कोही किन बर्बाद नहोस्...

फूलमान वल

काठमाडौ — विसं २०१५ तिरै विजय मल्लले नाटक लेखे, 'कोही किन बर्बाद होस्' । बालबालिकामा प्रेम र मातृत्वले पार्ने प्रभाव र अभिभावकको दायित्व सम्झाउने यो नाटक परिमार्जनसहित अहिले अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा मञ्चन भइरहेको छ ।

एक घन्टा दस मिनेटको नाटक हेरेर निस्किँदै गर्दा मनमा अनेक तरंग उठ्छन्, के हाम्रा शैक्षिक संस्थाहरू नाटकमा जस्तै आदर्शका मन्दिर बनिरहेका छन् ? शिक्षकहरू कर्तव्यपरायण छन् ? अनि अभिभावकहरू आफ्ना छोराछोरीप्रति कति सचेत छन् ?
ध्रुव नामक एक बदमास विद्यार्थी, पि्रन्सिपल सुन्दर अनि शिक्षिका कमला । ध्रुव यति बदमास छन् कि साथीहरूलाई पिट्ने, घचेट्ने, कम्पासको सियोले घोचिदिने त उनका लागि सामान्य हुन् । फ्रायडका किताब पढिरहने र एक दार्शनिकझैं देखिने पि्रन्सिपल सुन्दर ध्रुवको बदमासीका कारणहरू पत्ता लाउनतिर लाग्छन् । सानैदेखि आमाको माया गुमाउनुपरेका कारण धु्रवमा त्यसको मनोवैज्ञानिक असर परेको र त्यही कारण उपद्रव गरेको ठम्याइका साथ पि्रन्सिपल सुन्दरले शिक्षिका कमलालाई 'नक्कली आमा' बनेर ध्रुवलाई माया दिन आग्रह गर्छन् । लामो बहसपछि कमला मान्छिन् । यसपछि नाटकमा सुरु हुने समस्या र पात्रहरूको भावनात्मक आरोहअवरोहले दर्शकलाई खिच्दै लैजान्छ, दर्शक कतै आँसु झार्छन् कतै हाँस्छन् ।
नाटकको 'बोर्डिङ स्कुल' एउटा आदर्श ज्ञान मन्दिरको रूपमा खडा छ । पि्रन्सिपल सुन्दरको पनि यही तर्क छ । शिक्षिका कमला आमाको मातृवात्सल्य दिएर ध्रुवजस्ता बदमासलाई सुधार्ने आदर्श शिक्षिका हुन्, जो पछि साँच्चिकै ध्रुवसँगको वात्सल्यमा पग्लिन्छिन् र ध्रुवले एसएलसी दिएर होस्टल र स्कुल छोड्नुपर्दा आफू 'नक्कली आमा हुँ' भन्न अनेकौं मानसिक तनाव बेहोर्छिन् । ध्रुवका बुबा आफ्नो सप्रेको छोरा लिन जिप चढेर आइपुग्छन् र शिक्षकशिक्षिकालाई धन्यवाद दिँदै फर्किन्छन् । खासमा अभिभावकको माया नपाउने बच्चाहरू कसरी बिगि्रन्छन् र तिनीहरूलाई माया दिएर कसरी सपार्न सकिन्छ भन्ने थिममा अडिएको भए पनि यो नाटक एकाधलाई छाडेर अहिलेका व्यापारिक शैक्षिक संस्थामाथि ठूलो व्यंग्य हो ।
च्याउसरी गल्लीगल्लीमा उमि्रएका बोर्डिङ स्कुलहरू पैसाका पछाडि दौडिन्छन् कि कर्तव्यको पछाडि ? तिनीहरू विद्यार्थीलाई आम्दानीको स्रोतको रूपमा मात्रै हेर्छन् कि भोलिको समाजका लागि चाहिने असल र ज्ञानवान् पुस्ताको रूपमा ? स्कुलको वातावरण पारिवारिक र प्रेमपूर्वक हुन्छ कि सजाय र कस्टडी गृहको रूपमा ? होमवर्क नगरेको नाममा कानको लोती च्यात्तिने गरी सजाय दिने अहिलेका 'बोर्डिङ शिक्षिका'का अघिल्तिर आफूलाई विद्यार्थीको आमाको रूपमा उभ्याउने कमलाको संवेदना कसरी तुलना हुन सक्छ ? नाटक हेरिसकेपछि यस्ता विपरीत दृश्यहरूले दर्शकको मस्तिष्कमा हान्छ ।
होस्टलका विद्यार्थीहरू किन छिट्टै डाक्टर (सिरिन्ज लाउने) बन्छन् र तिनीहरू लागूऔषध दुव्र्यसनको सिकार हुन्छन् भन्ने प्रश्नको गतिलो जवाफ पनि हो नाटक 'कोही किन बर्बाद होस् ।' किनभने यो नाटकमा बदमास ध्रुव सिरिन्ज लाउने तहसम्म पुग्नै पर्दैन, विद्यालयको पारिवारिक वातावरण र शिक्षकशिक्षिकाको प्रेमपूर्ण व्यवहारका कारण । नाटकभन्दा बाहिरको स्कुलहरूमा भने ध्रुवहरू स्कुल ड्रेसमै राजधानी छेउछाउको गाउँतिर गाँजा माड्न पुग्दा पनि शिक्षकलाई पत्तो नै हुँदैन । अनि कोही किन बर्बाद नहोस् ?
सुनील पोखरेल आदर्श पि्रन्सिपलका रूपमा रहेको यो नाटकले अर्को झापड हान्छ अभिभावकलाई । आमाबुबाको व्यक्तिगत मनमुटाव र झगडाका कारण बच्चाहरूले पाउनुपर्ने नैसर्गिक मायाबाट हाम्रो समाजमा बच्चाहरू कसरी वञ्चित भइरहेका छन् भन्ने सन्दर्भलाई यसले बहसको रूपमा उठाएको छ । सम्बन्धविच्छेद लोग्नेस्वास्नीबीच हुन सक्छ, आमा बुबाबीच हैन । तर, हाम्रो समाजमा लोग्नेस्वास्नीबीच हुने हर डिभोर्सको पीडा बच्चाहरूले खेप्नुपर्छ । नाटकमा यही पीडाको सिकार बन्न विवश पात्र हुन् ध्रुव । पैसा या सम्पत्ति छ भन्दैमा ठूला आवासीय स्कुलतिर छोराछोरी राखेर ढुक्कसित रमाउने अभिभावकहरू पनि यो नाटक हेरेपछि झस्किने छन् । बच्चाहरूलाई मायाको खाँचो कति हुन्छ ? नाटक हेरेपछि तिनले आँसु बगाउने छन् ।
नाटकले अर्को पक्षलाई पनि बहसमा ल्याइदिएको छ, शिक्षकहरूको कर्तव्यपरायणता । हरेक शिक्षकहरू नाटकका पात्र सुन्दर जस्ता छन् ? शिक्षिकाहरू कमला जस्ता छन् ? दर्शक घोत्लिनेछन् । जब कि अख्तियारले व्यक्तिगत विवरण माग गरेपछि यतिबेला मुलुकभरका सामुदायिक स्कुलका शिक्षकहरू धमाधम राजीनामा दिइरहेका छन् । कोही नक्कली प्रमाणपत्रको कारबाहीबाट उम्किन, कोही कारबाही परे पेन्सन नपाइएला भन्ने चिन्तामा । यस्ता शिक्षकहरूबाट भोलि कस्तो नैतिकवान् र आदर्श नयाँ पुस्ता जन्मिन्छ ? अनि कोही किन बर्बाद नहोस् ?
गार्डेन थिएटरका लागि शंकर रिजालले परिकल्पना र निर्देशन गरेको यो नाटकबाटै सुनील पोखरेल अभिनयमा कमब्याक भएका छन् । साढे तीन दशकअघि नै यो नाटकमा शिक्षकको चरित्र गरेर तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको एकवर्षे नाटक तालिममा छानिएका थिए पोखरेल । साढे पाँच दशकअघि नै लेखिएको यो नाटकले अहिले पनि यति धेरै प्रश्नहरूसहित सान्दर्भिकता राख्छ कि हाम्रो सिकाइ प्रणाली र बच्चाहरू हुर्काउने तरिकामा खासै बदलाव आएको छैन । तर नाटकबाट भने सुनीलले एक आदर्श पि्रन्सिपलको छवि छाडेका छन् । कमलाको रूपमा केनिपा सिंह र ध्रुवको रूपमा उमेश पोखरेलले पनि सम्भिmन लायकको अभिनय गरेका छन् । कतैकतै नाटकको गति स्लो अनुभूति हुन्छ । मञ्च परिकल्पना खासै सिर्जनात्मक लाग्दैन । संगीत र प्रकाशसँगको दृश्य संयोजन चित्तबुझ्दो नै मान्न सकिन्छ । पुस ३० गतेसम्म हरेक दिन मञ्चन हुने नाटक अहिलेका शैक्षिक बेथितिमाथि एउटा शक्तिशाली व्यंग्य हो ।






प्रकाशित : पुस १५, २०७१ ०९:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सफाइ पाएको मियाँको दाबी

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौ — उपप्रधान एवं गृहमन्त्री वामदेव गौतमबाट दोस्रोपटक केन्द्रीय हज समिति अध्यक्षमा सिफारिस भएका ताजमोहम्मद मियाँले आफूमाथि

तत्कालीन सार्वजनिक लेखा समितिले कुनै दोषी नठहर्‍याएको र आफूले सफाइ पाएको दाबी गरेका छन् ।
'उपसमितिले छानबिन गरे पनि आफू र गृहमन्त्रीले रकम असुल गर्नुपर्ने फुल समितिले निर्देशन दिएको छैन र हामीले त्यस्तो कुनै रकम असुल गर्नुपर्ने पनि छैन,' अध्यक्ष सिफारिस मियाँले सोमबार साँझ कान्तिपुरलाई भने, 'हामीले महालेखा परीक्षकको कार्यालयलाई त्यतिबेलै खर्चबारे स्पष्ट पारेका हौं ।'
मियाँले सफाइ पाएको विषय पुनः उजागर गर्दा आफ्नो प्रतिष्ठामा आँच पुग्ने भन्दै प्रतिबद्ध कार्यकर्ताका हैसियतले फेरि आफूलाई अध्यक्ष सिफारिस गरिएको बताए । 'निष्ठापूर्ण राजनीति गरेकैले मलाई पार्टीले समानुपातिक उम्मेदवारसमेत बनाएको थियो,' उनले भने ।
२०६५ सालको हजयात्रामा हज समितिले रकमको दुरुपयोग गरेको, स्वयंसेवकका नाममा पार्टीका मान्छे पठाएको, कमिसनको लोभमा फसेर महँगो दरमा टिकट खरिद भएकोलगायत आरोपसहित उजुरी परेपछि समितिले छानबिन अघि बढाएको थियो ।
सभासद अलाउद्दिन अन्सारीको संयोजकत्वमा पाँच सभासद रहेको उपसमितिले फुल समितिसमक्ष प्रतिवेदन बुझाएको थियो । उपसमितिको प्रतिवेदनमा 'हज समितिले अनावश्यक रूपमा बढी खर्च गरेको भन्दै खर्चिलो र अनुत्तरदायी निर्णय गर्न तत्कालीन गृहमन्त्री गौतम, हज समिति अध्यक्ष मियाँ र अन्य पदाधिकारी जिम्मेवार रहेको ठहर' गरेको थियो ।
 

प्रकाशित : पुस १५, २०७१ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT