विकास निर्माणका काम सधैं पछाडि

विद्या राई

भोजपुर — सडक पहुँच पुगेको दशक बितिसकेको छ । कच्ची र धुलाम्मे सडकका कारण धेरै उपभोक्ताले सास्ती खेपिरहेका छन् । लेगुवादेखि भोजपुर (६६ किमि) नारदमणि थुलुङ राजमार्गमा लगातार ५ घण्टा बसयात्रा गर्दा धूलोले मान्छे नै चिन्न सकिँदैन ।

गाउँगाउँमा बिजुलीका खम्बा गाडिएको छ । बिजुली बाल्न पाउने आसमा सर्वसाधारण घरमा वाइरिङ गरेर बसेका छन् । तर बत्ती कहिले बाल्न पाउने टुंगो छैन । विसं १९३२ सालमा उत्तरी दिंलास्थित बालागुरु षडानन्दले संस्कृत पाठशाला खोलेसँगै शैक्षिक पद्धति सुरु भएको थियो । तत्कालीन समयमा पूर्वाञ्चलकै मुख्य शैक्षिक केन्द्र बन्यो । पछिल्लो समय जिल्लाको शैक्षिकस्तर र गुणस्तर बर्सेनि खस्कँदो छ । 

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीदेखि धेरै मन्त्री र चर्चित राजनीतिज्ञको गृहजिल्ला भए पनि विकास निर्माणले फडको मार्न सकेको छैन । साविकको दुई निर्वाचन क्षेत्रमा अहिले ६ जना सांसद छन् । मानेभञ्ज्याङ गाउँमा जन्मिएकी भण्डारी राष्ट्रपति छन् । सांसद शेरधन राई सूचना तथा सञ्चार प्रविधिमन्त्री भए । विकासले भने अपेक्षाअनुरूप फडको मार्न सकेन ।

खानेपानी नभएकै कारण कतिपय गाउँबाट दर्जनौं घरपरिवार बसाइ सरेर अन्यत्र गए । नीतिनिर्माण तहमा पहुँच पुगे पनि विकासमा कसैले पनि उल्लेखनीय ध्यान नदिएको दक्षिणी हसनपुरका केशरमान राई बताउँछन् । ‘सरकारमा जिल्लाको प्रतिनिधित्व छ, नेता थुप्रै छन्, तर जनताको स्थिति कहिल्यै उक्सन सकेन, भोट माग्नेबेला ज्यू–हजुर गरे, आश्वासन दिए, अहिले फर्केर आउँदैनन्,’ उनले भने ।

राष्ट्रिय गौरवका दर्जनौं योजना, पक्की पुल, सडक, विद्युत्, सञ्चार र भौतिक संरचना निर्माणका विषय दशकौं बित्दा पनि जहींको तहीं छन् । विकास योजनामा दलगत स्वार्थ हावी भएकाले काम अलपत्र छाड्ने क्रम यथावत् छन् । उत्तरी क्षेत्र र छिमेकी संखुवासभा जोड्ने लम्सुवाघाटको पुल वर्षौंदेखि सम्पन्न हुन सकेको छैन । षडानन्द नगरवासीले गएको कात्तिकमा अगुवा तथा बुद्धिजीवी सुमन लम्सालको संयोजकत्वमा दबाब समिति गठन गरेर तुम्लिङटारस्थित सडक डिभिजनमा ७ बुँदे ज्ञापनपत्र बुझाए ।

डिल्ली तिमिल्सेना संयोजकत्वमा छुट्टै समिति गठन गरेर सांसदहरू ज्ञानेन्द्रवहादुर कार्की, शेरधन राई र कृपाशुर शेर्पालाई मोबाइल एसएमएस गरेर ध्यानाकर्षण गराए । प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा सरकारको नेतृत्व तहमा पहल गरे पनि नेताले बेवास्ता गरेको दिंलाका तोयानाथ गौतमले बताए । ५ वर्षदेखि निर्माण भइरहेको पुल २० प्रतिशत मात्र सकिएको छ ।

लेगुवा–भोजपुर कालोपत्रेका लागि स्तरोन्नति थालेको ३ वर्षभन्दा बढी बितेको छ । स्तरोन्नति गति एकदमै सुस्त छ । भोजपुर–चखेवा ४२ किमि मध्यपहाडी सडकसमेत उस्तै छ । भोजपुर विमानस्थल कालोपत्रे पनि पूरा भएको छैन । इन्धन अभावले मुख्य यी ३ योजना प्रभावित बनेका हुन् । समयमा इन्धन आपूर्ति हुन नसके वर्षातका बेला काम गर्न सकिँदैन । कालोपत्रेका लागि अर्को वर्ष कुर्नुपर्ने देखिन्छ । 

वर्षातले जिल्ला छिर्ने दुवै राजमार्गमा यातायात चल्दैनन् । विकास निर्माणमा ठेकेदार प्रथा र ठेकेदार राजनीतिक दलको आडमा हुने, अनुगमन शून्य, भइहाले फितलो हुने भएकाले जस्तासुकै नेतृत्व आए पनि विकासको अनुभूति गर्न नपाएको नागरिक समाज संयोजक पर्शुराम तिवारीले बताए । १८ वर्षदेखि स्थानीय निकाय चुनाव नहुनुले राजनीतिक दलका कार्यकर्ताको अस्वस्थ हालिमुहाली र नेतृत्वपंक्तिको बेवास्ता बढदा विकासको अनुभूति गर्न नपाएको पश्चिमी नागीका निवृत्त शिक्षक लालबहादुर राईको बुझाइ छ ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७३ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

किशोरीले बनाए सेनेटरी प्याड

प्रदीप मेन्याङ्बो

धरान — अधिकांश किशोरीलाई यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यसँग जोडिएको महिनावारीका विषयमा पर्याप्त जानकारी नहुँदा अनावश्यक तनाव झेल्नुपरेको छ । विभिन्न माध्यमबाट जानकारी पाए पनि महिनावारी हुँदा बजारमा पाइने महँगो प्याड प्रयोग गर्दा खर्च धान्नै गाह्रो पर्छ ।

किशोरीका यस्तै समस्यालाई ध्यानमा राख्दै सोमबार धरान ६ पानबारीस्थित सुन्दर समाज निर्माण समूहले उनीहरूलाई नै लक्षित गरेर महिनावारीबारे समाजमा हुने गलत धारणा र समस्याको जानकारी गराउँदै प्याड बनाउने तालिम दिएको हो । 

धरानका दुई सामुदायिक विद्यालयका ८० किशोरीलाई सेनेटरी प्याड बनाउने तालिम दिइएको समूह अध्यक्ष तारा राईले बताइन् । उनले महिनावारीका कारण विद्यालयमा अध्ययनरत छात्राले पढाइ छाड्ने दर बढेको र उनीहरूको सिकाइस्तर पनि खस्किँदै गएको देखिएकाले उनीहरूलाई तालिम दिइएको बताइन् ।
उपमहानगरपालिकाको सहयोगमा सम्पन्न तालिममा धरान–६ को सरस्वती माविका ४५ र १७ मा रहेको ज्वालामुखी माविका ३५ किशोरी सहभागी थिए । उनीहरूलाई घरमै उपलब्ध हुने कपडाबाटै पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने गरी सेनेटरी प्याड बनाउने तालिम दिएको राईले बताइन् । 

उनले भनिन्, ‘किशोरीका स्वास्थ्य प्रवद्र्धनका लागि जीवन उपयोगी सीप जरुरी रहेकाले समूहले यस्तो तालिम बेला–बेला दिने गरेको छ ।’ प्याड बनाउने तालिममा समुहका सचिव विनोद विक, रिता श्रेष्ठले किशोरीमा प्राकृतिक रूपमा हुने महिनाबारी चक्र, वैज्ञानिक कारण, महिनाबारी प्रक्रिया, यसबारे समाजमा भएको गलत धारणा, महिनाबारी भएको समयमा ध्यान दिनुपर्ने विषयका साथै गाउँघरमै उपलब्ध हुने सामग्रीबाट कम मूल्यमा बनाउन सकिने सेनेटरी प्याडबारे जानकारी दिएका थिए ।

समूहका प्रमुख प्रशिक्षकसमेत रहेका विकले भने, ‘बजारमा पाइने प्याड महँगो त हुने नै भयो, त्यसमा प्रयोग हुने रासायनिक तत्त्वले महिलाको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्ने र ग्रामीण क्षेत्रमा उपलब्ध हुन नसक्ने भएकाले घरेलुस्तरमै उपलब्ध पुराना तथा सफा कपडा प्रयोग गरेर सस्तो मूल्यमै बनाउन र पुन: प्रयोग गर्न सकिने सेनेटरी प्याड बनाउने तालिम किशोरीलाई दिन जरुरी छ ।’

पूर्ण सरसफाइको महत्त्वपूर्ण पाटो व्यक्तिगत सरसफाइ र त्यसभित्र पनि महिनावारीको समयमा सरसफाइको बढी आवश्यकता पर्ने भएकाले छात्रालाई स्कुलदेखि नै यसको बानी बसाल्न सके पछिसम्म फाइदा हुने हुँदा तालिम दिइएको हो । समूहले धरानका विभिन्न सामुदायिक विद्यालयका कक्षा ८, ९ र १० का किशोरीलाई लक्षित गरेर सेनेटरी प्याड बनाउने तरिका र महिनावारीबारे चेतना बढाउने उद्देश्यले प्रत्येक विद्यालयमा पाँच–पाँच हजारका दरले कोष स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७३ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्