कोसेली
जेष्ठ ३२, २०७६

३४ इन्च 'डी'

आज म जिन्दगीको पत्रैपत्रमा लुकाइराखेको अन्तरकुन्तर खोल्न जाँदै छु । जुन अन्तरकुन्तर मैले आफैंसित गुटमुटाएकी छु । जसलाई यदाकदा फुकाएर सोच्दा म लाज, घीन र रोषले भरिन्छु । अहिले आएर थकथकाउँछु । मैले पहिल्यै आमालाई भनेको भए हुन्थ्यो । मेरा बहिनी वा दिदीहरूलाई नै भनेको भए हुन्थ्यो । नभए मेरा साथीहरूलाई भनेको भए पनि हुन्थ्यो ।

कर्नाड जे भन्थे

गिरीश कर्नाड बिते । यो खबर एकैछिनमा जतासुकै छरियो । उनी एकै छिनमा ट्विटरको ट्रेन्डिङ भए । थिएटर क्षेत्रका सबैले सेयर गर्ने लिङ्क भए । गिरीश कर्नाड साधारण मान्छे थिएनन् । आधुनिक भारतीय नाट्य क्षेत्रमा ठूलो प्रभाव पारेका एक नाटककारको अन्त्य भएको थियो । कुनै विधामा प्रभाव पार्ने मान्छेले छोडेर जाँदा छुटेको प्रभाव पनि देखिन्छ ।

अर्को गाडीको प्रतीक्षा

भर्खरै बनेको हनुमन्ते खोलाको पक्की पुल तर्दै गर्दा म अकस्मात् झल्याँस्स भएँ । ओहो ! मैले छेउको पसलमा ‘घरमा दुई जार पानी लगिदिनुस् है’ भन्नै बिर्सिएछु ! परेन त अब फसाद ! अब घरका सबै उठेर पानी पिउन खोज्नेछन् । टेबलमा एक जगमात्र पानी छ । हिजै सिद्दिएको थियो, यति अबेला के भन्न जानु भन्ठानेँ । अघि घरबाट निस्कँदा भनेर हिँड्छु भनेको, भुसुक्कै बिर्सेछु !

३४ दिने बस यात्राको सम्झना

काठमाडौंमा भर्खर एसएलसी सकेर कानुन पढ्न थालेको थिएँ । प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको दोस्रो वर्षको विद्यार्थी थिएँ । सेन्ट जेभियर स्कुलको भूतपूर्व विद्यार्थी संगठन गोदावरी अलुम्नाई असोसिएसन (जीएए) का कार्यक्रमहरूमा सक्रिय थिएँ ।

ईश्वरसँग अन्तिम प्रश्न

कुनै दिन तपाईं मेरो सामु प्रकट हुनुभयो भनेईश्वर !तपाईंसाग एउटै प्रश्न सोध्नेछु तपाईं एउटै हुनुहुन्छ कि अनेकन जीवन, न मृत्यु न सम्पत्ति, न यशमलाई केही चाहिएको छैन के मागूामाग्नुको सीमाभन्दा माथि उठेरतपाईंसाग एउटै प्रश्न गर्नेछुकेवल एउटै प्रश्न बस् त्यत्तिमानिसैपिच्छे फरक–फरकजातैपिच्छे फरक–फरकईश्वर कतिवटा छन् एउटा कि अनेक ?

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

असल किताबलाई मर्न दिऊँ ?

अपराजिता, अति नै असमञ्जसमा परेकी छु । के गरूँ, कसो गरूँको स्थितिले दुब्लाइसकेकी छु । तिमीलाई जस्तो तर्क गर्न मलाई आउँदैन । झगडा गर्ने मेरो स्वभावै होइन । म त गोर्कीकी हजुरआमालाई आदर्श मान्ने व्यक्ति परेँ । तर हाम्रो बाबुले सिकाउनुभएको एउटा मन्त्रचाहिँ मलाई सम्झना छ, जुन म अति नै आवश्यक परेको खण्डमा प्रयोग गर्ने गर्छु ।

ऊ जान्ने कि म ?

एक दिन उसँग कुरा गर्दै थिएँ । कुरैकुरामा मैले उसलाई सोधेँ, ‘तिमी ठूलो भएपछि के गर्छौ ?’ उसले पनि मीठो तोतेबोलीमा जवाफ दियो, ‘मामू म ठूलो भएपछि अफिस जान्छु अनि हजुरलाई धेरै चकलेट ल्याइदिन्छु ।’ सानो बच्चाले माया गर्दै त्यसो भनेको सुन्दा सारै मजा लाग्दो रहेछ ।

काटिएको बाथटब

नोस्वेटर । नो एनी वार्मर्स आउटसाइड । जस्ट निट एन्ड टाइडी स्कुल युनिफर्म,’ २०३७ साल पुस १४ गतेका लागि अन्तिम रिहर्सल सकिएपछि फर्मान जारी भयो– प्रत्येक वर्षझैं । अर्को वर्ष त एसएलसी । एसएलसी दिने वर्षचाहिँ अतिरिक्त क्रियाकलाप प्रायः शून्य हुन्थ्यो । अनि खालि पढ्ने । सबैका मुखमा झुन्डिएको हुन्थ्यो फलामे ढोकाको रटना– ‘एसएलसी होइन त यो वर्ष, फलामे ढोका ?’ सुन्दा–सुन्दा दिक्कै लाग्थ्यो । त्यसैले पुस १४ गतेको त्यो फर्मान मेरा लागि अन्तिम थियो ।

पूर्वी पहाड घुम्दा

झापामा जन्मिएको, बढेको मान्छेलाई मधेस र पहाडको फरक त्यति लाग्दैन । इरौंटार (हालको शान्तिनगर) भौगोलिक बनावट र रहनसहनले पहाड र मधेसको भेदलाई अझ कम गरेको हुन्थ्यो । यो २००७ साल र अझ अघिको समयको कुरा हो । त्यतिखेर हिउँदमा पहाडबाट भारतको आसामतिर काम गर्न जानेको ताँती लाग्थ्यो ।

समाचारको सर्जमिन

नौ दिनमा नौलो, बीस दिनमा बिर्स्यो ।’ समसामयिक नेपाली साहित्यको खराब लक्षण यही हो । विधाभञ्जन, विधामिश्रण र विधान्तरणको हूलचालमा लोकप्रिय विधाकथालाई निमोनिया लागेकै दुई दशक नाघिसक्यो । त्यसैले त कथाको नाममा ‘घ्यारघ्यार’ मात्रै छ ।

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जहाँबाट सुरु भयो गणतन्त्र

सिंहदरबार होस् वा नारायणहिटी कुनै पनि दरबार मलाई सहज लाग्दैन । अगोचर लाग्छ, रहस्यमयी लाग्छ । अग्लाअग्ला पर्खाल र सुरक्षाकर्मीले घेरिएका त्यस्ता ठूला घरहरू मलाई सानैदेखि बिरानो लाग्थ्यो, डराउँथे पनि । शासक–शासित, धनी–गरिबको वर्गीय मनोविज्ञान नजानिँदो पाराले मभित्र विकसित भैरहेको हुनुपर्छ । राजनीतिक चेतनाले छुन थालेपछि मेरा लागि नारायणहिटी दरबार निरंकुश राजतन्त्रको विम्ब बन्यो, सिंहदरबार त्यसैको विस्तारित रूप थियो ।

रामेशको बालापन

नेपाली साहित्य र संगीतको क्षेत्रमा एउटा अलग धारको सूत्रपात गर्दै तीसको दशकको आरम्भतिर उदाएको राल्फा आन्दोलनसँग गाँसिएको एक सुपरिचित नाम हो रामेश  । पूर्वेली लेक–बेंसीमा गुन्जिने बेग्लै स्वादको लोकसंगीत बोकेर काठमाडौ छिरेका उनीहरू समयक्रममा राल्फाको नामबाट एउटा अलग सांगीतिक अभियानमा होमिए  ।

नेवाः मुस्मां

गुठी विधेयकको विरोधमा सहभागी भइरहेको एउटा समूह छ– नेवाः मुस्मां । अर्थात्, नेवार मुस्लिम समाज । केही दिनअगाडि मात्र गठन भएको यो समाज आफ्नो वास्तविक पहिचान खोज्ने प्रयासमा छ ।

पाइखानाको गीत

‘गोरखामा छोरी नदिनू है दुःख पाउँछ  । ’गोरखा बजारमा पानीको निकै समस्या भएका कारण पानीको दुःख भएका कारण गोरखा वरपर बन्दीपुर, दमौली, बेंसीसहर, पोखरातिरका मान्छेहरू गोरखालीलाई छोरी दिन हिच्किचाउँथे  । वास्तबमा त्यो सही पनि थियो । पानीको सुविधा भएका ठाउँका केटीहरू गोरखामा बिहे गरी आउँदा सुरुसुरुमा उनीहरूलाई निकै समस्या परेको प्रस्टै देखिन्थ्यो ।

किन दुख्यो कामिरिताको मन ?

 कामिरिता शेर्पा फेरि आफ्नै रेकर्ड ब्रेक गर्दै धर्तीको सबभन्दा अग्लो चुचुरोमा सर्वाधिक (२४ पटक) पुग्ने आरोही बनेका छन्  । सोलुखुम्बु थामेका यी ४९ वर्षीय 'भेट्रान’ आरोही तथा हाई–अल्टिच्युड गाइडले यस वर्षको वसन्तकालीन आरोहण सिजनमा एकै सातामा दुई पटक सगरमाथा आरोहण गरेपछि यिनको साहसको विश्वभर चर्चा छ  ।

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

'गायब' योगमायाको नाममा

कला, साहित्य र राजनीतिमा रुचि राख्ने काठमाडौंवासीका लागि ‘योगमाया’ एउटा नाटकको नाम हो, जुन शिल्पी नाटकघर बत्तीसपुतलीमा चलिरहेको छ  । त्यसभन्दा अलि अगाडि बढेर कुरा गर्दा ‘योगमाया’ एउटा उपन्यासको नाम हो, जसलाई नीलम कार्की (निहारिका) ले लेखेकी हुन्  ।