मतदाता भन्छन् - ‘अब पनि ठगिनु नपरोस्’

जितेन्द्र साह

भारदह (सप्तरी) — ‘माहोल त गजबले समातेको छ, जनता त आजै निर्वाचन होस् भन्ने चाहन्छन्,’ ३८ वर्षीय कृषक फुलेन्दर राउतले भने । मधेस आन्दोलनको बेला सदैव अशान्त रहने हनुमाननगर कंकालिनी नगरपालिका–१, भारदहका उनले यो सब भनिरहँदा अनुहार प्रफुल्ल थियो ।

सबै दल कस्सिएर लागेकाले कसले बाजी मार्ला ? अहिले नै भन्न कठिन रहेको उनले बताए । दुई दशकदेखि रोकिएको सामाजिक, शैक्षिक, सांस्कृतिक तथा भौतिक विकासलाई फेरि थाल्ने अवसर आएको हुनाले मतदाता उत्साहित छन् । ‘पहिला स्थानीय विकास, अनि पछि अरू थोक,’ उनले भने । ढल, नाला, सडक, धारा, बिजुली, स्थानीय दुई सरकारी विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तरमा वृद्धि र मठमन्दिरको सुधार यहाँको प्रमुख चुनावी मुद्दा बनेको छ । यहाँ सरकारी कलेज छैन । बजार क्षेत्रमा पाँच निजी विद्यालय छन् जसमध्ये एउटामा दस जोड दुईसम्म पढाइ हुने गरेको छ ।

‘सामुदायिक विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार कमजोर छ, एकातिर शिक्षक कम छन् भने अर्कोतिर राजनीतिक गुटबन्दीका कारणले भएका शिक्षकले पनि राम्ररी पढाउँदैनन्,’ राउतले भने, ‘त्यही भएर अभिभावकले यहीका र अन्यत्रका निजी विद्यालयमा बच्चा पढाउँछन् ।’

स्थानीय कृषक महेश मण्डलले कृषकलाई साधन स्रोत, सिँचाइ र बिजुलीको निकै समस्या रहेको हुनाले यो चुनावले आफ्नो माग राख्ने मौका दिएको बताए । ४४ वर्षीय बद्रीनारायण सोनारले व्यक्तिगत स्वार्थबाट माथि उठेर काम गर्ने जनप्रतिनिधिले जितेमा मात्र भारदहको उत्थान हुने औंल्याए । साइकल मर्मत गरेर तीन छोरा र दुई छोरीको पालनपोषण गर्ने उनी १५ दिन कामका लागि र १५ दिन समाज सेवाका लागि समय छुट्याएर काम गर्छन् । ‘मेरो जस्तो सोच राख्ने उम्मेदवारलाई भोट दिन्छु,’ उनले भने ।

४० वर्षीया निर्मलादेवी दासले भारदहमा चुनावको यति सुन्दर वातावरण बन्नु नै सबै दल एवं उम्मेदवारको जित भएको बताइन् । ‘हेर्नुस् त वरिपरि, कति सुन्दर र शान्त छ,’ उनले भनिन्, ‘उठ्ने सबै विजेता हुन्, बाँकी त परिणाम आएपछि थाहा भइहाल्छ ?’

हार्छु भनेर कोही पनि चुनावमा नउठेको औंल्याउँदै उनले भनिन्, ‘फेरि फेरि ठगिनु नपरोस्, त्यही भएर विकासको राम्रो खाका कोर्न सक्ने सक्षम व्यक्तिलाई मत दिने हो ।’ उनले तत्कालै सार्वजनिक शौचालयको निर्माण, स्थानीय महिलाको सम्मान, पहिचान र अधिकारको मुद्दामा समेत जोड दिइन् ।

भारदह–३, पोर्ताहाकी शिक्षिका ज्योति यादवले पनि महिलाको सुरक्षा एवं सुरक्षित भविष्यलाई महत्त्व दिनुपर्ने बताइन् । ‘बाहिर सार्वजनिक थलोमा महिला अधिकारको कुरा गर्ने नेताज्यूहरूकै घरका महिला उपेक्षित छन्, उनीहरूकै छोरीचेली शिक्षा, रोजगार र दक्षताअनुरूपको कामबाट वञ्चित छन्,’ उनले भनिन्, ‘आफ्नै घरबाट पहिला सुरु गर्नुपर्‍यो ।’ उनले स्थानीय मुख्य चोकमा प्रतीक्षालय, खानेपानीको वितरण र वर्षायाममा पानीको निकासमा जोड दिइन् । उत्तर मोहली नदीबाट आएको बाढीले यस पटकको बाढीमा बजार क्षेत्रमा छातीसम्म पानी भरिएको उनले सुनाइन् ।

