सालैजो नुवाकोटे नानी

हेलो शुक्रबार

रोजीरोटीका लागि कतारी देश दुनियाँमा बस्दै आएकी नुवाकोटकी नानु घले छोटो छुट्टीमा भर्खरै घर फिरेकी थिइन् । तर, उता कतार छँदाको दौडधुपभन्दा यता घर बस्दाको कामकाजले उनलाई फुर्सद मिलेन ।

कतारमा ग्रुप सेक्युरिटी सर्भिस (जीएसएस) को जागिरे भए पनि नानुको भित्री रुचि र सौख भने भिन्नै रहेछ । त्यही सौख पूरा गर्न घर फिरेको छोटो छुट्टीमा पनि उनी तल्लीन भइहालिन्– दोहोरी साँझदेखि रेकर्डिङ स्टुडियो धाउँदै । लोकगीत र दोहोरी गायनमा खुबै रुचि राख्ने नानु आफ्नै जिन्दगीको कथा–व्यथा भुल्न पनि गाउने–रमाउने दुनियाँमा आएकी रहिछन् ।
आफू सानै छँदा आमा गुमाएकी नानु सौतेनी आमाको दलनमा हुर्किएकी रहिछन् । आफ्नै जिन्दगीको अनेक आरोह–अवरोह खेपिरहेका बेला नानुलाई माओवादी ललाइफकाईमा पारेर ०६३ सालको शान्ति प्रक्रिया छेउछाउमा चितवनको शक्तिखोर पुर्‍याइएको रहेछ । ‘माओवादी लडाकु ३० हजारको संख्यामा छ भनेर गफ लडाएका बेला संख्या देखाउन मलाई पनि नुवाकोट गाउँबाट जबर्जस्ती लगिएको थियो,’ नानु सम्झिन्छिन्–‘लडाकु गणना भइरहेका बेला मलाई शक्तिखोरमा राखिएको थियो । खासमा मेरो इच्छाअनुसार हेल्थ असिस्टेन्ट पढाइदिन्छु भनेर लगिएको थियो । तर केही पनि भएन । अनि शक्तिखोरमा १ वर्षभन्दा बढी बसेपछि म भागेरै बाहिर आएँ ।’
नानुको जीवन कहानी पनि उस्तै विचित्रको रहेछ । शक्तिखोर शिविरबाट निस्केर उनले चितवनबाटै एसएसली परीक्षा दिएकी थिइन् । लगत्तै करकापमा परेर घरजम गरेकी नानुका श्रीमान् नेपाली सेनामा रहेछन् । तर, ती सैनिकसँग बिहे गरेर एउटा छोरो भइसकेपछि मात्रै उनले थाहा पाइछन्–आफ्नी सौता पनि छ भनेर । पछि अझ थाहा हुँदै गएछ– सौता मात्रै होइन, अरू धेरै युवतीसँग नाम जोडिएका श्रीमान् आफूले पाएको रहेछ भनेर ।
‘श्रीमान्को नैतिक र चारित्रिक हर्कतका बारेमा उजुरी गर्न हनुमानढोका प्रहरीकहाँ पुगेकी थिएँ, तर सैनिकको मुद्दा प्रहरीले नहेरेपछि फेरि फर्किएँ,’ नानुले सुनाइन् । यसरी आफ्नै भाग्यसँग लडिरहेकी नानु अहिले श्रीमान्सँग सम्पर्कहीन छिन् । यो निरन्तरको आफ्नै संघर्ष र जीवनको लडाइँबाट नथाकेरै उनी कतार गएको ४ वर्ष हुनै लागेको छ । यति भएर पनि उनले आफ्नो सौखलाई बचाएकै छिन् । त्यही क्रममा उनका लोकदोहोरी एल्बम बजारमा आइसकेका छन्– फूलै फुलेन, सालैजो, सालैजो नुवाकोटे नानी आदि ।
‘सालैजो’ लोकभाका पश्चिमी भेगको भए पनि नानुले नुवाकोटे नानी बनेर यताको श्रोताका लागि पनि भाका भित्र्याएकी हुन् । ‘मनको बह कसैलाई नकह भन्छन्,’ कतार विमानस्थलको सेक्युरिटी जागिरको छोटो छुट्टी सिध्याएर अर्को साता कर्म भूमि जान लागेकी नानुले हतारमै सुनाइन्– ‘तर म भने आफ्नै जिन्दगीको कथा–व्यथा मिसाउँदै सालैजो भाका गाइरहेकी छु ।
सुन्नेलाई सुनको माला, भन्नेलाई फूलको मालाभन्छन् के रे... ।’

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७४ ०८:४७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

संरक्षणमा युवा

विमल खतिवडा

चितवन रत्ननगर नगरपालिका १ स्थित सौराहा चोकका सुराजन श्रेष्ठ २१ वर्षका भए । सहिद स्मृति बहुमुखी क्याम्पसमा बीबीएम आठौं सेमेस्टरमा पढ्दै गरेका श्रेष्ठ फुर्सदको समयमा प्राय: संरक्षणको कार्यमा जुट्छन् । उनी पढाइमा ह्याम्पर नहुने गरी संरक्षणमा सक्रिय हुन्छन् ।

चितवन निकुञ्जमा दुर्लभ वन्यजन्तु पाइन्छन् । ती राष्ट्रको सम्पत्ति संरक्षणमा सबै जुट्नुपर्ने सन्देश दिन उनी साथीहरूसँग मिलेर स्कुल–स्कुल पुग्छन् । घर–गाउँमा सचेत गराउँछन् ।
उनले सन् २०१४ मा कानुनी रूपमा एनिमल राइट्स क्लब दर्ता गराए । जसमा ९ जनाको कार्यसमिति छ । ‘मैले फरक विषय पढे पनि वाइल्ड लाइफमा मनैदेखि लागेर काम गर्दै आएको छु,’ उनी भन्छन्,
‘यसलाई निरन्तरता दिँदै जानेछु ।’ उनको क्लबले सौराहामा आयोजना हुने हात्ती दौडविरुद्ध आवाज उठायो । हात्तीलाई कुदाएर अरूलाई मनोरञ्जन दिने काम राम्रो नहुने क्लबको जिकिर थियो ।
उनको संस्थाले पशु बलिविरुद्ध अभियान नै चलायो । यस्तो अभियानमा उनी एक्लै छैनन् ।
वान फुट फरवार्ड संस्थामार्फत वन र वन्यजन्तु संरक्षणसम्बन्धी प्राय: कार्यक्रममा नारायणगढकी सुष्मा पुरीको उपस्थिति रहन्छ । गुरुकुल कलेजबाट प्लस टु पास गरेकी उनी अहिले संरक्षण गतिविधिमा सक्रिय छिन् । यस्ता कार्यक्रम प्राय: पर्यटकीय क्षेत्र सौराहा आसपास हुन्छन् । कार्यक्रम हुने सुइँको पाउनासाथ उनी साथीसँग सौराहा
दौडिहाल्छिन् । ‘स्ट्ेर डगको उपचारमा सहयोग गर्दै यस्तो कार्यमा हात हालें,’ उनी भन्छिन्, ‘आफ्नै खुसीले लागेको हो, परिवारबाट राम्रो सहयोग मिलेको छ ।’
गत चैत २५ गते तस्करले गैंडा मारे । तेस्रो शून्य चोरी सिकार वर्ष मनाउन २६ दिन बाँकी छँदा अत्याधुनिक हतियार प्रयोग गरी गैंडा मारियो । चितवन निकुञ्जअन्तर्गतको बेलहट्टा हरियाली मध्यवर्ती सामुदायिक वनमा यस्तो घटना भएपछि जिल्लावासी स्तब्ध बने । गैंडा मार्ने तस्करलाई कारबाहीको माग गर्दै युवाहरूले विभिन्न संघसंस्थाले आयोजना गरेको कार्यक्रममा साथ दिए । यसमा सुष्मा पनि साथीहरूसँग सौराहा पुगिन् ।
सौराहामा संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रमबारे सबैलाई वाइल्डलाइफ फोटो ग्राफर सागर गिरीले खबर गर्छन् । उनले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत सूचना प्रवाह गर्छन् । आई क्लिक फर कन्जर्भेसन संस्थाका फाउन्डर रहेका गिरी संरक्षणमा युवा एक जुट भए सबैमा जनचेतना जगाउन सकिने बताउँछन् । ‘ दुर्लभ वन्यजन्तुले चितवनलाई मात्र चिनाएको छैन, सिंगो मुलुकलाई चिनाएको छ,’ उनी भन्छन् । उनको अधिकांश समय दुर्लभ वन्यजन्तुको फोटो खिच्न र संरक्षण कार्यक्रममा सहभागिता जनाउँदैमा बित्छ । उनी अस्ट्रेलियामा ब्याचलर इन हस्पिटालिटी म्यानेजमेन्ट पढेर आएका हुन् । उता प्रेरणा माविबाट बायो साइन्स लिएर प्लस टु गरेकी १९ वर्षीया अस्मिता शाही ठकुरी पनि संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रममा छुट्दिनन् । नारायणगढ बेलचोकका माधव अधिकारी ब्याचलर इन कम्प्युटर साइन्स एन्ड इन्फर्मेसन टेक्नोलोजी पढिरहेका छन् । उनी पनि छुट्टीको सदुपयोग साथीहरूसँगै मिलेर संरक्षणको कार्य गर्छन् ।
‘युवा पुस्ता अग्रसर हुँदा संरक्षणको क्षेत्रमा ठूलो सहयोग मिल्छ,’ नारायणगढ क्षेत्रपुरकी प्रज्ञा श्रेष्ठ भन्छिन् । कक्षा १२ मा अध्ययनरत उनले भोलेन्टियर भएर संरक्षणको क्षेत्रमा सघाउन तयार रहेको बताइन् । वान फुट फरवार्डका मेम्बर १५ जना भए पनि ७ जना एक्टिभ भएर यस्ता कार्यमा उपस्थित हुन्छन् । त्यस्तै एनिमल राइट्सका मेम्बर ३५ जना भए पनि ११ जना एक्टिभ छन् । पछिल्लो समय संरक्षणमा युवाहरूको आकर्षण बढेकोमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज पूर्वी सेक्टर प्रमुख अभिनय पाठक दंग छन् । ‘पहिलाभन्दा कन्जर्भेसनमा युवा सहभागिता बढ्दै गएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘यो सकारात्मक पक्ष हो ।’

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७४ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT