‘कहिलेसम्म टहरामा बस्ने ?’

प्रतीक्षा काफ्ले

स्याङ्जा — भीरकोट नगरपालिका–६ सिमलचौरकी ६० वर्षीया सावित्रा जीसीसँग भूकम्पपीडितको रातो कार्ड छ । उनको भत्किएको घर प्राविधिकको टोलीले अवलोकन गरे । अहिलेसम्म कुनै सरकारी सुविधा नपाएको उनको गुनासो छ ।

‘गाउँभरिका अरूले न्यानो कपडाको १० हजार पाए, मेरा हातमा त त्यो पनि परेन,’ उनले भनिन्, ‘आस देखाएर सरकारले निराश पारेको छ ।’ घर भत्किएपछि उनको परिवार लाखापाखा लागेको छ । साथमा सुस्तमनस्थितिको जेठा छोरामात्रै छन् । घर फेरि उभ्याउन सकिने अवस्था नभएको उनले बताइन् । ‘सरकारले पहिलो किस्ता सहयोग दिन्छ भनेर जग खनाएर बसियो, अझसम्म दिएको छैन,’ उनले भनिन्, ‘स्याउलाले बारेको कुटीमा दिन बिताएका छौं । भोट माग्न आउनेले मेरा दु:ख सरकारलाई पुर्‍याइदिए हुने हो ।’

स्याङजामा दोस्रो चरणमा प्रतिनिधि र प्रदेशसभाको निर्वाचन हुँदैछ । दिनदिनै नजिक आएको चुनावले जीसीलाई छोएको छैन । ‘ओत थाप्ने बास बनाइदिए मात्र पुग्छ तब भोट दिन्छु,’ उनी भोट माग्न आउने सबै उम्मेदवार र पार्टी कार्यकर्तालाई यही भन्छिन् । ‘म जस्ता पीडितलाई सिंहदरबार चाहिँदैन । बस्ने झुपडी भए पुग्छ,’ उनले भनिन् ।

गुजारा चलाउने माध्यम केही थिएन । त्यसैले उनले गत वर्षदेखि पशु सेवा केन्द्रको लगानीमा चारवटा गाई पाल्न थालेकी छन् । ‘भोकै बस्न गाह्रो भयो,’ उनले भनिन्, ‘कहीं नभएको जात्रा हाडी गाउँमा भनेजस्तै छ, आफू मर्ने बेलामा गाई पालेकी छु । धन्न मलाई पशु कार्यालयले पनि लगानी गरिदियो । यही नै ठूलो कुरा हो ।’ गाईको दूध बिक्रीबाट हुने आम्दानीले ऋण तिर्ने र आफ्नो गुजारा चलेको उनले बताइन् ।

आँधीखोला गाउँपालिका–५ का ६५ वर्षीय तोयनाथ लामिछाने पनि भूकम्पपीडित हुन् । उनले अघिपछि नेताहरूले आफ्ना कुरा नसुन्ने भएपछि चुनावका बेला यही हो मौका भन्दै राहतको माग राखेका छन् । ‘स्थानीयको चुनावमा पनि राहत दिलाउने आश्वासन दिएर भोट लगे,’ उनले भने, ‘अब भोट माग्न आउनेले हाम्रो समस्या सम्बोधन गर्नुपर्छ ।’ लामो समयदेखि सहरबजारमा बसोबास रहेकाहरूले आफ्नो गाउँको घर भत्किएको देखाएर राहत पाए पनि गाउँमै बसेका धेरै जना भने त्यसमा छुटेको उनले बताए ।

गल्याङको पिडिखोलाका विश्वनाथ विक राहतको आसमा बसेका आफूहरूलाई रातो कार्डमात्रै दिएको सरकारलाई उम्मेदवारले बताइदिनुपर्ने भन्ने लाग्छ । ‘परिवारका पाँच जनाको दिन टहरामै बित्ला भन्ने चिन्ता छ,’ उनले भने, ‘अब आश्वासन होइन घर बनाउन ऋण दिलाइदिए पुग्छ ।’

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७४ ०८:३५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तुइनमुक्त बन्यो कालिकोट

२ वर्षमा १६ झोलुंगे पुल
जिल्लाभर ५९ पुल पुग्यो
उत्पादनलाई बजार पुर्‍याउन सहज
तुलाराम पाण्डे

कालिकोट — तुइनमा झुन्डिएर जोखिमपूर्ण नदी वारपार गर्नुपर्ने बाध्यताबाट कालिकोटवासी मुक्त भएका छन् । सरकारले दुई वर्षअघि तुइन विस्थापन घोषणा गरेर अभियान चलाएपछि १६ झालुंगे पुल निर्माण भएको थियो ।

सशस्त्र द्वन्द्वमा क्षतिग्रत तिला र कर्णाली नदीका ६ वटा पुल शान्ति प्रक्रिया सुरु भएलगत्तै ०६४ मै बने पनि अन्य ठाउँमा हालिएका तुइन विस्थापन हुन सकेका थिएनन् । ओली नेतृत्व सरकारको पालामा देशभरका तुइन विस्थापन गर्ने कार्ययोजनासहित काम सुरु गरिएपछि कालिकोटमा उक्त उपलब्धि भएको जिल्ला समन्वय समितिका इन्जिनियर चक्रबहादुर शाहीले बताए । ‘कालिकोट अब तुइन मुक्त भयो ।’

जिल्ला प्राविधिक कार्यालय प्रमुखसमेत रहेका शाहीले भने, ‘मुख्य नदी र ठूला खोलामा तुइन छैनन् ।’ उनले केही ठाउँमा स्थानीयले नदीपारिको घाँस दाउरा गर्न लठ्ठा हालेको सुनेपछि जिससको रेर्डमा कतै तुइन छैनन् । विगतमा दुर्गम क्षेत्र विकास समिति, जिविसलगायतले पुल निर्माणमा सहयोग गरेका भए पनि दुई वर्ष अवधिमा बनेका धेरैजसो नेपाल सरकारको झोलुंगे पुल क्षेत्रगत कार्यक्रमको सहयोगमा निर्माण भएका हुन् । पुल बनाउन हेल्भेटास, हुरेन्डेकलगायतले प्राविधिक सहयोग र सहजीकरण गरेका थिए । इन्जिनियर शाहीका अनुसार कालिकोटमा पुराना र नयाँ गरी ५९ झोलुंगे पुल बनिसकेका छन् । 

पुलको विकल्पमा बनाइएका तुइनबाट नदी तर्दा स्थानीयलाई सास्ती थियो । ०५८ यता तुइनबाट खसेर कालिकोटमै ११ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । सयभन्दा बढीका हातका औंला काटिएका छन् । स्थानीय खुलालु, भात्तडी, लालीघाट, जीते, लाफा, पान्तडी, पिली, भिग्मलगायतका ठाउँमा तिला र कर्णालीका पूरै तुइन विस्थापन भइसकेका छन् । रहगाड, सान्नीगाड, फुगाड, तिपगाड, भर्तागाड, बालीगाड, झ्यागाडलगायत खोलामा पनि झोलुंगे पुल बनेको छ ।

जिल्लामै सबैभन्दा बढी आवतजावत हुने खुलालु तुइन विस्थापन भएर झोलुंगे पुल बनेपछि त्यस क्षेत्रका बासिन्दालाई निकै सहज भएको जिसस प्रमुख अनिपाल शाहीले बताए । उनको घर त्यही क्षेत्रको माल्कोटमा पर्छ । उनले जिल्लाका सबै ठाउँमा पुल बनिसकेकाले केही समयभित्रै जिससले तुइन मुक्त जिल्ला घोषणा तयारी गरिरहेको जनाए ।

कर्णाली नदीको खुलालु तुइनमा झुन्डिएर तर्ने क्रममा ६ वर्षअघि खसेर बेपत्ता माल्कोट ७ का ३० वर्षीय मन्जन बोहराका काका रतने खुलालु पुल बनेपछि आउजाउमा सजिलो भएको सुनाउँछन् । सशस्त्र द्वन्द्वमा बाबियाको लठ्ठामा झुन्डिएर कर्णाली वारपार गर्नेले ०६४ वैशाख १ गते सुधारिएको तुइन पाएका थिए । त्यही तुइन तर्ने बेला खसेर रतनेका भतिजाले ज्यान गुमाएका थिए ।

तुइनमा बेपत्ता ५ छोरी र एक छोराको लालनपालन गर्न पत्नी दुदालाई निकै कठिन छ । ‘पुल नहुँदा झुन्डिएर तर्दा मेरो भतिजाको ज्यान गयो,’ ६१ वर्षीय रतनेले भने, ‘अचेल त जतिखेर पनि आफ्नै मनमौजी वारपार गर्न पाइन्छ ।’ उनले वर्षांैदेखि बन्न नसकेको पुल दुई वर्षअघि सरकारले तुइन विस्थापन योजना ल्याएपछि पुल बनाउने काम सुरु भएर ९ महिनाअघि उद्घाटन भएको सुनाए । उनका अनुसार पुल बनेपछि स्थानीयले गाउँमा उत्पादित तरकारी, घिउ र जंगलबाट संकलित जडिबुटी बजार पुर्‍याउन सहज भएको सुनाए । पुल नहुँदा नदी तर्न सास्ती हुने गरेको सुनाउँदै नरहरिनाथ ८ का रमेश विष्टले अहिले सदरमुकाम मान्मलगायत सुर्खेत नेपालगन्ज आउजाउ गर्न सहज भएको सुनाए । खुलालु तुइन बनेपछि लालु, माल्कोट, कुमालगाउँ, कोटवाडा र रुप्साका २० हजारभन्दा बढीलाई नदी तर्न सहज भएको छ ।

पुल बनेकामा खुसी हुँदै लालुकी धनसरा विष्टले पुलले कर्णाली राजमार्गसँग जोडिन पाएको बताइन् । ‘नाउ (डुंगा) चढ्यौ, बाबियाको डोरीमा झुन्डियांै, पछि फलामको तुइन बनेपछि त्यसैमा झुन्डियौं,’ स्थानीय लबजमा विष्टले भनिन्, ‘झोलुंगे पुल बन्दा गाडी रोड बनेजस्तो खुसी लागेको छ ।’ तुइन तर्ने क्रममा यस क्षेत्रका १ सय ५० भन्दा बढीको आंैला काटिएको अनुमान उनको छ ।

गाउँ पुग्ने झोलुंगे पुल बने पनि यही ठाउँमा कर्णाली करिडोरको पक्की पुल शिलान्यास भएको ५ वर्ष बित्दासमेत काम भएको छैन । हेलिकप्टरमा आएर तत्कालीन भौतिक योजनामन्त्री बिमलेन्द्र निधिसहित ५ मन्त्रीले शिलान्यास गरे पनि ठेकेदारको लापरबाहीका कारण नेपाली सेनालाई सरकारले निर्माण जिम्मा दिएको छ । नदी तर्न वैकल्पिक साधनका रूपमा कालिकोटमा निर्माण भएका तुइनको संख्या ११ भएकोमा हाल सबै विस्थापन भइसकेको हेल्भेटासका इन्जिनियर नन्दलाल धरालाले सुनाए । उनका अनुसार गत वर्ष ८ झोलुंगे पुल बनेको थियो भने यस वर्ष थप ८ बनेका छन् । 

लालु–माल्कोट जोड्ने लाम्रीखोला, माल्कोटको दोविटा, मेहेलमुडीको सान्नीगाड र काप्रीखोला, स्युनाको लडेखोला, चिल्खायाको चडाखाना र थाम्खेत, मान्म र भर्ता जोड्ने नाक्चा दोभानमा झोलुंगे पुल निर्माण सम्पन्न भएको जिससले जनाएको छ ।०६३ यता जिल्लाका खुलालु, पान्तडी, पिली, भुलुतिप, धनाडालगायत ठाउँमा बनाइएका सुधारिएको तुइनमा आंैला काटिनेको संख्या एक सय नाघेको छ । ०३२ सम्म जिल्लाभर एउटै पनि झोलुंगे पुल नभएकामा सबै बासिन्दा नदी तर्न तागुलो (बाबियाको डोरीमा झुन्डिन्थे), झुगलो र केही ठाउँमा गेज (तुइन) बाट नदी पार गर्थे । सशस्त्र द्वन्द्वका बेला कालीकोटका तिला र कर्णाली नदीका ६ झोलुंगे पुलमा क्षति पुर्‍याइएपछि निर्माण गरिएका तुइनबाट खस्ने तथा बाबियाको लठ्ठा चँुडिएर मर्नेको संख्या ११ पुगेको थियो ।

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७४ ०८:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT