दिल्लीमा पुतली राजमार्ग

सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — बगैंचा वा पार्कमा हिँडदा छेवैबाट हूलका हूल रंगीन र आकर्षक पुतलीको ओहोरदोहोर । पैदल यात्रुका लागि फुटपाथ भएजस्तै पुतलीलाई निर्बाध ओहोरदोहोर गर्न बेग्लै ‘बटरफ्लाई करिडोर’ अर्थात् पुतली मार्ग ।

सुन्दै मन रमाउने । तर नझुक्किनुस्, प्रकृति र जीवजन्तु संरक्षणको यस्तो लोभलाग्दो परियोजना काठमाडौंमा होइन, भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा सुरु हुन लागेको हो ।

हुन त दिल्लीको तुलनामा काठमाडौं र आसपासका क्षेत्रमा पाँचगुणा बढी अर्थात् ३५० भन्दा बढी पुतलीका प्रजाति पाइन्छन् । अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) ले गरेको अध्ययनले नेपालमा ६ सय ३५ प्रजातिका पुतली रहेको देखिएको छ । जबकी बम्बे नेचुरल हिस्ट्री सोसाइटी (बीएनएचएस) ले एक वर्षअघि गरेको अध्ययनअनुुसार दिल्लीमा भने ७० प्रजातिका मात्रै पुतली छन् ।

बीएनएचएसले करिब डेढ सय वर्षदेखि पर्यावरण र वन्यजन्तु संरक्षणको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ । तर बिहानसाँझ हिँडडुल गर्न खुला चौरको समेत अभाव खेपिरहेका काठमाडौंबासीका लागि ‘पुतली मार्ग’ अहिलेका लागि कोरा सपना नै हो ।

वन्यजन्तु तथा प्रकृति संरक्षणमा काम गर्ने संस्था तथा विज्ञहरूले पुतलीलाई घुमफिर गर्न सहज बनाई सहरलाई पर्यावरणीय हिसाबले आकर्षक बनाउन यस्ता अवधारणा अघि सारेका हुन् । बीएनएचएसले जवाहरलाल नेहरू तथा दिल्ली विश्वविद्यालयका विज्ञसँग मिलेर पुतली मार्गको अवधारणा कार्यान्वयनको गृहकार्य सुरु गरेको हो ।

Yamaha

बीएनएचएसले दिल्लीका यमुना विविध जैविक पार्कलगायतका एक दर्जन पार्कलाई यसअघि नै पुतलीमैत्री बगैंचाका रूपमा विकास गरिसकेको छ । पुतली मार्ग निर्माणका लागि दिल्लीका पार्क, बगैंचा, वनलगायतका हरित स्थललाई एकअर्कासँग जोडिनेछ । पुतलीलाई रस चुस्न मिल्ने र अण्डा पार्न तथा झुसिलकीरा हुर्काउन अनुकूल हुने विरुवा अर्थात् ‘होस्टप्लान्ट’ चाहिन्छ । हेर्दा सानो देखिए पनि पर्यावरणीय सन्तुलनमा पुतलीको अहंभूमिका हुन्छ । त्यसबाहेक पुतलीले बोटविरुवाको परागसेचनमा पनि सक्रिय भूमिका खेल्छन् ।

विज्ञहरूको टोलीले सम्भावित पुतली मार्गको नक्सांकन पनि गरिसकेको छ । यसका साथै रोप्नुपर्ने बोटविरुवाको सूची पनि तयार पारिएको छ । होस्टप्लान्ट रोप्ने काम सुरु भइसकेको निर्देशक मादेनले जानकारी दिए । यसअघि स्थानीयसँगको सहकार्यमा पुतलीको प्रजाति र तिनको संख्या पहिचान गरिएको निर्देशक मादेनले जनाए । ‘नागरिकसँगको सहकार्यबिना यस किसिमको योजना सफल हुन सक्दैन,’ उनले भने ।

त्यसैगरी, पुतलीले फ्लाईओभर तथा सडक कसरी पार गर्छन् भन्ने अध्ययन पनि सुरु भइसकेको उनले जनाए । बीएनएचएसले हाल दिल्लीको उत्तरी छेउबाट दक्षिणी छेउसम्म पुतलीमार्ग निर्माण गर्न लागिएको र त्यसलाई ५ वर्षभित्र दिल्लीभर विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ ।

करिडोरले पुतलीलाई दिल्लीका पार्क र बगैंचामा हिँडडुल गर्न सुरक्षित मार्ग उपलब्ध गराउनुका साथै संरक्षणमा समेत योगदान गर्ने निर्देशकको मादेनको दाबी छ । तर, केही विज्ञले भने दिल्लीको बाक्लो बस्तीले सिर्जना गरेको प्रदूषणका कारण पुतली मार्गको अवधारणा पूर्णरूपमा कार्यान्वयनमा ल्याउन सहज नहुने बताएका छन् ।

तर सहरीकरण भए पनि सडक, स्कुल तथा कलेजमा होस्टप्लान्ट लगाउन सकिने भएकाले आयोजना प्रभावकारी हुने मादेनको तर्क छ । ‘कार्यान्वयन सुरु भएपछि मात्र केकस्ता चुनौती आउँछन्भन्नेबारे थाहा हुन्छ र सम्बोधनको आवश्यक कदम चालिनेछ,’ मादेनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०९:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अमेरिकाले रोक्यो प्यालेस्टाइनी संस्थालाई सहयोग

जनताविरुद्धको अनैतिक आक्रमण तथा राष्ट्रसंघीय सम्झौताको अवज्ञा : प्यालेस्टाइन
रोयटर्स

वासिङ्टन/रमल्लाह — अमेरिकाले प्यालेस्टाइनी शरणार्थीलाई सहायता उपलब्ध गराउने राष्ट्रसंघीय निकायलाई दिँदै आएको सबै सहयोग बन्द गरेको छ ।

राष्ट्रसंघीय सहायता एजेन्सी (यूएनआरडब्लूए) द्वारा प्यालेस्टाइनमा सञ्चालित एक विद्यालयका विद्यार्थी । तस्बिर : एजेन्सी

अमेरिकी कदमसँगै प्यालेस्टाइनी नेतृत्व र ट्रम्प प्रशासनबीच जारी तनाव थप बढाएको छ ।

प्यालेस्टाइनी राष्ट्रपति मोहम्मद अब्बासका प्रवक्ताले अमेरिकी कदम ‘प्यालेस्टाइनी जनताविरुद्धको अनैतिक आक्रमण तथा राष्ट्रसंघीय सम्झौताको अवज्ञा’ भएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले राष्ट्रसंघीय सहायता एजेन्सी (यूएनआरडब्लूए) ‘सच्याउन नमिल्ने किसिमको’ रहेको जनाएको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता हिथर नुयर्टले ‘अमेरिकी प्रशासनले उक्त विषयबारे सावधानीपूर्वक समीक्षा गरिसकेको छ । अब अमेरिकाले उन्र्वालाई थप योगदान दिने छैन ।’

नबिल अबु रदिनाहले ‘अमेरिका तथा अन्य कुनै पनि शक्तिले यूएनआरडब्लूए विगठन गर्न नसक्ने बताए । समाचार संस्था रोयटर्ससँग कुराकानी गर्दै उनले ‘अमेरिका प्यालेस्टाइनी जनताका लागि शत्रु भएको र आफूहरूले अन्यायपूर्ण निर्णयप्रति आत्मसमर्पण नगर्ने’ चेतावनी दिए ।

जर्मन विदेशमन्त्री हेइको मासले ‘जर्मनीले यूएनआरडब्लूएलाई दिँदै आएको सहयोग रकम बढाउने’ बताएका छन् । राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले यूएनआरडब्लूएको कार्यको प्रशंसा गरेका छन् । उनले अमेरिकी घोषणाका कारा उक्त संस्थामा उत्पन्न हुन सक्ने आर्थिक खाडल पुर्न अन्य दाता राष्ट्रलाई सहयोग बढाउनसमेत आग्रह गरेका छन् ।

गत साता अमेरिकी प्रशासनले वेस्ट बैंक र गाजा क्षेत्रका प्यालेस्टाइनी लक्षित कार्यक्रमका लागि दिँदै आएको २ सय मिलियन डलर सहायताबारे पुनर्विचार गर्ने जनाएको थियो ।

यूएनआरडब्लूए प्रवक्ता क्रिस गुनेजले निर्णयप्रति ‘गहिरो दु:ख’ लागेको प्रतिक्रिया दिएका छन् । उनले शृखलाबद्ध ट्वीटमार्फत यूएनआरडब्लूएको बचाउ गरेका छन् ।
उनले लेखेका छन्, ‘यूएनआरडब्लूएका विद्यालय, स्वास्थ्य केन्द्र र आपत्कालीन सहायता कार्यक्रम सच्याउनै नमिल्ने गरी त्रुटिपूर्ण रहेको आरोपको कडा शब्दमा अस्वीकार गर्छौं ।’ उनले अमेरिकी निर्णयले राष्ट्रसंघीय संकल्प प्रस्तावको अवज्ञा गरेको दाबी गरे ।

गत जनवरीमा अमेरिकाले यूएनआरडब्लूएलाई दिँदै आएको रकम आधाले कटौती गर्ने घोषणा गरेको थियो । यसअघि राष्ट्रसंघका लागि अमेरिकी राजदूत निकी हलीले उक्त संस्थाले प्यालेस्टाइनी शरणार्थीको संख्याबारेको तथ्यांक बंग्याएको आरोप लगाएकी थिइन् । उनले यूएनआरडब्लूएमा व्यापक सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको टिप्पणी गरेकी थिइन् ।

शुक्रबार अमेरिकाका लागि प्यालेस्टाइनी राजदूत होसाम जोमलटले अमेरिकाले इजरायलको पक्ष लिएर ५ लाख प्यालेस्टाइनी शरणार्थीको अधिकारमाथि अन्याय गरेको आरोप लगाएका थिए । समाचार संस्था एएफपीसँग कुराकानी गर्दै उनले ‘अमेरिकाले पहिलेदेखि नै द्वन्द्वका कारण अस्थिर क्षेत्रमा शान्ति स्थापनामा थप क्षति पुर्‍याएको’ बताएका थिए ।

प्यालेस्टाइनी अधिकारीले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायलको पक्ष लिएर उक्त क्षेत्रको तनाव थप बढाइरहेको आरोप लगाउँदै आएका छन् । गत डिसेम्बरमा ट्रम्पले प्यालेस्टाइनको विरोधा बाबजुत जेरुसेलमलाई इजरायको राजधानीको मान्यता दिएका थिए ।

के हो यूएनआरडब्लूए ?
अरब–इजरायल युद्धका कारण विस्थापित हजारौं प्यालेस्टाइनीको रेखदेख गर्न स्थापना गरिएको ६८ वर्ष पुरानो संस्था हो, यूएनआरडब्लूए । यसले हाल वेस्ट बैंक, गाजा तथा जोर्डन, लेबनान, सिरियालगायतका देशमा रहेका ५० लाखभन्दा बढी प्यालेस्टाइनी शरणार्थीलाई स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सेवाको क्षेत्रमा सहयोग गर्दै आएको छ ।

अमेरिका यूएनआरडब्लूए निकायलाई सबैभन्दा बढी सहायता उपलब्ध गराउने दाता हो । अमेरिकाले यूएनआरडब्लूएलाई ३ सय ६५ मिलियन डलर सहयोग दिने घोषणा गरे पनि गत जनवरीमा करिब ६० मिलियन डलरमा दिएको थियो ।

उक्त रकम यूएनआरडब्लूएको करिब ३० प्रतिशत हुन्छ । यूएनआरडब्लूएलाई अमेरिकाका अतिरिक्त युरोपेली संघ, साउदी अरब, जर्मनी, बेलायत, जापान, स्विडेन, स्विटजरल्यान्ड, नर्बे, नेदरल्यान्ड, क्यानडा, अस्ट्ेरलिया, डेनमार्क, इटाली, यूएईलगायतका देशले सहयोग गर्दै आएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०९:३७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT