सडक बालबालिकालाई जाडोमा लुगा

अर्जुन राजवंशी

दमक — इटहरीको धरान रोडमा मलिला लुगा लगाएर एक बालक माटोमै सुतिरहेका थिए । झिँगाले घेरिएको अवस्थामा सुतिरहेका उनलाई झापा दूधेका सन्तोष थोप्रा लिम्बूले ब्यूझाए । लिम्बूले चाउचाउ दिंदा खुसी भएर खादै ती बालक गफ गर्न थाले ।

उनी लक्ष्मण मगर रहेछन् । घर झापाको सुरुङ्गा । तर, बुबा र आमा दुवैले दोस्रो विवाह गरेपछि आफू एक्लै परेको उनले सुनाए । इटहरीको सडक र गल्लीहरुमा रात काट्दै आएको ३ बर्ष भइसकेको उनले बताए । ३ दिनसम्म केही खान नपाएकोले हिड्न नसकेर सुतेको उनले बताए । लिम्बूले मगरलाई मात्र होइन, पूर्वका ८२ जना बालबालिकालाई जाडोको लुगा र खाने कुरा बाँडेका छन् । चिसो मौसम सुरु भएसंगै सबैभन्दा धेरै सडक बालबालिकाहरु प्रभावित हुन्छन् । तर, उनीहरुले कतैबाट कुनैखाले राहत पाउदैनन् । ‘यसैले मैले जाडोमा काम लाग्ने लुगा उनीहरुलाई बाडेको हुँ’ लिम्बूले बताए ।

चार वर्ष अघि उर्लाबारीमा हत्या गरी शौचालयको ट्यांकीमा फ्यााकिएको अवस्थामा एक बालक फेला परेका थिए । प्रहरीको अनुसन्धानमा ती बालक हत्यामा सडक जीवन व्यतित गर्दै हिड्ने ‘काली’ नाम गरेकी बालिका र अर्का एक जना व्यक्ति दोषी देखिए ।

तीन महिना अघि उर्लाबारीमै सडकमै जीवन व्यतित गरिरहेकी एक जना महिलालाई त्यहीका सडक बालकहरुले सामूहिक बलात्कार गरे । घटना त्यतिकै सेलायो । बलात्कृत ती महिलाको अहिले अत्तोपत्तो छैन । उर्लाबारीका सडक बालकहरुले महिलालाई उर्लाबारी चोकमा बलात्कार गरेको स्वीकारिससकेका छन् ।

उर्लाबारीमा सडक बालबालिको अपराधकर्मको फेरिस्त योभन्दा लामो छ । यी घटना प्रतिनिधिमूलक मात्र हुन् । उर्लाबारीको पूर्व बसस्टेण्डमा १७ जना सडक बालबालिका छन् । जसले तातो सडकलाई आफ्नो न्यानो विस्तारा र ढुंगालाई सिरानी बनाएर जीवन बिताइरहेका छन् । परिवारको बेवास्ता र सामाजिक अपहेलनालगायत कारणले बालबालिकाहरु सडकसम्म पुगिरहेको बताइन्छ ।

सडकमा बस्दा स्वतन्त्र हुने उनीहरुको अनुभव छ । डेनड्राइट, चुरोट, गाजा सेवन उनीहरुका लागि सामान्य बनेको छ । पछिल्लो समय यौनजन्य क्रियाकलापमा समेत उनीहरु निकै अगाडी देखिएको छ । यस्ता कुलतमा रहेका बालबालिकाहरुको संख्या झापाको काँकडभिट्टादेखि धरानसम्मकै बजार र बस स्टेण्डमा उल्लेख्य छ ।

शनिबार ह्युमनेटी नामक् गैह्रसरकारी संस्थाले पूर्वीद्वार काँकडभिट्टादेखि सुनसरीको धरानसम्मका चोक र बजारमा रहेका सहारा बिहीन सडक बाललालिकाको अवस्था बुझ्ने काम गर्‍यो । काँकडभिट्टा, विर्तामोडमा सडक बालबालिको संख्या शनिबार २४ जना भेटियो । तर मोरङ र सुनसरीमा भने ५८ जना भेटिए । काँकडभिट्टामा ११, विर्तामोडमा ७ र दमकमा ६ जना सडक बालबालिका भेटिए । मोरङको उर्लावारीमा ७, विराटचौकमा १३, गछियामा ३ जना भेटिए । इटहरीमा १४ र धरानमा २१ जना भेटिए । सडकमा भेटिएका यस्ता बालबालिकाको ईच्छा राम्रो लुगा लगाउने अनि मिठो खाने र ठूलो भएपछि ठूलो मान्छे बन्ने रहेछ । सडक बालबालिकाका कारण प्रशासनलाई पनि ठूलो चुनौती छ । कतिपय ठाउँका चोरीका घटनामा उनीहरुको संलग्नता पाइने गरेको प्रहरीको भनाई छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेती जलविद्युत् आयोजना बन्दै

लालप्रसाद शर्मा

पोखरा — माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाको सार्दीखोलामा सेतीनदी जलविद्युत् आयोजना बन्ने भएको छ । भिजन लुम्बिनीले २५ देखि ३० मेगावाटसम्म बिजुली निकाल्ने गरी सर्भेको काम गरिरहेको जनाएको छ ।

उक्त आयोजनाको ०६० सालमा सेती हाइड्रोपावर कम्पनीमार्फत पहिचान गरिएको काम अघि बढ्न नसकेपछि ऊर्जा मन्त्रालयले योजनालाई गत वैशाखमा भिजनलाई सर्भे लाइन्सेन्स दिएको हो । दुई वर्षका लागि आयोजनाको अध्ययन गर्ने समय तोकिएको जनाइएको छ । आयोजनाले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकनलगायत डीपीआर अन्तिम चरणमा पुगेको जनाएको छ । ‘मध्य पुससम्म डीपीआरसहित सर्भेका सबै काम सकेर निर्माण चरणमा जाने तयारीमा छौं,’ भिजनका अध्यक्ष जगत पोखरेलले भने, ‘स्थानीयलाई प्राथमिकतामा राखेर काम अघि बढाएका छांै ।’ दुई वर्षको अध्ययन समय भए पनि एक वर्षभित्रै सकेर निर्माण चरणमा जाने योजनाअनुसार काम भइरहेको उनले बताए ।

ईआईए ‘वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन’ र टीओआर रिपोर्टको काम धमाधम भइरहेको छ । ईआईएका लागि १६ जनाको विज्ञ टोली खटिएको छ । मध्य पुसमा विद्युत् खरिद सम्झौताको प्रक्रियामा जाने आयोजनाले जनाएको छ । ‘दुई वर्षका लागि सर्भे लाइसेन्स लिएकामा अब निर्माण अनुमति लिनका लागि आवश्यक प्रक्रिया सुरु भएको छ,’ पोखरेलले भने ।

प्रारम्भिक सर्भेमा २५ देखि ३० मेगावाट बिजुली निकाल्न सकिने देखिएको ऊर्जा मन्त्रालयका सहसचिव सरोज अधिकारीले बताए । आयोजना रन अफ दि रिभर प्रकृतिको हुनेछ । माछापुच्छ्रे १ र २ वडामा ३० मिटर लम्बाइको बाँध बनाएर सेती नदीको पानीलाई ७ किलोमिटर तल लगेर बिजुली निकालिनेछ । उक्त ठाउँको भूगोल कमजोर भएकाले पाइपमार्फत पानी लगिनेछ । उत्पादनशील जमिन र बस्ती भने पर्दैन । सेतीमा बढी गेग्रान भएकाले सोहीअनुसारको टर्बाइनलगायत उपकरण ल्याइने सरोकारवालाले जनाएका छन् । उत्पादित बिजुली ६ किलोमिटर दक्षिण हेम्जास्थित १३२ केभी प्रसारण लाइनको सबस्टेसनमा लगेर केन्द्रीय प्रसारण लाइनमा जोडिनेछ । ‘नहर र सुरुङ बनाउन असम्भव भएकाले पाइप मात्रै विकल्प देखियो,’ अधिकारीले भने, ‘५ देखि साढे ५ अर्ब रुपैयाँ लागतमा यो बन्नेछ ।’ आयोजनास्थलमा यसअघि नै सडक पुगिसकेको छ । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रभित्र भएकाले कानुनी रूपमा सहमति लिइसकिएको छ ।

माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाका अध्यक्ष कर्णबहादुर गुरुङले आवश्यक सहयोग रहने भन्दै स्थानीयसँग सहकार्य र समन्वय गरी अघि बढ्न सुझाए । कास्की जिल्ला समन्वय समितिका संयोजक बैनबहादुर अधिकारी क्षेत्रीले समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०९:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्