अधिकांश झापाली बने सहरवासी

चेतन अधिकारी

दमक — गाविस गाभेर नगरपालिका घोषणा भएपछि झापाका गाउँ सहरको जनसांख्यिक संरचना बदलिएको छ।

गाविसमा गणना भएकाहरूको 'स्तर उक्सिएर' सहरका बासिन्दा भएपछि अन्यत्रजस्तै यहाँ पनि सहरवासीको संख्या ह्वात्तै बढेको छ।
नयाँ तथ्यांकअनुसार झापामा ५० दशलमलव ८५ प्रतिशत मानिस सहरमा बस्ोका छन्। साबिक तीनवटा मात्र नगरपालिका हुँदा यहाँका १८ दशमलव ५ प्रतिशत जनता मात्र सहरमा बस्थे। सरकारले चालु वर्षमै दुईपटक गरेको नगरपालिका घोषणामा झापामा चारवटा नयाँ नगरपालिका भएका छन्। यसले प्रशासनिक विभाजन पनि फेरिएको छ। नयाँ घोषित बाहेक सदरमुकाम चन्द्रगढी र छिमेकी महेशपुर गाविसलाई भद्रपुर नगरपालिकामा गाभिएपछि सहर र गाउँको संख्या पनि फेरबदल भएको छ।
पछिल्लोपटक घोषणा भएको शिवसताक्षीसहित झापामा नगरपालिकाको संख्या सात पुगेको छ। सरकारको अघिल्लो घोषणामा तीनवटा नगरपालिका नयाँ भएका थिए। तीन दिनअघि एउटा नगरपालिका अरु थपिएको छ। तीनवटा पुराना नगर यथावत थिए।
झापामा अहिले ४९ दशमलव १५ प्रतिशत मानिस ग्रामीण क्षेत्रमै बसोबास गर्दैछन्। ०६८ को तथ्यांकअनुसार झापाको जनसंख्या ८ लाख १२ हजार ६ सय ५० छ। त्यसमा अहिले आधाभन्दा बढी जनसंख्या सहरवासी भएको छ। 'जिल्लाको आधाभन्दा बढी जनसंख्या सहरवासी हुनु भनेको समृद्धिको अवस्था हो', उद्योग वाणिज्य संघ झापाका पूर्वअध्यक्ष राजेन्द्र घिमिरेले भने, 'सहरका आधारभूत पूर्वाध्ाार तयार गर्ने हो भने झापाका नगरपालिका देशैभरिका मानिसका अवसरको खेती गर्ने ठाउँ हुन सक्छन्।' अहिले पनि झापामा १ सय १० जातजाति र ९० वटा भाषा बोल्ने मानिसको बसोबास छ।
४७ वटा गाविस र तीनवटा नगरपालिका भएको जिल्लामा अब गाविस संख्या घटेर ३७ भएको छ। शनिअजर्ुुन नगरपालिकामा दुईवटा गाविस शनिश्चरे र अजुर्नधारा गाभिएका छन्। कन्काई नगरपालिकामा सुरुंगा र घैलाडुब्बा गाविस गाभिएका छन्। शिवसताक्षीम्ाा शिवगञ्ज र सतासीधाम गाविस गाभिएका छन्। बिर्तामोड नगरपालिकामा अनारमनी र चारपाने छन्। नेपालकै पुरानो अर्थात २००८ सालमा नगरपालिका घोषणा भएको भद्रपुरमा सदरमुकाम चन्द्रगढी गाविस र महेशपुर गाभिएको छ। यसरी हेर्दा नयाँ घोषणा भएका तीनवटा नगरपालिकामा दुई/दुईवटा गाविस मिलाइएको र भद्रपुरमा थप गाविस गाभिएकाले गाउँ संख्या घटेको छ। जिल्ला विकास समिति झापाका अनुसार जिल्लामा नगरमा जनसंख्या ४ लाख १३ हजार २ सय ४८ पुगेको छ भने गाउँमा ३ लाख ९९ हजार ४ सय २ भएको छ।
'आधाभन्दा बढी जनसंख्या सहरवासी हुनु भनेको गैरकृषि क्षेत्रमा मानिसको लगाव बढ्नु हो,' दमक बहुमुखी क्याम्पसको अर्थशास्त्र प्राध्यापक अखिलेस दासले भने, 'यी सहरहरूलाई सहरकै रूपमा विकसित गर्ने हो भने यिनलाई उद्योगमुखी बनाउनुपर्छ। जसले आर्थिक उत्पादनको हिस्सा ओगट्नुपर्छ।'
लामो समयसम्म नगरपालिका घोषणा नगर्दा पूर्वाध्ाार पुगेर पनि कतिपय गाविसले सहरको परिचय बनाउन सकेका थिएनन्।
मेची अञ्चलको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र बिर्तामोड समेत अनारमनी गाविसका केही वडामा खुम्चिएको थियो। जिल्लाको सबभन्दा घना जनसंख्या भएको यो गाविसमा जनसंख्या ४२ हजार ७ सय १२ थियो।
छिमेकी चारपानेसँग गाभिएर बिर्तामोड नगरपालिका भएको यो सहरको जनसंख्या अब ६० हजार १ सय ७४ पुगेको छ। दमक नगरपछि दोस्रो ठूलो जनसंख्या भएको नगर बिर्तामोड हो। भद्रपुर नगरपालिकामा त कुल जनसंख्याभन्दा बढी मानिस चन्द्रगढी गाविसबाट मात्र थपिएका छन्। भद्रपुरको जनसंख्या १८ हजार १ सय ६४ रहेकामा चन्द्रगढीको १८ हजार ९ सय ४९ जनसंख्या थपिएको छ। यसमा महेशपुरको १३ हजार १ सय ३६ जनसंख्या थपिंदा ५० हजार २ सय ४९ जनसंख्या पुगेको छ।
पूर्वपश्चिम राजमार्गको करिब ५५ किलोमिटर दूरी भएको झापामा करिब ८ किलोमिटर क्षेत्रफलबाहेक चोकैपिच्छे नगरपालिका छन्। राजमार्गका लखनपुर, तोपगाछी र धरमपुर गाविसले नगरपालिका हुने सौभाग्य पाएनन्। दक्षिण झापाको अर्को व्यापारिक केन्द्र गौरादह र गौरीगञ्ज पनि नगरपालिका घोषणा भएनन्। खजुरगाछी र गौरीगञ्ज मिलेर गौरीगञ्ज नगरपालिका बनाउने आन्तरिक सहमति गरेर मन्त्रालयमा पठाए पनि नगर घोषणामा नपर्दा स्थानीय निराश छन्।

प्रकाशित : मंसिर २०, २०७१ १२:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गहना बनाउन पोख्त बन्दै महिला

प्रदीप मेन्याङ्बो

धरान — सामान्यतया सुनचाँदीका गहना बनाउने कालिगढ पुरुष हुन्छन्। तर अचेल महिला पनि यस्तो काममा पोख्त हुन थालेका छन्।

उनीहरूले सीप सिकेर आफूलाई आत्मनिर्भर बनाउन थालेका छन्।
सहरी क्षेत्रमा खोलिएका सुनचाँदी पसलमा पनि गहना बनाउने काम स्थानीय पुरुष वा भारतीय नागरिक कालिगढका रूपमा छन्।
सुनचाँदीको गहना बनाउने कालिगढ पेसामा धरान ११ पशुपतिमार्गकी बस्ने ३५ वषर्ीया विष्णु गहतराजलगायत चार जना महिलाले अपनाएर 'फरक' काम गरेकामा गर्व लागेको बताए। दलित समुदायमा पनि पुरुषले मात्र गर्ने काम भएकाले महिलाहरूले हत्तपत्त उक्त पेसा अपनाउन सकिरहेका थिएनन्। विष्णु गहतराजले भनिन्, 'नेपाली समाजमा गहनाको डिजाइन र तयारी पुरुष कालिगढले गर्छन् अनि महिलाले बढी लगाउँछन्। मैले सोचें महिलाले लगाउने गहना महिलाले बनाउँदा झन् राम्रो होला भनेर यो पेसामा लागेको हो।' उनले सुनको गहना बनाउन थालेको आठ वर्ष भयो।
उनका अनुसार कालिगढको तालिम सिकेर सुरुका दिनमा सुनको टुक्रा गाँसेर सिक्री बनाउन निकै गाह्रो भयो। सिक्री बनाउन तयार गरिएका सुनका साना-साना टुक्रा टिप्न आँखा तगडा हुनुपर्छ। उनले भनिन्, 'सानो एक टुक्रामात्र हराएमा पनि आफंैले बेहोर्नुपर्ने भएकाले सुरुमा कालिगढ पेसा अपनाउन गाह्रो भयो।'
उनीसँगै ३२ वषर्ीया अम्बिका बराइली र २३ वषर्ीया मीरा बराइली पनि सुनको सिक्री र नौगेडी, जन्तर र मंगलसुत्र बनाउने काम गर्छन्। उनीहरूलाई धरानस्थित बराह ज्वेलरी इन्डस्टि्रजले कालिगढ पेसा अपनाउने अवसर दिएको हो। सुनको जन्तर बनाइरहेकी बराइलीले भनिन्, 'सुनचाँदीका गहना बनाएपछि अरू महिलाले लगाएको देख्दा खुसी लाग्छ।' उनीहरू सबैले न्यूनतम मासिक ८ हजार रुपैयाँ कमाउने गर्छन्। उनका पति पनि सुनका गरगहना बनाउने कालिगढ हुन्।
दुई वर्षदेखि कालिगढका रूपमा कार्यरत मीरा बराइलीले भनिन्, 'तालिम गरेर गहना बनाउने काम सुरु गर्दा यस्तो काम त पुरुष कालिगढले गर्ने हो भने। यसो भन्दा कालिगढ पेसा बेकारमा अपनाइएछ भन्ने लाग्यो। तर पछि बानी बस्दै गयो।' उनले पुरुषले गर्ने काम गरेर 'फरक' काम गरेछु भन्ने लागेको बताइन्। उनका पति पदम बराइली पनि बराह ज्वेलरी इन्डस्टि्रजमा सवारी चालक भएकाले एउटै कम्पनीमा काम गर्दा सहज भएको छ।
एकै ठाउँ बसेर पति र पत्नीसँगै कालिगढ पेसा अपनाउने भएकाले उनीहरूको कमाइले घर व्यवहारमात्र नधानेर छोराछोरीलाई राम्रो बोर्डिङमा पढाउन पुगेका उनीहरूले बताए। श्रीमान्को कमाइले घर व्यवहार र छोराछोरीलाई पढाउन पुग्छ भने श्रीमतीको कमाइ बचत गर्ने गरेको बताए।

प्रकाशित : मंसिर २०, २०७१ १२:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT