कोसेली
कार्तिक १७, २०७५

को राम्री, के सुन्दर?

राम्रा–राम्री वा सुन्दरी कसलाई भन्ने ? सुन्दरता रूप मात्र हो कि अरूथोक पनि हो ? सुन्दरता वा पवित्रता एकअर्कासँग सम्बन्धित छन् कि छैनन्— यी सबै प्रश्नहरूको जवाफ सजिलो छैन । यसमा व्यक्तिगत चाहनाका कुराहरू त हुन्छन् नै । सँगसँगै एकातिर यसको विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्य छ, अर्कोतिर सामाजिक, सांस्कृतिक परिप्रेक्ष्यले पनि हाम्रो सोचाइलाई नियन्त्रण गरिराखेको हुन्छ । यी विषयहरूमा घन्टौं कुरा गर्न सकिन्छ ।

बस्तीपुर, गिरी र मुसहर बस्ती

प्रमिला गिरीको बारेमा पढेर मलाई बस्तीपुरको अनायास याद आयो । गिरी परिवारमा प्रदीप गिरीले लेखेको मलाई मन पर्छ, वानीरा गिरीको लेखन मलाई मन पर्छ । प्रमिला गिरीको ‘आर्ट’ चाहिं त्यति बुझ्ने क्षमता नभए पनि उनको व्यक्तित्वको म प्रशंसक छु । गिरी परिवार र बस्तीपुरको नाता छ भनेर दस वर्षअघि थाहा पाउँदा म छक्क परेकी थिएँ ।

थाङ्‍काका थाकमा

पूर्व मुस्ताङी राजाको पूजाकोठासँगै दुईवटा खाट थिए । एउटामा पूर्वराजाका छोरा जिग्मे सिंगी पलवर विष्ट र अर्को खाटमा म पल्टिरहेका थियौँ । समुद्र सतहबाट चार हजार मिटरभन्दा माथिको चिसोलाई बाक्लो सिरकभित्र छिर्न नदिने प्रयासमा थियौँ हामी ।

ADVERTISEMENT

डाक्टरदेखि डर लाग्छ...

हाम्रो समाजमा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध हुँदा पनि अस्पताल जानुपर्छ भन्ने चेतना छैन । ट्वाइलेट गएपछि हात धुनुपर्छ भन्ने कुरा सबैलाई थाहा छ तर मान्छे फेरि पनि हात किन धुँदैनन् ? चेतना शिक्षासँगभन्दा बढी व्यवहारसँग जोडिन्छ । अस्पताल जाने कुरा शिक्षासँगै व्यवहारमा पनि भर पर्छ ।

‘बिहे मेरो लेखान्तमै रहेनछ’

नेपालमा महिला फिल्ममेकर नगन्य छन् । तर, एउटा संयोग के भइदिएको छ भने नेपाली फिल्म इतिहासमा व्यावसायिक रेकर्ड राख्ने ‘छक्का–पञ्जा’ सिरिजको निर्देशक महिला हुन्— दीपाश्री निरौला । उनी निर्देशित तेस्रो फिल्म ‘छक्का–पञ्जा ३’ ले प्रदर्शनको १२ औं दिनमा १६ करोड रुपैयाँ ग्रस कलेक्सन गरेको निर्माताको दाबी छ ।

तीन दर्जाका नागरिक

दृश्य १– डोल्पाको जुफाल विमानस्थलको गेट । एक स्थानीय महिला जम्जमाएर भित्र जान खोज्छिन्, गेटको प्रहरी उनलाई हुत्याएर बाहिर निकाल्छ । घम्साघम्सीपछि प्रहरी फेरि कर्कश स्वरमा दोहोर्‍याउँछ: पहिले बोर्डिङ पास लिएर आउनुस्, अनि बल्ल । महिला जवाफ फर्काउँछिन्, टिकटकै लागि भित्र गएर भेट्नू भन्या छन् ।

मेरी दिदीको मी–टु जीवन

अहिले चर्चामा छ— मी–टु । कुनै महिलाको इच्छाविरुद्ध भएको र गरिएको आजको वा हिजोको शारीरिक वा मानसिक यातनामा जोडिएको छ— मी–टु । तर, केही रुपैयाँ पैसा अथवा एउटा सुनको सिक्री दाइजोमा नलगेकै कारण जीवनमा नसोचेको बुहार्तन बेहोरेकी मेरी साख्ये दिदीको कथा–व्यथा ‘मी–टु’ हो कि होइन (?), म घोत्लिरहेको छु ।

नारायण स्मृति

मुक्तक, कथा, उपन्यास, कविता, बालकथाजस्ता थुप्रै विधामा छाएका प्रतिनिधि स्रष्टा हुन्— नारायण तिवारी  । साझा प्रकाशनबाट पछिल्लो पटक प्रकाशित उनको संस्मरणसंग्रह ‘स्मृति कतिकति’ मा लघुदेखि बृहत्सम्मका सम्झनाहरू लेखिएका छन्  ।

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

चिबोकमा हिक्मत

हिक्मत थापा मूलत: गैरआवासीय नेपालीका अभियन्ता हुन् जो एक दशकयता अफ्रिकी मुलुक नाइजेरियाका गैरआवासीय बासिन्दा बनेका छन् । खाद्य प्रविधिका जानकार र त्यही बिषयका विद्यार्थी भएर पनि हिक्मतले मानवीय संवेदनाका आरोह–अवरोहलाई रोक्न सकेका रहेनछन् भनेर अलिक ढिलो पुष्टि भएको छ ।

समावेशिताको सिंहावलोकन

समयक्रममा परिवर्तनको निम्ति विभिन्न सामाजिक बहस सुरु हुन्छ । परिवर्तनकै निम्ति उठेको मुद्दामध्ये एक हो सामाजिक समावेशिता । अन्तरिम संविधान हँुदै नेपालको संविधान २०७२ ले यो मुद्दा स्थापित गरिसकेको छ । स्थापित मुद्दाको व्यावहारिक पक्ष पनि सशक्त बनाउन राजनीतिक दलको व्यवहार महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

माछापुच्छ्रे फेदीमा

हिमालैहिमाल भएको तिमीहरूको देशमा क्रिकेट कहाँ खेल्छौ ?’,यस्तै रोमाञ्चित प्रश्नले घेरिएको हुन्थे नेपाल क्रिकेट संघका तत्कालीन अध्यक्ष जयकुमारनाथ शाह । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को सभा, सेमिनारमा जाँदा आफूले खेप्नुपरेको यी प्रश्नलाई उनी नेपाल फर्किएपछि बडो सुर मिलाएर सुनाउँथे ।

आँखा र मनको यात्रा

कवि तथा समीक्षक चिनारी राख्दै आएका छविरमण सिलवाल ‘ग्रिनविचको साँझ’ शीर्षक पहिलो नियात्रासङ्ग्रह लिएर पाठकसामु आएका छन् । कृतिमा दसवटा नियात्रा छन् । एक साताको लन्डन यात्रालाई केन्द्र बनाई लेखिएको यस कृतिका नियात्रामा अनुभूति, दृश्य र यात्रा एकसाथ जोडिएको छ ।

आश्रममा पत्रकार

अग्रेजीमा स्नातक हुन्, स्वतन्त्र पत्रकार ७८ वर्षीय रमेश भट्टराई ‘ पाखे’ । ऐतिहासिक युगवाणी साप्ताहिकको सम्पादनदेखि महाकवि देवकोटाको कवितासंग्रह ‘भावना गाङ्गेय’ प्रकाशनमा उनी सक्रिय रहे ।

ADVERTISEMENT

दहरमाराको दंगल

सहरवासीले बजारमा अचानक महँगी बढेपछि चाडबाड आएको थाहा पाएजस्तो तासका कुरा सुरु भएपछि दसैं–तिहार आएको अनुभूत गर्ने समूह छ । दुई–तीन वर्षअघिसम्म यो समूह दसैं र तिहारमा निकै व्यस्त रहन्थ्यो । जुवाकै रूपमा नखेल्ने हो भने तासलाई समय कटाउन सबभन्दा सजिलो कुरा मानिन्छ ।

तिहार अर्थात् प्रकृतिपूजा

हिन्दु धर्मावलम्बीका धेरैजसो चाडबाड विज्ञान र प्रकृतिसँग जोडिएका छन् । यो बेला सयपत्री र मखमली फूल जताततै ढकमक्क फुलेको छ । गाउँघर रमणीय बनेको छ । यी फूलले उज्यालो चाडको झल्को दिइसकेको छ ।

पोखरी प्रेम

जलबायु परिवर्तनले हुन सक्छ पाँचथरका धेरै पोखरी सुख्दै गएका थिए । तीनै पोखरीले पछिल्लो समय मानव प्रेम पाउन थालेका छन् । जैविक विविधताको संरक्षण र पर्यटन विकास गर्न तम्सिएका स्थानीयले पोखरी प्रेम गर्न थालेका हुन् । मान्छेको माया पाउन थालेपछि धेरै पोखरीले पुनर्जीवन पाएका छन् ।