कमल मादेन

असुरक्षित अर्ना 

म डेढ दशकपछि गतमाघ ५ मा चरा हेर्न कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष पुगेको थिएँ । आरक्षमा पुस–माघ महिनामा साइबेरियाका चरा आउँछन् । बर्ड वाचर गाइड अनिस तिम्सिनाले हिजोआज चरा एकैठाउँ हेर्न आरक्षभन्दा मोरङस्थित बर्जुतालमा उपयुक्त हुने बताए ।

अरुणमा मेक्सिकन सूर्यमुखी

गएको मंसिरमा संखुवासभास्थित अरुण खोलाको तीरैतीर सयपत्रीजस्तै छपक्कै फुलेको वनस्पति देखेँ । फूलबाट सुगन्धित बास्ना आइरहेको थियो । ‘तिथोनिया डाइभर्सिफोलिया’ वैज्ञानिक नाम भएको उक्त वनस्पति कात्तिकमा त्यही बाटो खाँदबारी, नुम, हेदाङना गढी हुँदै गोलाबजार बास बस्न पुग्दा एकाध ठाउँमा मात्र फुलेको देखिएको थियो ।

क्यामेरा ट्रयापको हाउगुजी

संखुवासभास्थित मकालु र भोट खोला गाउँपालिकाको सिमाना तिब्बतसँग जोडिन्छ । तिहार अघि मकालु गाउँपालिका पुग्ने अवसर जुर्‍यो । जन्तुविज्ञ सागर दाहाल लगायतका साथी थिए । यात्राक्रममा वन्यजन्तु अनुसन्धानका विभिन्न आयामबारे चर्चा, परिचर्चा भए ।

नभेटिएका दुर्लभ सम्पदा

अरुण र वरुण उपत्यकामा दुर्लभ वनस्पति उल्लेख संख्यामा छन् । अरूण नदीकै नामबाट एक वनस्पति ‘इम्पाटियन्स अरूनेन्सिस’ नामकरण भएको छ । कृष्टोफर ग्रे–विल्सनले उक्त वनस्पति सेप्टेम्बर ९, १९८१ मा अरूण उपत्यकाको माथिल्लो कश्वा खोलाबाट संकलन गरेर सन् १९८९ मा विश्वका निम्ति नयाँ हो भन्ने खुलासा गरेका हुन् ।

सेतक चिनीमा अधुरो अध्ययन

कान्तिपुरमा कात्तिक ८ गते ‘सेतोचिनी (सेतक चिनी) चोरी–निकासी’ शीर्षकमा जाजरकोटको समाचार छापियो । वनस्पतिसम्बन्धी अध्ययनअनुसन्धानमा संलग्न रहे पनि मलाई सेतक चिनीबारे थाहै थिएन । यस्तो महत्त्वपूर्ण वनस्पतिको वैज्ञानिक अर्थात वनस्पतीय नाम थाहा पाउन नसकेकामा आफैंलाई नमज्जा लाग्यो ।

कमल मादेनका लेखहरु :

चराका चित्रमा छल

गत असोज १० गते साँझ फोटोग्राफर यात्रा राई थुलुङ, जन्तुविज्ञानका सह–प्राध्यापक कुलप्रसाद लिम्बु, एक्याप घान्द्रुक प्रमुख विदुर कुइँकेल, वरिष्ठ रेन्जर पवन यादवसँग म म्याग्दीको खोप्रा पुगेको थिएँ  । बिहानी पख फोटोग्राफर थुलुङले फाप्रे चरा (कमन हुपो) देखेछन्  ।

लौठसल्लो अध्ययन अलपत्र

तेह्रथुमको वसन्तपुर बजारबाट उत्तर डुँढपानीनिर २ दशकअघि एउटा रुखमा साइनबोर्ड थियो । त्यसमा लेखिएको थियो, ‘म क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने लौठसल्लो ‘ट्याक्सस् बाकाटा’ हुँ, मलाई बचाऔं ।’

हाम्रा वनस्पति कति ?

वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयअन्तर्गतको ‘डिपार्टमेन्ट अफ फरेस्ट रिसर्च एन्ड सर्भे’ ले सन् २०१५ मा प्रकाशित गरेको ‘स्टेट अफ नेपाल्स फरेस्ट्स’ अनुसार नेपालको ४४.७४ प्रतिशत भाग वनजंगलले ढाकेको छ तर यी वनमा कति प्रकारका वनस्पति प्रजाति छन् ? थाहा छैन ।

नचिनिएको लिम्बुनी फूल

तेह्रथुमस्थित लालीगुराँस नगरपालिकामा लिम्बु समुदायसँग सम्बन्धित चोत्लुङ पार्क (सिद्धिस्थल) बन्दैछ । त्यहाँ मेयर अर्जुन माबुहाङले लिम्बुको मुन्धुममा लिम्बुनी फूलको कुरा आउने हुनाले पार्क वरिपरि रोप्न चाहेका रहेछन् । उनले लिम्बुनी फूल कुन वनस्पति होला भनी मसँग जिज्ञासा राखे ।

उन्यू अनुसन्धानमा नेपाली

भारतबाट हालै पुस्तक ‘एन एन्नोटेटेड चेकलिष्ट अफ इन्डियन टेरिडोफाइट्स’ छापिएपछि नेपाली वनस्पतिविदद्वय धनराज कँडेल र नवल श्रेष्ठलाई बधाईको ओइरो लाग्यो । बधाई पाउनुको कारण थियो, उन्यूका दुई प्रजातिको नामकरण उनीहरूको नामबाट गरिएको विवरण पुस्तकमा उल्लेख हुनु ।