अंग्रेजी विषयका शिक्षक देवनाथ यादवले यहाँ शान्ति स्थापना पहिलो प्राथमिकता भएको बताए । लामो समयसम्म यो थलोमा कायम अशान्तिले गर्दा अचेल प्रसिद्ध कंकालिनी भगवती मन्दिरमा दैनिक २ सय भक्तजन पनि नआइरहेको जानकारी दिए । यादवका अनुसार मधेस आन्दोलनअघि उक्त मन्दिरमा स्वदेशी र छिमेकी भारतका गरी दैनिक २ हजार दर्शनार्थी आउँथे । धेरै स्थानीयले रोजीरोटी पाएका थिए ।

स्थानीय तहको यो निर्वाचनले गर्दा आफ्नै घरमा निकै रमाइलो भइरहेको स्थानीय १८ वर्षीय विवेककुमार माझीले बताए । पेसाले ट्रिपर चालक उनको आफ्नै परिवारबाट बुबा र तीन ठूलोबुबाहरू अलगअलग दलबाट उम्मेदवार बनेका छन् । स्थानीय सूर्यदेव शर्माले तुलनात्मक रूपमा लहान र इटहरीभन्दा पहिलाको भारदह बजार विकासमा निकै पछि परेकोमा दुखेसो पोखे । शक्ति, पैसा र भोजको पछि दगुर्ने परिपाटीले असल व्यक्ति नेतृत्वमा आउन नसक्दा दाइजो प्रथा समाप्त हुन नसकेको उनले बताए । यो सब जनहितका मागबीच चार दिनदेखि प्रचारप्रसार उत्कर्षमा पुगेको अर्का स्थानीय ५१ वर्षे दयाराम मेहताले सुनाए । ‘आफ्नो नेता आफ्नो विकास,’ उनले भने । पेसाले सिभिल इन्जिनियर एवं स्थानीय कंकालिनी भगवती मन्दिर विकास समिति अध्यक्ष श्यामसुन्दर मण्डलले दलले गर्ने विभाजनको नीतिभन्दा सत्य एवं निष्ठाको राजनीतिले मात्र समग्र प्रदेशको प्रगति हुने विश्लेषण गरे ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७४ ०८:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदेशकै भविष्यप्रति चिन्तित छन् कोइलाडीवासी

कुलचन्द्र न्यौपाने, अवधेशकुमार झा

कोइलाडी (सप्तरी) — मधेसमा ‘स्यायत्त मधेस एक प्रदेश’ को नारा चर्किरहेका बेला यहाँका बासिन्दा भने त्यसको विरोधमा छन् । अहिले पनि मधेसका ८ जिल्ला मात्रै समेटर बनाइएको २ नम्बर प्रदेशप्रति उनीहरूमा रत्ती खुसी छैन, बरु आक्रोश छ ।

प्रदेश नम्बर २ लाई उनीहरू ‘गुदी’ नभएको प्रदेशको रूपमा चित्रण गर्छन् । मधेस आन्दोलनका अभियन्ता गजेन्द्र नारायण सिंह र गणतन्त्रवादी नेता रामराजाप्रसाद सिंहको राजनीतिक दशर्नबाट प्रशिक्षित यहाँका बासिन्दालाई अहिलेको चुनावप्रति भन्दा पनि प्रदेश नम्बर २ को भविष्यप्रति बढी चिन्ता छ ।

स्थानीय ६० वर्षीय मनिराजप्रसाद सिंह आफू बूढो भए पनि संघीय व्यवस्था सफल नभएमा भावी पुस्ताले दु:ख पाउने चिन्ता पोख्छन् । ‘स्रोत र साधन अर्कैतिर छ, हाम्रो प्रदेशमा के छ ? न बिजुली छ, न सिँचाइ छ, न त वन–जंगल नै छ,’ उनले भने, ‘हाम्रो प्रदेश योभन्दा पनि झनै पिछडिने हो कि भन्ने चिन्ता पो लाग्न थाल्यो ।’

राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) ले सीमांकनको मुद्दा उठाएर चुनावमा मत मागिरहेका बेला मधेस आन्दोलनकै दुई क्रान्ति नायकको यो भूमिका बासिन्दा भने मधेसलाई पहाडसँग अलग्याउन नहुने मात्रै होइन, पहिलेकै ५ प्रदेशलाई नै संघीय प्रदेश बनाएको भए राम्रो हुने ठान्छन् । ‘पहिलेका विकास क्षेत्रमा पहाड, हिमाल र मधेस सबै जोडिएको थियो र हामी सबै दाजुभाइ थियौंं,’ अर्का स्थानीय राघवप्रसाद सिंहले थपे, ‘तर अहिले मधेसका जिल्ला मात्रै समेटर प्रदेश बनाउँदा भविष्यमा के हुने हो ? हामी त आज छौं, भोलि छैनौं । भावी सन्ततिले दु:ख पाउने हुन् कि भन्ने लाग्या छ ।’

मधेस आन्दोलनका अभियन्ता गजेन्द्रनारायण सिंहले २०४० मै नेपाल सद्भावना परिषद् स्थापना गरेर मधेस आन्दोलनको संघर्ष सुरु गरेका थिए । सिंह अहिंसावादी थिए भने गणतन्त्रवादी नेता रामराजाप्रसाद सिंहले त्यसको विपरीत धारको नेतृत्व लिएर क्रान्ति थालेका थिए । ०४६ मा प्रजातन्त्रको पुन:स्थापना भएपछि गजेन्द्रनारायणले त्यही सद््भावना परिषद्लाई सद्भावना पार्टी बनाएर चुनावमा भाग लिँदै आए । ०५७ मा उनको निधनपछि पार्टी पनि टुत्रँmदै गयो र अहिले आएर राजपामा समाहित भयो ।

चुनावको माहोलले चौतर्फी ढाकिरहेका बेला उनकै भूमिका बासिन्दा भने गजेन्द्रनारायणको पथमा मधेस केन्द्रित दलहरू हिँड्न नसकेकै कारण विकासमा पछि परेको बताउँछन् । गजेन्द्रनारायण अहिंसात्मक आन्दोलन र विकासलाई सँगै जोडेर अघि बढ्थे । ‘तर, त्यसपछिका पुस्ताले न त विकास गरे, न त आन्दोलनलाई बैठान गर्न नै सके,’ राधवकुमार सिंहले भने, ‘सरकारलाई पनि मधेसतिर चासो छैन । मधेस केन्द्रित दलले पनि आफ्नो भूमिको विकासमा चासो दिएनन् ।’

मधेस आन्दोलनले यहाँका थुप्रै धनाढ्य विस्थापित भएका छन्, जो अधिकांश पहाडी मूलका थिए । अहिले यो गाउँ करिब आधा रित्तिएको छ । अधिकांश बासिन्दा विपन्न छन् । राजनीतिक रूपमा सचेत गाउँमा अझै पनि ७० प्रतिशतको घरमा शौचालय छैन । भएको एउटा बाटो पनि भत्किएको छ । गजेन्द्रनारायण सिंहले सहरसँग जोड्न गाउँ पश्चिमको खोलामा पुल बनाउने काम गरेका थिए । त्यसपछि गाउँसम्म बाटो ल्याउने काम गरे । अँध्यारो गाउँलाई बिजुली दिएर उज्यालो बनाए । जसलाई पछिल्लो पुस्ताले संरक्षणसमेत गर्न सकेन । बाटो भत्किएर गाडी आउजाउ गर्नसमेत कठिनाइ पर्ने भइसक्यो । ‘गजेन्द्रनारायण हुँदासम्म विकास थियो । अहिले छैन । हामीले चुनावमा चुनेर धेरै नेता बनायौं तर कसैले ध्यान दिएनन्,’ स्थानीय नागेन्द्र मण्डल भन्छन्, ‘हाम्रो गाउँ चारैतिरबाट खोलाले घेरिएको छ, पुल छैन । बाटो भत्किएको छ । ग्राभेल सम्म हुन सकेको छैन ।’

२० वर्षपछि हुन गइरहेको स्थानीय तह चुनावले विकास होला कि भन्ने आशा स्थानीयको छ । स्थानीय निकायमा जनप्रतिनिधि नभएकै कारण विकास बजेट कर्मचारी र दलका नेताहरूले भागबन्डा मिलाएर खाँदै आएकाले विकास ठप्प भएको उनीहरूको गुनासो छ । ‘स्थानीय तह नभएका बेला सबै काम उपभोक्ता समितिबाट हुन थाल्यो, उपभोक्ता समितिमा चार/पाँच दलका नेता र कर्मचारी मिल्यो पचास प्रतिशत खायो, पचास प्रतिशत मात्रै यसो गरेको देखायो,’ कोइलाडी–३ सकरपुराका स्थानीय नीलाम्बर झाले भने, ‘अब जनता जे चाहन्छन् त्यही नेताले पूरा गर्नुपर्छ । त्यस्तो नेता मात्रै अब छान्न सक्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७४ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्