[टिप्पणी] बेलायतको राजनीतिक संस्कार किन नसिक्ने ?

नवीन पोखरेल

लन्डन — देशमा स्थायित्वको ग्यारेन्टी गर्ने यो एकमात्र उपाय भएको बताउंँदै उनले सम्बोधनमा भनेकी थिइन्, ‘देश एकताबद्ध भइरहँदा वेस्टमिनिस्टरस्थित संसद् भने विभाजित छ ।’ वेस्टमिनिस्टर विभाजनले ‘ब्रेक्जिट नेगोसिएसन’ मा जोखिम आउने डरले उनले मध्यावधि चुनाव घोषणा गरेको कतिपयको विश्वास छ ।

बेलायती प्रधानमन्त्री टेरेजा मेले पदावधि सकिन झन्डै तीन वर्ष बाँकी रहँदा अप्रत्याशित रूपमा आगामी ८ जुनमा मध्यावधि चुनाव गराउने घोषणा गरेपछि बेलायती राजनीति तातेको छ । देशमा स्थायित्वको ग्यारेन्टी गर्ने यो एकमात्र उपाय भएको बताउँदै उनले सम्बोधनमा भनेकी थिइन्, ‘देश एकताबद्ध भइरहँदा वेस्टमिनिस्टरस्थित संसद् भने विभाजित छ ।’ वेस्टमिनिस्टर विभाजनले ‘ब्रेक्जिट नेगोसिएसन’ मा जोखिम आउने डरले उनले मध्यावधि चुनाव घोषणा गरेको कतिपयको विश्वास छ ।

बेलायतमा आवधिक निर्वाचनसँग सम्बन्धित ‘फिक्स्ड टर्म पार्लियामेन्टस एक्ट २०११’ अनुसार हरेक पाँच वर्षमा मे महिनाको पहिलो बिहीबार निर्वाचन हुनुपर्नेछ । यस ऐनअनुसार आगामी मे २०२० मा अर्को आम निर्वाचन हुनुपर्नेमा मेले तीन वर्ष अगाडि नै मध्यावधि चुनाव घोषणा गरेकी हुन् । पछिल्लो निर्वाचन सन् २०१५, मे ७ मा भएको थियो । सन् २०१० को आमनिर्वाचनपछि उक्त ऐन ल्याइएको हो ।

६ सय ५० सांसद संख्या भएको बेलायती संसद् हाउस अफ कमन्समा ५ सय २२ जनाले चुनावका पक्षमा मत हालेपछि मेको प्रस्ताव बहुमतले अनुमोदन भई सरकार मध्यावधि चुनावको तयारीमा जुटिसकेको छ । बेलायतमा दुई कारणले निर्धारित समय अगावै चुनाव गर्न सकिने प्रावधान छ । वर्तमान सरकारविरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव पारित भए वा दुई तिहाइ सांसदले चुनाव गराउन बहुमतले मतदान गरेमा । अब डेढ महिना अवधिमा बेलायतले मध्यावधि निर्वाचनको गहन जिम्मेवारी पूरा गरिसक्नेछ । नेपालमा झन्डै दुई दशकपछि घोषणा गरिएको स्थानीय निर्वाचन हुने/नहुने द्विविधा बढिरहँदा बेलायतले भने यति छोटो अवधिमा नयाँ जनादेश लिनेछ आमनिर्वाचनमार्फत ।

बेलायतमा संसदीय, युरोपियन, स्थानीय, मेयर, स्वायत्त, अपराध अधिकारी (क्राइम कमिसनर) गरी ६ किसिमको चुनाव हुन्छ । बेलायती संसद् पाँच वर्ष अवधिको हुन्छ भने स्थानीय तह चार वर्ष । बेलायतमा मे महिनाको पहिलो बिहीबार स्थानीय तहको निर्वाचन हुने गर्छ । केही नगरपालिकाले सबै काउन्सिलर (वडा अध्यक्ष) को चुनाव गर्छन् भने केहीले आधा या एक तिहाइ गरी बाँकी प्रत्येक वर्ष गर्ने प्रचलन छ । पाँच वर्ष अवधि भएको संसदीय चुनाव दुई तिहाइ सांसदले अनुमोदन गरे पदावधि सकिनु अगावै गर्न सकिने कानुन छ ।

इंग्ल्यान्ड र स्कटल्यान्ड एकीकरणपछि संयुक्त अधिराज्यको पहिलो चुनाव सन् १७०८ मा भयो । त्यसबेला मतदाता सम्भ्रान्त एवं व्यवसायीहरू थिए, सर्वसाधारण नागरिक थिएनन् । सन् १९२९ देखि मात्र सबैले बराबर मताधिकार पाएका थिए । सन् १०६६ मा फ्रान्सस्थित नर्मन्दीका राजा विलियम कंकररले इंग्ल्यान्डको युद्ध जितेपछि पार्लियामेन्टको अवधारणा बनाएका थिए । सन् १२१५ मा राजा जोनले संसद्समक्ष प्रजातन्त्रको पहिलो उदयीकरणका रूपमा म्याग्नाकार्टा प्रस्तुत गरेका थिए ।

राजनीतिक स्थायित्व, कानुनी राज्यमा विधिले चल्ने संयन्त्र विकास, साधन स्रोतको उचित व्यवस्थापन तथा परिचालनले गर्दा चुनाव समस्याको विषय कहिल्यै भएन बेलायतमा । आमनिर्वाचनमा हुने खर्चबारे भने यहाँ आलोचना हुने गर्छ । गत वर्ष भएको युरोपियन युनियन (ईयू) जनमत संग्रहमा करिब १५ करोड पाउन्ड खर्च भएको लन्डनस्थित अर्थ व्यवस्थापन विज्ञ विकलचन्द्र आचार्यले जानकारी दिए । सन् २०१५ मा भएको आमचुनावमा सबै पार्टीको चुनावी खर्च करिब ४ करोड पाउन्ड भएको उल्लेख गर्दै आचार्यले वर्तमान सत्तारूढ दल कन्जरभेटिभले दोस्रो ठूलो दल लेबरभन्दा करिब ३० लाख बढी खर्च गरेको जानकारी दिए । सरकारको काम नीति तर्जुमा गरी त्यसको अनुगमन गर्नु रहेको चर्चा गर्दै आचार्यले पद्धतिको विकास गरेर स्कुल, प्रशासन, पुलिसलगायत क्षेत्रमा राजनीतिक हस्तक्षेप पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्छ भन्ने बेलायतको राजनीतिक संस्कार मननयोग्य भएको बताए ।

बेलायतमा एकपटक चुनावमा पराजित प्रधानमन्त्री होस् या विपक्षी दलका नेता, प्राय: राजनीतिमा पुन: क्रियाशील देखिँदैनन् । बरु उनीहरू अन्य क्षेत्रमा लाग्छन् । जस्तो पछिल्ला तीन बेलायती पूर्वप्रधानमन्त्रीहरू टोनी ब्लेयर, गोर्डन ब्राउन र डेभिड क्यामरुन अहिले गुमनाम छन् । डेभिड क्यामरुनले ईयू जनमत संग्रहमा बहिर्गमन (ब्रेक्जिट) पक्षले जितेपछि बीचमै राजीनामा दिए । बेलायतको लिड्स विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका प्राध्यापक तथा बेलायती पूर्वपरराष्ट्रमन्त्रीका सल्लाहकार भइसकेका प्रा.डा. सूर्य सुवेदी बेलायत र नेपालको राजनीतिक संस्कार र पद्धतिमा ठूलो भिन्नता देख्छन् ।

‘नेपालमा राजनीतिक व्यक्ति, परिवार र दलको हितमा हुन्छ, राष्ट्रको हितमा होइन । नेपालमा राजनीति जागिर, पेसा र धनी हुने साधन हो,’ सुवेदी भन्छन्, ‘पिण्ड खाने बेलासम्म पदलोलुपता रहने दुर्गुणले नेपालको राजनीति अभिशप्त छ ।’ एक जना दार्शनिकले भने जस्तै ‘राजनीति लफंगाहरूको अन्तिम मन्जिल हो’ भन्ने कुरा नेपालमा लागू हुने दाबी सुवेदीको छ । उनका अनुभवमा बेलायती राजनीतिज्ञमा पदलोलुपता छैन्, नैतिक र इमानदारीस्तर धेरै माथिल्लो छ । यहाँ मानिस वर्षौंसम्म दलको नेता र प्रधानमन्त्री भएर बसिरहन चाहँंदैनन् र राजनीतिक संस्कारले पनि दिँदैन । त्यसैले बेलायतको राजनीतिलाई संसारकै स्वच्छ राजनीति ठानिन्छ ।

डार्टफोर्डका काउन्सिलर डा. बच्चुकैलाश कैनी यूकेको राजनीतिक संस्कार निकै परिस्कृत र धेरै वर्षदेखि प्रजातान्त्रिक रूपमा चलेको ठान्छन् । उनको अनुभवमा बेलायतको हरेक पार्टीका नेता पार्टीभन्दा देशलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने गर्छन्, राजनीतिमा व्यक्तिगत स्वार्थ छैन । ‘व्यक्तिगत लाभ र हानिको आधारमा कुनै काम गरिँदैन । यहाँका नागरिक पनि धेरै शिक्षित छन्,’ कैनीले भने, ‘पार्टीगत रूपमा कुन पार्टीको नीति र कार्यक्रम कस्तो छ भन्ने विश्लेषण गर्न सक्ने र त्यहीअनुरूप आफ्नो जनप्रतिनिधि चुन्न सक्ने जनता यहाँ छन् । त्यसैले पनि बेलायत र नेपालको राजनीतिमा धेरै भिन्नता छ ।’

संसदीय व्यवस्थाको सुन्दरता भनेकै विभिन्न राजनीतिक पार्टीको नीति र कार्यक्रम हो । कसको कति उपयोगी छ त्यो छान्न बेलायती जनता पनि चनाखो छन् । राजनीतिक स्थायित्व नभइकन आर्थिक उन्नति सम्भव छैन । राजनीतिक स्थायित्वका लागि सबैले हृदयदेखि कानुनी राज्यको मान्यता अवलम्बन गर्नु नितान्त आवश्यक हुन्छ भन्ने कुरा बेलायतबाट सिक्नै पर्छ ।

बेलायत धेरै लामो राजनीतिक र निर्वाचन गर्ने इतिहास भएको देश हो । आवधिक निर्वाचनका लागि आवश्यक पर्ने पूर्वाधार बलिया छन् । बेलायतमा निर्वाचनमा सत्ता वा कुनै पक्षले धाँधली गर्ने सोचेको पनि हुँदैन । यहाँको प्रशासन संयन्त्र निष्पक्ष, तटस्थ र पेसागत मूल्य मान्यतामा चलेको छ । चौथो, बेलायतमा राजनीति गर्ने भनेको सेवामूलक भावनाले र राष्ट्रको बृहत्तर हितका लागि हो । बेलायतमा प्रधानमन्त्रीको पद अत्यधिक शक्तिशाली भएकाले कुनै पनि समयमा आमनिर्वाचन हुन सक्छ भन्ने निर्वाचन आयोग र प्रशासन संयन्त्रलाई थाहा छ ।

उनीहरू छोटो समयमै निर्वाचन गराउन सक्छन् । यहाँ राजनीति पेसा होइन । धनी हुन कोही पनि राजनीतिमा आउँदैनन् । गतिलो शिक्षा आर्जन गरेर कुनै व्यवसाय वा पेसामा कामायाव (दक्षता) हासिल गरेको मानिस देश सेवाको भावनाले राजनीतिमा आउँछ । यहाँका नेतामा पदलोलुपता छैन, नैतिक र इमानदारी स्तर धेरै माथिल्लो छ । यहाँ मान्छे वर्षौंसम्म दलको नेता र प्रधानमन्त्री भएर बसिरहन चाहँदैन र राजनीतिक संस्कारले पनि दिँदैन । त्यसैले बेलायतको राजनीतिलाई संसारको स्वच्छ राजनीति ठानिन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७४ २०:४४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

दुई म्याड्रिडको भेट सेमिफाइनलमै

नियोन (एएफपी) — साबिक विजेता रियल म्याड्रिडले च्याम्पियन्स लिग फुटबलको सेमिफाइनलमा एट्लेटिको म्याड्रिडको सामना गर्ने भएको छ भने फ्रान्सेली आश्चर्य मानिने मोनाकोको भेट युभेन्ट्ससँग हुनेछ ।

अल–म्याड्रिड भिडन्त युरोपेली शीर्ष प्रतियोगितामा सन् २०१४ र २०१६ फाइनलको पुनरावृत्ति हो । दुवैपल्ट क्रिस्टियानो रोनाल्डोप्रेरित रियलले कडा प्रतिस्पर्धाबीच सहरी प्रतिद्वन्द्वी एट्लेटिकोलाई हराएको थियो ।

रियलले मे २ मा एट्लेटिकोलाई सान्टियागो बेर्नाबेउमा निम्त्याउने छ भने मोनाकोले इटालियन च्याम्पियन युभेन्ट्सलाई मे ३ मा आतिथ्यता दिनेछ । दोस्रो लेग त्यसपछिको साता हुनेछ । फाइनल जुन ३ मा कार्डिफमा हुनेछ ।

नियोनस्थित यूईएफए मुख्यालयमा शुक्रबार भएको ‘ड्र’ मा सबै चार टोलीको आ–आफ्नै ढर्रा थियो । ३९ वर्षीय
युभेन्ट्स गोलरक्षक जियानलुइजी बुफोनले आफूले एट्लेटिको नपरोस भन्ने चाहेको बताए । ला लिगा दौडबाट बाहिरिएका कारण एट्लेटिकोले केही मुख्य खेलाडीलाई आराम दिएका कारण बुफोनले यस्तो भनेका हुन् ।

‘यी तीन टिमबीचको फरक के छ भने एट्लेटिकोको लिग स्टयान्डिङ प्रस्ट भइसकेको छ,’ उनले भने । उनले डिएगो सिमोनीको टिमलाई सेमिफाइनलको सबैभन्दा खतरनाक भनेका छन् । बाँकी तीनै टिमले आ–आफ्नो लिग उपाधिका लागि एकदमै निकटको संघर्ष गरिरहेका छन् ।

बेलायती बाजीगरहरूका लागि रियल सबैभन्दा प्रियकर टोली हो । युभेन्ट्सले पनि क्वाटरफाइलनमा बार्सिलोनालाई पन्छाएका कारण आत्मविश्वास बढाएको छ । बार्साका रक्षक जेरार्ड पिकेले यसपल्टको च्याम्पियन्स लिग युभेन्ट्सले जित्न सक्ने बताए । ‘उनीहरूले हामीलाई दुवै खेलमा पछि पारे त्यसकारण उनीहरू उपाधिलाई लायक छन्,’ उनले भने ।

फ्रान्सेली लिग लिगर मोनाकोले पनि बोरूसिया डर्टमन्डलाई हराएर अगाडि आएका कारण खतरनाक चुनौती प्रस्तुत गरेको छ । उसले डर्टमन्डअघि म्यानचेस्टर सिटी र टोटेनहमलाई पछि पारेको हो ।

युरोपा लिग
यसैबीच युरोपा लिगको सेमिफाइनलमा म्यानचेस्टर युनाइटेडले स्पेनिस क्लब सेल्टा भिगो र अजाक्स एम्सर्टडमले ओलम्पिक लियोनलाई भेट्ने भएका छन् । जोसे मोउरिन्होको युनाइटेड यसपल्टको सबैभन्दा ठूलो युरोपा लिग दाबेदार हो । पहिलो लेग मे ४ र दोस्रो लेग मे ११ मा हुँदा फाइनल भने स्टकहोममा मे २४ मा हुनेछ । प्रतियोगिता विजेताले अर्को वर्षको च्याम्पियन्स लिग खेल्न पाउनेछ ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७४ २०:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT