महिला उठाउन कन्जुस्याइँ

शंकर आचार्य

पर्सा — राजनीतिक दलहरूले प्रदेश २ मा महिला उम्मेदवारी दिन कन्जुस्याइँ गरेका छन् । यो प्रदेशमा प्रतिनिधिसभातर्फ कुल ८ सय ५५ उम्मेदवार रहेकोमा तीमध्ये महिला २८ जना मात्र छन् । तीमध्ये ११ जनाले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका हुन् ।

जिल्लागत रूपमा हेर्दा सबैभन्दा बढी रौतहटमा ७, सर्लाहीमा ६ र धनुषा तथा पर्सामा ४/४ महिला उम्मेदवार छन् । सिराहामा ३, सप्तरी र महोत्तरीमा २/२ महिला उम्मेदवार छन् । बारामा एकजना पनि महिला उम्मेदवार छैनन् ।

प्रदेशका सप्तरीदेखि पर्सासम्मका ८ जिल्लामध्ये महोत्तरी २ बाट कांग्रेसले किरण यादव र पर्सा ४ बाट माओवादी केन्द्रले उर्मिला अर्याललाई प्रतिनिधि सभामा टिकट दिएको बाहेक अन्य आधा दर्जन जिल्लामा ठूला दलबाट महिला उम्मेदवारले अवसर पाएका छैनन् ।

साना दलका हकमा नेपाल मजदुर किसान पार्टीले सप्तरी २ बाट निरोदेवी ठाकुर र रौतहट २ बाट मानजोगी कुमारीलाई टिकट दिएको छ । नेपाली जनता दलले पर्सा ४ बाट किरणबाला बर्मा र सर्लाही २ बाट मीरा (विन्द्रा) देवी झालाई अवसर दिएको छ । संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चले सिराहा ३ बाट रीतादेवी खडकालाई उम्मेदवार बनाएको छ । नेकपा मालेले धनुषा ४ बाट कोशिलादेवी तत्मा र रौतहट ४ बाट अनवरी खाँलाई उम्मेदवार बनाएको छ ।

प्रदेशमा पनि उस्तै
प्रदेशसभातर्फ पनि महिला उम्मेदवारीको अवस्था खासै उत्साहजनक छैन । ८ जिल्लामा कुल १ हजार ४ सय १२ उम्मेदवारमध्ये ५४ जना मात्र महिला छन् । तीमध्ये पनि १९ स्वतन्त्र उम्मेदवार हुन् । महोत्तरीमा सर्वाधिक १ दर्जन महिला उम्मेदवार छन् । त्यसपछि बारा र सिराहामा ८/८, रौतहटमा ७, धनुषा, सर्लाही र पर्सामा ५/५ जना छन् ।

प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा दुवैमा महिला उम्मेदवारमा स्वतन्त्रको संख्या बढी हुनुले दलहरूबाट टिकट नपाउँदा बागी उम्मेदवारी दिएको सम्भावना बढी देखिन्छ । यसै प्रदेशमा मैथिलीभाषी मिथिला क्षेत्र तथा भोजपुरी र बज्जिकाभाषी क्षेत्र पर्छन् ।

वाग्मतीपूर्वदेखि कोसी नदीपश्चिमसम्मको बीचको भूभागलाई मिथिला क्षेत्र मानिन्छ । भोजपुरा तथा बज्जिकाभाषी क्षेत्रभन्दा तुलनात्मक रूपमा शिक्षाको र चेतनाको स्तर मैथिलीभाषी क्षेत्रमा बढी छ । वाग्मतीपश्चिम रौतहट र बाराको पूर्वी भेगमा बज्जिका र मध्यबारादेखि पर्सासम्मको क्षेत्र भोजपुरीभाषी क्षेत्र हो । तुलनात्मक रूपमा मैथिलभाषी क्षेत्रका महिलाको शिक्षा र चेतनाको स्तर केही राम्रो मानिन्छ । तर जनप्रतिनिधिको अवसर दिने मामिलामा महिलालाई अवसरबाट वञ्चित गरिएको छ ।

झन्डै २ दशकदेखि मध्यतराईका जिल्लाहरूमा महिला सशक्तीकरणको क्षेत्रमा थुप्रै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाहरू कार्यरत रहे पनि नेतृत्व तहमा महिलालाई पुर्‍याउन उनीहरूको लगानी र प्रयासको उत्साहजनक परिणाम नआएको यसले प्रमाणित गर्छ । यसले पहिलो मधेस आन्दोलन पछि मधेसी महिलालाई घुम्टोबाहिर ल्याउन, चुलो चौकाको दायराबाट माथि उठाउन र पतिको नाम उच्चारण गर्न सक्ने बनाएको दाबी गर्ने गैससहरूको कामको नतिजा पनि सकारात्मक नआएको देखिने विश्लेषकहरूले बताएका छन् ।

ठाकुरराम क्याम्पस वीरगन्जकी प्राध्यापक डा. सुष्मा तिवारी महिलालाई प्रत्यक्ष चुनावमा अवसर नदिइनुको पछाडि पछिल्ला केही चुनावमा पैसाको चलखेल बढी हुनुलाई मुख्य कारण ठान्छिन् । ‘जसले बढी पैसा दिन्छ, उसले टिकट पाउँछन्,’ उनले भनिन्, ‘महिला नेतृहरूले कहाँबाट ल्याएर पैसा खर्च गर्ने ?’ यसबाहेक महिला नेतृहरूलाई अझै पनि दलका पुरुष नेताहरूले कम आँक्नु पनि अर्को कारण रहेको उनको बुझाइ छ । यसका साथै केही महिला नेतृहरूमा आत्मबलको कमी पनि तेस्रो कारण हुन सक्ने उनले बताइन् ।

उर्मिला अर्याल यस पटक पर्साको क्षेत्र नं ४ बाट माओवादी केन्द्रकी उम्मेदवार बनेकी छन् । वाम गठबन्धनले साझा उम्मेदवार अर्यालको राजनीतिमा लामो अनुभव छ । उनी मुलुकको समग्र राजनीतिक प्रणाली नै महिलामैत्री नरहेको बताउँछिन् । ‘महिला नेतृहरूले घरायसी काम मात्र नभई आफू आबद्ध दलको काम गरेर राजनीति गर्नुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भनिन्, ‘परिवार, श्रीमान्, छोराछोरीको अपेक्षालाई पूरा गरेर महिलाले राजनीति गर्न ठूलो संघर्ष गर्नुपर्छ ।’

पछिल्लो समय चुनावमा पैसाको खेल बढी भएकाले महिलालाई यस्तो परिस्थितिमा चुनाव लड्न ठूलै समस्या हुने उनको बुझाइ छ ।

‘अचेल चुनावमा पैसा, मसल र लाठीको बोलवाला हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘यस्तो अवस्थामा महिलाले पैसा खर्च गरेर चुनाव लड्न सक्दैनन् भन्ने मानसिकता दलका पितृसत्तात्मक सोच भएका नेताहरूमा मात्र छैन ।’

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७४ ०६:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चुनावी मुद्दा सधैं अधुरा

दुर्गालाल केसी, गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — स्वर्गद्वारी नगरपालिका–७ सोत्रे बेलवासका ७३ वर्षीय ठाकुरप्रसाद पूर्णासैनीले जीवनमा धेरैपटक मतदान गरे । भोट माग्न आउने हरेक उम्मेदवारका विभिन्न आश्वासन सुन्न थालेको पनि धेरै समय भइसक्यो तर अहिलेसम्म उनले ती आश्वासन पूरा भएको देखेका छैनन् ।

केही समयअघि स्थानीय निर्वाचनका उम्मेदवार आश्वासनका पोका बोकेर आएका थिए चुनावपछि उनीहरू फर्केर आएका छैनन् । अहिले फेरि नेता यो गर्छु, त्यो गर्छु भन्दै गाउँगाउँ पसेका छन् । उनलाई रत्तीभर पत्यार लागेको छैन ।

‘पञ्चायतकालदेखि भोट हाल्न थालेको हुँ । नेताहरूले चुनावका बेला धेरै कुरा गर्छु भने तर कसैले केही गरेनन्,’ उलने भने, ‘उतिबेला पनि गाउँमा विकास गर्छु भन्थे तर अहिलेसम्म कतै केही गरेका छैनन् । हाम्रा दु:ख उस्तै छन् । अहिले फेरि नेताहरू आउन थालेका छन्, जो आए पनि गर्ने केही होइन ।’

चाल्नेटार विमानस्थल निर्माण गर्ने कुरा पञ्चायती नेताहरू खेमराज पण्डित, टंंकबहादुर विष्ट र बहुदल आएपछि कांग्रेसका शिवराज सुवेदी, राजमोका हरि आचार्य, नवराज सुवेदी, एमालेका वामदेव गौतमलगायतका नेताको चुनावी मुद्दा हुने गरेको उनले बताए । ‘गाउँमा जहाज ल्याउने कुरा गर्न थालेको ४० वर्षभन्दा बढी भयो,’ उनले भने, ‘सबैले गर्छौं भन्छन् । गरेर कसैले देखाएनन् । अब कसरी पत्याउनु ?’ विकास हुने आशामा सबै पार्टीलाई भोट हालेको उनले बताए । ‘पञ्चायत कालमा हलोमा भोट हाल्यौं, बहुदल आएपछि रूखमा भोट दिइयो । द्वन्द्वपछि केही गर्छन् कि भनेर कम्युनिस्टलाई मतदान गरियो,’ उनले भने, ‘व्यवस्था परिवर्तन भयो । नेता फेरिए तर चुनावमा भोट माग्न उठाउने मुद्दा फेरिएनन् ।’

जिल्ला सदरमुकाम खलंगाबाट ओझेलमा परेको क्षेत्र भनेर चिनिने माडी भेगका बेलवास, बर्जिबाङ, सारी, भिंगृ, स्वर्गद्वारी खाल, कोचिबाङ लगायतका मतदाताले नेताले आश्वासन पूरा गर्नेतर्फ कहिल्यै ध्यान नदिएको गुनासो गरे । बेलवासको डाब्रा फाँटमा माडीको पानी तानेर सिँचाइ गर्ने आश्वासन दिन थालेको वर्षौं भए पनि आजसम्म योजना अघि नबढेको बर्जिबाङ दहचौरका किसान नरेन्द्र जीसीले बताए । नजिकै माडी नदी निरन्तर बगिरहे पनि सय मिटरमाथिको फाँट गाई–बाख्रा चराउने क्षेत्र भएको देख्दा निकै दु:ख लाग्ने बेलवासका सामाजिक अगुवा सेतुराम गोराथोकीले बताए । ‘यहाँसम्म लुङ्ग्री–माडी सिँचाइ आयोजनाको पानी ल्याउने कुरा धेरैपटक सुनियो,’ गोराथोकीले भने, ‘३० वर्षसम्म माडी नदीमा धेरै पानी बगिसक्यो तर नहर अझै सारीसम्म समेत आउन सकेको छैन ।’ २०४४ सालमा रोल्पाको सुलीचौरबाट लुङग्री नदीको पानी ल्याउन थालिएको लुङग्री–माडी सिँचाइ नहर अझै अधुरै रहेको उनले बताए । 

 चुनावमा ठूल्ठूला मुद्दा उठाएर जनतासँग भोट माग्ने र पूरा नगर्ने गुनासो जिल्लाका सबै ठाउँका मतदाताले गरेको कांग्रेसबाट प्रतिनिधिसभाका उम्मेदवार गोविन्दराज पोख्रेलले बताए । ‘यसपालि मैले ७ बुँदे प्रतिबद्धतापत्र मात्र बनाएर जनतासँग भोट मागेको छु,’ पोख्रेलले भने, ‘बजेट विनियोजन गरेका पुलपुलेसा र सडक पूरा गर्नेमा मेरो जोड हुनेछ । नसक्ने कुरा म गर्दिनँ ।’ वाम गठबन्धनकी उम्मेदवार दुर्गा पौडेलले पनि अब विकासको समय आएको बताइन् । यसअघिका निर्वाचनमा भएका वाचा पूरा नभए पनि अब प्यूठानका वामपन्थी दल एकजुट भएकाले विकासमा सहजता हुने विश्वास व्यक्त गरिन् । ‘आजसम्म राजनीतिक बहस बढी भयो अब विकासकै बहस हुन्छ,’ उनले भनिन् । 

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७४ ०६:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्