मेचीपारिका बासिन्दा सोध्छन्- ‘देश छ तर खोइ सरकार ?’

‘भोट माग्ने बेला विकासको बाढी ल्याइदिन्छौं भन्छन् । विकासको होइन, मेचीको बाढी मात्रै आइरहेको छ’
पर्वत पोर्तेल

महेशपुर (झापा) — नेपालको भौगोलिक सिमाना पूर्वमा मेचीसम्म मात्रै छैन । झापाका महेशपुर र ज्यामिरगढी गाविसका केही वडा मेचीपारि छन् । तर त्यहाँका बासिन्दा सोध्छन्, ‘देश त छ तर खोइ सरकार ?’ साविकको महेशपुर–२ (हाल भद्रपुर–१) डोलोबस्ती र ज्यामिरगढी–२ ग्वालबस्ती मेचीपारि पर्छन् । डोलोबस्तीका करिब १ सय ४२ घरधुरी र ज्यामिरगढीका पनि त्यही हाराहारीका बासिन्दा वर्षौंदेखि सरकारी सेवासुविधाबाट वञ्चित छन् ।

नेपालको भौगोलिक सिमाना पूर्वमा मेचीसम्म मात्रै छैन । झापाका महेशपुर र ज्यामिरगढी गाविसका केही वडा मेचीपारि छन् । तर त्यहाँका बासिन्दा सोध्छन्, ‘देश त छ तर खोइ सरकार ?’

साविकको महेशपुर–२ (हाल भद्रपुर–१) डोलोबस्ती र ज्यामिरगढी–२ ग्वालबस्ती मेचीपारि पर्छन् । डोलोबस्तीका करिब १ सय ४२ घरधुरी र ज्यामिरगढीका पनि त्यही हाराहारीका बासिन्दा वर्षौंदेखि सरकारी सेवासुविधाबाट वञ्चित छन् । उनीहरूसँग नेपाली नागरिकताबाहेक अरू कुनै सरकारी सुविधा छैन । ‘बिजुली, पानी, सडक, औषधोपचार केही छैन,’ डोलोबस्तीका ८५ वर्षीय जीवन राजवंशीले भने, ‘मेचीपारि पनि नेपाल छ भन्ने सरकारलाई पत्तै छैन ।’ यो बस्तीमा उनको चौथो पुस्ता बित्न लाग्यो ।

पूर्वाधारैबिनै वर्ष दिनअघि महेशपुर गाविस भद्रपुर नगरपालिकामा गाभियो । स्थानीयले नगरपालिका भएपछि सुविधा पाइएला भन्ने अपेक्षा गरे । तर, त्यो अपेक्षा पूरा भएको छैन ।
‘बिजुलीका पोल गाडेको २ वर्ष बित्यो,’ नरमाया राजवंशीले सुनाइन्, ‘अहँ बिजुली आएन ।’ केही पोल बाढीले बगाइसकेको छ । मेची नदीमा पुल नभएकाले वर्षायाममा स्थानीय गाउँमै बन्धक बन्छन् । बारम्बारको आग्रहपछि झोलुंगे पुल निर्माणका लागि ठेक्का लागेको पनि दुई वर्ष बित्यो तर ठेकेदार कम्पनीले अहिलेसम्म सिन्को भाँचेको छैन । १८ महिनाभित्र काम सक्ने कम्पनीको सर्त थियो । ‘पुल बन्छ भन्छन्, कहिले हो थाहा छैन,’ नरमायाले सुनाइन् ।

पुल नहुँदा अहिले पनि मेची तर्न स्थानीयलाई सास्ती छ । यहाँका बासिन्दा सम्पूर्ण कुरामा भारतको भरमा छन् । डोलोबस्ती बंगालको खोरीबारी र विहारको पुर्निया जिल्लाअन्तर्गतको नेमुगुढीसँग जोडिन्छ । भद्रपुर बजारभन्दा ठाकुरगन्ज पुग्न उनीहरूलाई सहज छ । डोलो गाउँका पूर्ववडा अध्यक्ष जितलाल राजवंशीले मेचीपारि सरकारको उपस्थिति शून्य रहेको बताए । ‘यो क्षेत्रले कहिल्यै राज्यको सुविधा पाउन सकेन,’ जितलालले भने, ‘राज्यले सधैं पराई सम्झियो हामीलाई ।’

डोला गाउँमा २०४४ सालतिरै स्कुल स्थापना भएको हो । अहिले भव्य पक्की भवनमा छ मेची निमावि । कक्षा ७ सम्म पढाइ हुन्छ । आगामी शैक्षिक सत्रदेखि ८ सम्म पढाइ हुने आश्वासन पाएका छन् गाउँलेले । तर, विद्यालयको पढाइप्रति स्थानीय सन्तुष्ट देखिन्नन् । आठ जना शिक्षक छन् । वर्षामा उनीहरू मेची तरेर आउन नसक्दा पढाइ ठप्प हुन्छ ।

‘हामी सीमारक्षक’
२०२० सालताका मेची नदी बगेको स्थान अहिले भारतीय भूभागमा छ । ०२२ सालतिर नदीले धार फेरेपछि भारतले कब्जा गरेको त्यो ठाउँ नेपालकै रहेको बताउँछन् स्थानीय जगेश्वर महतो । ‘हामी बसेका छौं र भारतले थप अतिक्रमण गर्न सकेको छैन,’ ६४ वर्षीय महतो भन्छन्, ‘हामी त सीमारक्षक हौं । यो गाउँ नभएको भए भारतले मेची नदीलाई सिमाना मान्दै धेरै नेपाली जमिनमाथि कब्जा जमाइसक्थ्यो ।’

पहिले डोलोबस्तीभन्दा निकै पर थियो भारतीय भूभाग । तर, नेपाल सरकारको अनुपस्थितिको फाइदा उठाउँदै अतिक्रमण हुँदै आयो । ‘भारतले हाम्रो गाउँलाई मात्रै अतिक्रमण गर्न सकेको छैन,’ अगुवा अर्साद राजवंशी भन्छन्, ‘अन्त सबैतिर खम्बा गाडिसक्यो ।’ यो क्षेत्रमा करिब १० हेक्टर जमिन अतिक्रमण भएको सरकारको अनुमान छ । त्यस्तै मेचीपारिको अर्को गाउँ ज्यामिरगढी–१ र २ मा पनि १० हेक्टर जमिन भारतले अतिक्रमण गरेको छ । अर्साद राजवंशीका अनुसार द्वन्द्वकालमा प्रहरी चौकी विस्थापित भएको मौका छोपेर भारतले यो क्षेत्रमा पुन: अतिक्रमण सुरु गरेको थियो तर स्थानीयले प्रतिकार गरे । ‘यो गाउँ नजिकै भारतले बस्ती बसाउन थालेको थियो,’ उनले भने, ‘हामीले थाहा पाएपछि प्रशासनको सहयोगमा अतिक्रमण हटाइयो ।’

छैन शौचालय
छिमेकी ५ नम्बर वडा जिल्लाकै पहिलो खुला दिसामुक्त वडा हो । तर, वडा नम्बर २ मा कसैको घरमा पनि शौचालय छैन । बालकदेखि वृद्धसम्म शौचका लागि मेची नदी धाउँछन् । ‘बिहान त मेची नदीतिर नफर्किए पनि हुन्छ,’ प्रहरी चौकीका असई भानुभक्त श्रेष्ठले भने, ‘नगरपालिका भइसक्दा पनि कसैका घरमा शौचालय नहुनु दु:खद हो ।’

भद्रपुर नगरपालिकाका कार्यकारी अधिकृत काजीमान राईले सीमाक्षेत्र विकास कार्यक्रमअन्तर्गत सबै घरधुरीमा शौचालय निर्माणका लागि नगरपालिकाले पहल सुरु गरेको बताए । यस वर्ष तराईका ३० जिल्लामा सीमाक्षेत्र विकास कार्यक्रम लागू भएको छ । उनले गाउँको समग्र पूर्वाधार विकासका लागिसमेत पहल भइरहेको बताए । ‘यो वर्ष बाटो निर्माणका लागि नगरपालिकाले १ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ,’ राईले भने ।

अहिले जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयको पहलमा सामुदायिक स्वास्थ्य इकाई राखिएको छ । यसले सानोतिनो समस्या हुँदा उपचार गर्न भारतै जानुपर्ने बाध्यता कम गरेको छ । इकाईमा अहेव, अनमी र सहयोगी एक–एक जना छन् । तीनै जना करारमा नियुक्ति गरिएका हुन् ।

स्थानीय भने भारतबाट घर–घर आउने स्वास्थ्यकर्मीको औषधिमा बढी विश्वास गर्छन् । ‘हामीले दिएको औषधि हत्तपत्त खानै मान्दैनन्,’ स्वास्थ्यकर्मी मुना भुजेलले भनिन्, ‘घरमै ल्याइदिने भारतीयको औषधिलाई गाउँलेको बढी विश्वास गर्छन् ।’

नेताप्रति आक्रोश
स्थानीयका अनुसार भोट माग्ने बेलाबाहेक नेता तथा राजनीतिक दलका मान्छे हत्तपत्त मेचीपारि पुग्दैनन् । ‘भोट माग्ने बेला विकासको बाढी ल्याइदिन्छांै भन्छन्,’ मोहन मेहताले भने, ‘विकासको होइन, मेचीको बाढी मात्रै आइरहेको छ सधैं ।’ ०६४ सालको पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा सिंगो गाउँले माओवादीका पूर्णसिंह राजवंशीलाई भोट हाल्यो । ‘उनी पनि हाम्रै समुदायका व्यक्ति हुन्, समस्या बुझ्लान् भनेर भोट हालियो, फर्किएर आएनन्,’ मेहताले भने ।

गाउँले दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनका बेला भने विभक्त भए । कसैले कांग्रेसका कृष्ण सिटौलालाई भोट दिए भने कसैले मधेसी जनअधिकार फोरमलाई । केहीले एमाले र राप्रपालाई पनि भोट हालेको सुनाए । ‘जुन पार्टीलाई जिताए पनि फर्किएर आउने होइन, हाम्रो गाउँ विकास गर्ने होइन,’ मोहनले आक्रोश पोखे, ‘अब कसैलाई भोट हाल्दिनँ ।’

प्रकाशित : पुस २७, २०७३ ०७:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छोटकरी

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले ललितपुर जिल्ला नापी कार्यालयका नापी अधिकृत प्रेमचन्द झालाई डेढ लाख रुपैयाँ घूससहित पक्राउ गरेको छ ।

घूससहित नापी अधिकृत पक्राउ

काठमाडौं (कास)– झाले सेवाग्राहीसँग घूस मागिरहेको भन्ने सूचनाका आधारमा पुगेको टोलीले उनलाई घूस रकमसहित कार्यालय परिसरबाटै पक्राउ गरेको अख्तियारले जनाएको छ । झामाथि अख्तियारको हिरासतमा राखेर अनुसन्धान भइरहेको छ ।
दुबईबाट ४ नेपालीको उद्धार
काठमाडौं (कास)– सम्झौता विपरीत दुबईमा विभिन्न जोखिमयुक्त काममा लगाइएका ४ नेपाली कामदारलाई उद्धार गरी नेपाल फिर्ता ल्याइएको छ । 
नवलपरासी कावासोतीकी मालती मल्ल ठकुरी, महोत्तरी साँढाका वीरेन्द्र सहनी, रवीन्द्र सहनी र सरपल्लो गाविसका धमनीकुमार सहनीलाई उद्धार गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । महानगरीय अपराध अनुसन्धान महाशाखामा परेको उजुरीका आधारमा उनीहरूलाई उद्धार गरिएको हो । प्रहरीले दुबईस्थित नेपाली दूतावाससँग समन्वय गरी उनीहरूलाई उद्धार गरेको जनाएको छ ।
जैविक विविधता सम्मेलन सुरु
काठमाडौं (कास)– ‘जैविक विविधता, जलवायु परिवर्तन तथा जीविकोपार्जनमा असर’ विषयक अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन मंगलबार काठमाडौंमा सुरु भएको छ । सम्मेलनको राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले उद्घाटन गरिन् । सम्मेलनमा २५ देशबाट जैविक विविधता, वनस्पति, कृषि, जलवायु परिवर्तनलगायत वातावरणविद् गरी एक सय र नेपालका विभिन्न विश्वविद्यालय तथा राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय संघ/संस्थाबाट २ सय विशेषज्ञ सहभागी छन् । सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले जलवायु परिवर्तन र विश्वव्यापी उष्णता जैविक विविधता तथा आमजनताको जीविकोपार्जनमा गम्भीर चुनौतीका रूपमा खडा भइरहेका बेला काठमाडौंमा भएको सम्मेलनले महत्त्वपूर्ण सन्देश दिने बताइन् । बिहीबारसम्म चल्ने सम्मेलनमा जैविक विविधता संरक्षण, जलवायु परिवर्तनले जीविकोपार्जनमा पारेको असर, वनस्पतिजन्य मिचाहा झारलगायत विषयमा तीन सय कार्यपत्र प्रस्तुत हुनेछन् ।
आधिकारिक युनियनका लागि ७ करोड
काठमाडौं (कास)– सरकारले निजामती कर्मचारीहरूको आधिकारिक ट्रेड युनियनको जनशक्ति व्यवस्थापन र भौतिक पूर्वाधारका लागि ७ करोड रुपैयाँ छुट्याउने तयारी गरेको छ । युनियनका केन्द्रसहित मुलुकभर रहेका एक सय १८ विभागीय कार्यालयलाई व्यवस्थित गर्न उक्त रकम खर्च प्रस्ताव गरिएको हो । युनियनले त्यसको खाका सामान्य प्रशासन मन्त्रालयलाई बुझाएको थियो । सामान्यले अर्थ मन्त्रालयमा पेस गरेको छ । ‘हामीले उक्त प्रस्ताव अर्थमा पेस गरेका छौं । रकम निकासा गर्नेबारे सकारात्मक पहल भइरहेको छ,’ सामान्य प्रशासनकी सूचना अधिकृत गोमा चेम्जोङले भनिन् ।
निजामती ऐनमा संशोधन गरी यही वर्ष कर्मचारीहरूको आधिकारिक युनियनको निर्वाचन भएको हो । निर्वाचनपछि सिंहदरबारमै उक्त युनियनको अस्थायी कार्यालय बसिसकेको छ । 
काठमाडौंमा हिन्दी भाषा दिवस
काठमाडौं (कास)– मंगलबार राजधानीमा हिन्दी भाषा दिवस मनाइएको छ । हिन्दी भाषा दिवसको अवसरमा भारतीय दूतावासले आयोजना गरेको कार्यक्रममा आपूर्तिमन्त्री दीपक बोहराले हिन्दी भाषामार्फत नै नेपाल र भारतका जनताबीच एकता कायम भएको बताए । नेपाल र भारतबीचको सांस्कृतिक सम्बन्धको सेतु नै हिन्दी भाषा रहेको पनि उनले बताए । कार्यक्रममा दूतावासका उपप्रमुख विनयकुमारले हिन्दी भाषाले दुई पक्षीय सम्बन्धलाई दिगो र सबल राख्न एक माध्यमका रूपमा काम गरेको बताए । कार्यक्रममा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका भाषा विभागका प्राध्यापक तथा अन्य विभिन्न व्यक्तिहरूले भाषाका बारेमा धारणा व्यक्त गरेका थिए ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७३ ०७:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्