कमल मादेन

नभेटिएका दुर्लभ सम्पदा

अरुण र वरुण उपत्यकामा दुर्लभ वनस्पति उल्लेख संख्यामा छन् । अरूण नदीकै नामबाट एक वनस्पति ‘इम्पाटियन्स अरूनेन्सिस’ नामकरण भएको छ । कृष्टोफर ग्रे–विल्सनले उक्त वनस्पति सेप्टेम्बर ९, १९८१ मा अरूण उपत्यकाको माथिल्लो कश्वा खोलाबाट संकलन गरेर सन् १९८९ मा विश्वका निम्ति नयाँ हो भन्ने खुलासा गरेका हुन् ।

सेतक चिनीमा अधुरो अध्ययन

कान्तिपुरमा कात्तिक ८ गते ‘सेतोचिनी (सेतक चिनी) चोरी–निकासी’ शीर्षकमा जाजरकोटको समाचार छापियो । वनस्पतिसम्बन्धी अध्ययनअनुसन्धानमा संलग्न रहे पनि मलाई सेतक चिनीबारे थाहै थिएन । यस्तो महत्त्वपूर्ण वनस्पतिको वैज्ञानिक अर्थात वनस्पतीय नाम थाहा पाउन नसकेकामा आफैंलाई नमज्जा लाग्यो ।

चराका चित्रमा छल

गत असोज १० गते साँझ फोटोग्राफर यात्रा राई थुलुङ, जन्तुविज्ञानका सह–प्राध्यापक कुलप्रसाद लिम्बु, एक्याप घान्द्रुक प्रमुख विदुर कुइँकेल, वरिष्ठ रेन्जर पवन यादवसँग म म्याग्दीको खोप्रा पुगेको थिएँ  । बिहानी पख फोटोग्राफर थुलुङले फाप्रे चरा (कमन हुपो) देखेछन्  ।

लौठसल्लो अध्ययन अलपत्र

तेह्रथुमको वसन्तपुर बजारबाट उत्तर डुँढपानीनिर २ दशकअघि एउटा रुखमा साइनबोर्ड थियो । त्यसमा लेखिएको थियो, ‘म क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग हुने लौठसल्लो ‘ट्याक्सस् बाकाटा’ हुँ, मलाई बचाऔं ।’

हाम्रा वनस्पति कति ?

वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयअन्तर्गतको ‘डिपार्टमेन्ट अफ फरेस्ट रिसर्च एन्ड सर्भे’ ले सन् २०१५ मा प्रकाशित गरेको ‘स्टेट अफ नेपाल्स फरेस्ट्स’ अनुसार नेपालको ४४.७४ प्रतिशत भाग वनजंगलले ढाकेको छ तर यी वनमा कति प्रकारका वनस्पति प्रजाति छन् ? थाहा छैन ।

कमल मादेनका लेखहरु :

नचिनिएको लिम्बुनी फूल

तेह्रथुमस्थित लालीगुराँस नगरपालिकामा लिम्बु समुदायसँग सम्बन्धित चोत्लुङ पार्क (सिद्धिस्थल) बन्दैछ । त्यहाँ मेयर अर्जुन माबुहाङले लिम्बुको मुन्धुममा लिम्बुनी फूलको कुरा आउने हुनाले पार्क वरिपरि रोप्न चाहेका रहेछन् । उनले लिम्बुनी फूल कुन वनस्पति होला भनी मसँग जिज्ञासा राखे ।

उन्यू अनुसन्धानमा नेपाली

भारतबाट हालै पुस्तक ‘एन एन्नोटेटेड चेकलिष्ट अफ इन्डियन टेरिडोफाइट्स’ छापिएपछि नेपाली वनस्पतिविदद्वय धनराज कँडेल र नवल श्रेष्ठलाई बधाईको ओइरो लाग्यो । बधाई पाउनुको कारण थियो, उन्यूका दुई प्रजातिको नामकरण उनीहरूको नामबाट गरिएको विवरण पुस्तकमा उल्लेख हुनु ।

वनस्पतिको विनाश

मुस्ताङ, मनाङ, म्याग्दी, गोर्खा र डोल्पा जिल्लाका उच्च हिमाली भेगमा विश्वमा कतै नपाइने गुराँसको एक रैथाने प्रजाति पाइन्छ । सन् १९५२ मा उक्त गुराँस प्रजातिको नामकरण ‘रोडोडेन्ड्रन ल्वोन्डेसी’ भएको हो ।

भुलभुलैयामा रैथाने प्रजाति

नेपालमा फूल फुल्ने रैथाने वनस्पति ३१२ प्रजाति छ भन्ने जानकारी ‘फ्लावरिङ प्लान्ट्स अफ नेपाल : एन इन्ट्रोडक्सन’ शीर्षक पुस्तकबाट थाहा पाउन सक्छौं । रैथानलाई अंग्रेजी शव्द ‘इन्डेमिक’को अर्थमा अक्सर प्रयोग गरिन्छ ।