाउने प्रयासमा छौं ।’ खोला पुल नहुँदा दैनिक उपभोग्य वस्तुको आपूर्ति हुन सकेको छैन । उनका अनुसार दुई दर्जन गाउँमा खाद्यान्नलगायतको अभाव देखिएको छ ।


प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ १२:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT