मनसुनलाई माया

रामदेवी महर्जन

धुमफिरका हिसाबले मनसुनलाई ‘अफ सिजन’ मानिन्छ । तर, होसपूर्वक मनसुन यात्रा गरेमा धेरै रमाइलो हुन्छ । यात्रा ज्ञानबद्र्धक बन्छ । बर्खामा कहिले रुझ्दै, कहिले रेनकोट वा छाता ओढेर हिँड्नुको मज्जा बेग्लै हुन्छ ।

छिनमै आकाश खुल्छ— छिनमै बादल मडारिन्छ । अनि छिनमै मेघ गर्जिन्छ, पानी पर्छ । धर्तीलाई नुहाइदिन्छ । खासमा धान रोप्न खेतको माटो भिज्ने गरी पानी परेपछि मनसुनको सुरुआत हुन्छ । वर्ष दिनसम्मका लागि पानीका मुहानहरूलाई पुनर्जीवन दिन्छ मनसुने झरीले । नेपालमा मनसुन जेठ अन्तिम साताबाट सुरु भएर असोज पहिलो सातासम्म रहन्छ ।

Yamaha

कृषिप्रधान देश नेपालमा मनसुनको ठूलो महत्त्व छ । मानो रोपेर मुरी फलाउने समय । किसानहरू मनसुनलाई पर्वकै रूपमा मनाउँछन् । धान रोप्ने पहिलो दिन र अन्तिम दिनको रोपाइँलाई पर्वकै रूपमा मनाउँछन् । असार १५ लाई धान दिवसका रूपमा मनाउन थालेको पनि १४ वर्ष भइसक्यो ।
मनसुनमा प्रकृतिले अपार सुन्दरता खनाउँछिन् । असारे रोपाइँको रौनक, साउनको हरियाली, कलकल गर्दै बग्ने नागबेली खोला, दूधजस्ता झरना, कालो बादल, इन्द्रेनी, नीलो आकाश मनसुनका विशेषता हुन् । त्यति मात्रै होइन, मनसुनमा भुइँकुहिरोको राज चल्छ । पानी परेपछिको खुला आकाशलाई छुऔंलाझैं गरी भुइँबाट सेता कुहिरा उठ्छन् ।
मनसुन सिर्जनाको समय पनि हो । कविहरू मनसुनमा झन् ऊर्जाशील बन्छन् । मनसुन सौन्दर्यलाई कविता र गीतमा उतार्छन् । त्यति मात्र होइन, मनसुन माटो र पानीको सुवास आउने समय पनि हो । खेतैभरि काँधमा हलो, हातमा कोदाली बोकेर उकाली–ओराली गरिरहेका किसान, खेत जोतिरहेका बाउसे, रोपो रोपिरहेका वा गोडिरहेका रोपाहारहरूको दृश्य आँखामा टाँसिन्छन् ।
यही मनसुन सुन्दरतालाई मनसुन प्याकेज बनाएर हाइकिङ, ड्र्राइभिङ, वा साइक्लिङ गर्न सकिन्छ । त्यसलाई अम्ब्रेला हाइकिङ, रोपाइँ टुर, हिले टुर आदि जे नाउँ दिए पनि हुन्छ । यस्ता प्याकेजले दुवै आन्तरिक र बाह्य पर्यटक लोभ्याउन सकिन्छ । काठमाडौं उपत्यकाका कतिपय विद्यालयले विद्यार्थीलाई रोपाइँमा सहभागी गराउँछन् । त्यसबाट विद्यार्थीले कृषिको महत्त्व बुझ्छन् ।
मनसुनमा झमझम पानीमा रुझ्दै, कहिले चर्को घामसँग लुकामारी खेल्दै त कहिले हिलोमा लड्दै र आँप टोक्दै अनि किसानका असारे भाका सुन्दै पदयात्रा गर्नु रोमाञ्चक हुन्छ । अझ रोपाइँ भइरहेका खेतमा पुगेर छुपुछुपु धान रोप्न पाए झन् कति आनन्द !
जो जहाँ बस्छन्, त्यहीँ वरपरका ठाउँमा मनसुन यात्रा गरे हुन्छ । आफूलाई पायक पर्ने ठाउँमा परिवार वा साथीसँगी मिलेर यात्रा गर्नु बेस हुन्छ । काठमाडौंमा बस्नेहरूका लागि मनसुन सौन्दर्यमा रमाउने धेरै गन्तव्य छन् । मनसुने हरियालीमा रमाउँदै, गाउँले मुस्कानमा हेर्दै गाउँकै भान्छामा परिवारजस्तै बसेर एक रात सजिलै बिताउन सकिन्छ । गाउँलेको मीठो मुस्कान र न्यानो मायामा परिवारजस्तै बस्नेलाई होमस्टे भनिन्छ । काठमाडौं वरपर होमस्टेमा बस्न मिल्ने केही रुटहरू :
दलचोकी
दलचोकी टप (२३०० मिटर) ललितपुरको दक्षिणी भेकमा पर्छ । त्यहाँबाट उत्तरतिर १८० डिग्रीमा हिमाल र उपत्यका देखिन्छ भने दक्षिणमा हरियाली महाभारत शृंखलासाथै तराईका भूभागसमेत देखिन्छ । बाहुन, क्षत्री, मगर, तामाङ आदि बसोबास रहेको दलचोकीमा मगर र बाहुनका घरमा होमस्टे सुविधा छ । तर, १२ वैशाखको भुइँचालोले घर भत्काएकाले स्थानीय रामप्रसाद तिमिल्सिनाको घरमा होमस्टे सुविधा छ । जहाँ एकै रात २० जना बस्न सक्छन् । गाउँमा मनकामना मन्दिर, दलचोकी माईको मन्दिर छ । त्यहाँ प्रकृतिप्रेमी समूहले साँचो वन जिउने कला अभ्यास गराउन निरोग आनन्दधाम बनाएको छ । वर्षैभरि शीतल हुने भएकाले बाह्रैं महिना पदयात्रा गर्न सकिन्छ ।
कसरी पुग्ने : लगनखेल बसपार्कबाट टीकाभैरवसम्म बसयात्रा । त्यहाँबाट ८ किलोमिटरमा दलचोकी । टीकाभैरवबाट भैंसे, मल्ल होटल, आर्मी क्याम्प हुँदै दलचोकी । गाउँसम्मै कच्ची मोटरबाटो छ ।
बल्थली
काभ्रेको पर्यटकीय गन्तव्य बल्थली (१७०० मिटर) मा जताततै हरियाली देखिन्छ । तामाङ बाहुल्य गाउँमा क्षत्री, बाहुन, नेवार, मगर, संन्यासीलगायतको बसोबास छ । डाँडाबाट गणेश, लाङटाङ, दोर्जे लाक्पा, गौरीशंकर, रोल्वालिङदेखि सगरमाथा हिमालसम्म देखिन्छ ।
गाउँलेहरू पशुपालन र कृषिमा निर्भर छन् । बल्थलीलाई केन्द्र मानेर धेरैतिर हाइकिङ गर्न सकिन्छ । बल्थलीबाट तीन घण्टामा नमोबुद्ध र पनौती पुगिन्छ भने चार घण्टामा कामीडाँडा । ककनीबाट चिसोपानी, नगरकोट, धुलिखेल, नमोबुद्ध, बल्थली हुँदै पनौतीसम्म ‘काठमाडौं भ्याली कल्चरल ट्ेरल’ पदमार्ग छ ।
गाउँमुनि लड्खु खोला किनारमा लड्केश्वर महादेव छन् । गाउँमा रिसोर्ट र होमस्टे सुविधा छ । भुइँचालोअघि थापा र भारतीका ७ घरमा होमस्टे सुविधा थियो । भुइँचालोले घर भत्काएपछि अचेल पाहुनालाई टेन्टमा राखिन्छ ।
कसरी पुग्ने : काठमाडौं–बल्थली ४० किमि । काठमाडौंको पुरानो बसपार्कबाट छुट्छन् बनेपा हुँदै पनौती जाने बस । पनौतीबाट ४ किमि खोपासीसम्म बस चल्छ । खोपासीबाट लड्केश्वर हुँदै खोपासीसम्म ११ किलोमिटर पदयात्रा । जिप र मोटरबाइक बल्थलीमै पुग्छन् ।
चित्लाङ
उत्तरदक्षिण फैलिएको चित्लाङ उपत्यका मकवानपुरमा पर्छ । जहाँ नेवार, तामाङ, क्षत्री, बाहुन र बलामी आदिको बसोबास छ । ऐतिहासिक बस्ती चित्लाङमा सम्राट् अशोकले ईशापूर्व २७३ मा बनाएको चैत्य छ । त्यस्तै त्रिगजुरेश्वर, शिवालय, तलेजु भवानी कोत, सात धारा, बाख्राको फार्म, बाख्राको दूधबाट बन्ने चिज, स्वच्छन्द भैरव आदि ठाउँ हेर्न सकिन्छ ।
चित्लाङमा नेवार, ठकुरी र क्षत्रीका ६ घरमा होमस्टे गराइन्छ । भुइँस्याउ, मुला, बाख्राको चिज, वलिभ तेल, किवि आदि चित्लाङका कोसेली हुन् । चारैतिर हरियाली, शीतल र शान्त वातावरण भएको चित्लाङ एक रात बिताउन निकै उपयुक्त छ ।
कसरी पुग्ने : काठमाडौंबाट २५ किमि दूरीमा चित्लाङ । थानकोट पार्कपछाडि गोदामबाट जिप चल्छन् । त्यहाँबाट चन्द्रागिरी भञ्ज्याङ हुँदै चित्लाङ पुगिन्छ । बाटो कच्ची छ । गोदाम–चित्लाङ १३ किमि ।
नगरकोट
नगरकोटको बास्तोला गाउँमा बाहुन समुदायले चलाएको सामुदायिक होमस्टे छ । तेलकोट भञ्ज्याङ नजिकैको गाउँमा । नगरकोट नगरपालिका–११ मा पर्ने गाउँमा १७ घर छन् । भूकम्पमा घर भत्केपछि पुन:निर्माण हुँदै छ । केही घरमा अहिले पनि होमस्टे गराइन्छ । गाउँलाई केन्द्र मानेर चाँगुनारायण, साँगाको कैलाशनाथ महादेव, साँखुको पञ्चलक्ष्मी मन्दिर र नगरकोट टावरसम्म हाइकिङ गर्न सकिन्छ ।
गाउँमुनि खोलामा झर्ना छ । गाउँ नजिकै जाल्पादेवी मन्दिर छ । स्वस्थानी व्रतकथाअनुसार महादेवले मृत सतीदेवीलाई बोकेर हिँड्दा यहाँ आइपुगेपछि उनको तल्लो ओठ पतन भयो । गाउँबाट मौसमअनुसार तरकारी, फलफूल, हलुवादेव, आरुबखडा, अम्बा, सुन्तला आदि कोसेली ल्याउन सकिन्छ ।
कसरी पुग्ने : काठमाडौंको कोटेश्वरबाट २० किलोमिटरमा बास्तोला गाउँ । काठमाडौंको बागबजारबाट भक्तपुरको कमलविनायकसम्म सार्वजनिक बस गुड्छन् । कमलविनायकबाट नगरकोट जाने बसमा ८ किमि पार गरेपछि बास्तोला गाउँ ।
मनसुन टिप्स
- हाइकिङ भनेकौ स्वास्थ्यका लागि हिँड्नु हो । त्यसैले सकेसम्म धूलो–धूवाँरहित गोरेटोमा हिँड्ने । नभए कम गाडी चल्ने ठाउँमा । रुटबारे पहिल्यै जानकारी लिने ।
- मनुसुनमा पानी परेर चिप्लो हुने भएकाले सकेसम्म नचिप्लने फराकिलो गोरेटोमा हिँड्ने ।
- नचिप्लने सजिलो स्पोर्ट जुत्ता, हिँड्न सजिलो खुकुलो लुगा लगाउने ।
- लेउ लागेका ठाउँबाट नहिँड्ने । झारपातमा नछुने, विषालु किराबाट बच्ने । जुकाबाट बच्न नुन र सन्चो बोक्ने ।
- पछाडि भिर्ने झोलामा २–३ लिटर पानी, मौसमअनुसार फलफूल र स्वास्थ्यबद्र्धक खाना बोक्ने ।
- छाता/बर्सादी, घाम छेक्ने क्याप, सनग्लास, लौरो, क्यामेरा, डायरी, कलम, दुरबिन बोक्ने ।
- एक्लै नहिँड्ने । समूहमा बनाएर हिँड्ने ।
- सुरुमै छिटो हिँड्दा श्वास फुलेर गारो हुन्छ । मध्यम गतिमा हिँड्ने । निश्चित ठाउँमा पानी र फलफूल ब्रेक गर्ने । .
- पदयात्रामा मैदाजन्य जंक फुड, मादक पदार्थ र नुन बढी भएका खाना नखाने । यसले शरीरमा भारीपन आई हिँड्न गारो हुन्छ । पचाउन सजिलो हुने रेसेदार खाना फलफूल खाने ।
- एकैपटक धेरै पानी नपिउने । धेरै पानी एकैपटक पिउँदा पेट फुल्ने समस्या आउँछ । प्रतिघण्टा अढाई सयदेखि तीन सय मिलिलिटर पिउने । ठोस आहार र पानी कम्तीमा तीस मिनेट फरकमा खाने ।
- प्राथमिक उपचारका सामान सिटामोल, टेप, ब्यान्डेज, सियो धागो आदि बोक्ने ।
- पदमार्गका बासिन्दालाई अप्ठयारो हुने गतिविधि नगर्ने । ठूलो स्वरले नकराउने । फोहोर जथाभावी नफयाँक्ने ।
- समय ख्याल गरेर हिँड्ने । साथमा जगेडा पैसा बोक्ने ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार २४, २०७४ १०:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेल्फी संवेदना

अनन्त वाग्ले

सहस्राब्दीको दुर्गम किनारमा


उभिइरहेथ्यो एउटा गिद्ध
जो आत्तुर थियो ठुाडोले आहारा लुछ्न

उसको आहारा—
अन्न देख्दै नदेखेका रुग्ण आँखा
खानाको वासना नपाएको शुष्क नाक
अन्तिम सास फाल्दै गरेको फोक्सो
आखिरी धड्कन दिइरहेको कलिलो मुटु
संवेदनाले भरिएको कलेजो
हड्डी देखिने पातलो न पातलो पारदर्शी छाला
र जम्मामा घोप्टिनै लागेको सिङ्गै अस्थिपञ्जरजस्तो बालक !

हो, यही क्यानभासजस्तो तस्बिर कैद गरेपछि क्यामरामा
रातारात चर्चित भएथेँ म
पाएँथेँ इज्जत र धनदौलत
एकाएक बढेथ्यो मेरो सानसौकत
तर जति फैलँदै गयो यो तस्बिर
त्यत्ति नै विक्षिप्त हुँदै गएँ म
र थाम्नै नसकी बिसाइदिएँ सदाका लागि आफैँलाई मैले

आज, समयको त्यही पाखामा
बल्ड्याङ खाएको बसबाट उछिट्टिएर
पानी..पानी..कराइरहेको यात्रुसामु
तिमीले पनि हान्यौ उसैगरी एक सेल्फी
र हिँड्यौ पोस्ट गर्न

कथित मर्दको अतृप्त प्यासको सिकार बन्दै
त्यो आदिम गल्लीमा
साना पृथ्वीजस्ता दुई आँखाबाट
विरह गुन्जाइरहेकी नाबालिकासामु उभिएर
तिमी स्टिभ जब्सका उपभोक्ताले थप्यौ एक क्लिक
र सोच्न थाल्यौ उत्तम स्ट्याटस

दु:खको इपिसेन्टरमा
थरथरी काँपिरहेका वारपाकवासीका हातमा
कर्पोरेट कोसेली स्वरुप अजिनोमोटोको प्याकेट थमाएर
उत्रियौ तिमी लाइक, कमेन्ट र सेयरको मैदानमा

खै के भयो भयो, के हुँदै छ धरतीमा ?
जे जे देखे पनि छुँदैन सायद !
दुख्दै दुख्दैन कुनै कुराले
करूणा गायब छ
वेदना हराएको छ,
र अत्तोपत्तो छैन संवेदनाको
बस् हान्यो सेल्फी र गर्‍यो पोस्ट
अनि गन्यो लाइक, सेयर र कमेन्ट

यदि करूणा, भावना, संवेदना केही जागेन भने
यो फोटोग्राफरको बाटोमा
सबै सबै सहर शून्य हुने भय छ
बस्ती बस्ती सबै रित्तिने त्रास छ

यतिखेर गहिरो गर्तमा गाडिएको संवेदनामाथि उभिएर
मुख चुच्चो पार्दै सेल्फी हानिरहादा
मलाई तिम्रो औधि दया लागेर आयो !
कतै तिमीले पनि मैलेजस्तै बोधिचेत खुल्दा
आत्मग्लानिले आत्महत्या गर्ने त होइनौ !!

म मरेर पनि आज फेरि मरो
सेल्फी महाशयले
अघि नै पोस्ट गरिसकेका छन् मेरो मृत्यु
कृपया लाइक गर्न नबिर्सनुहोला है !

प्रकाशित : असार २४, २०७४ १०:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT