अतिक्रमित जग्गाकै लालपुर्जा

उम्मेदवारका वाचा
अमृता अनमोल

बुटवल — असन्तुलित जनसंख्या र अव्यवस्थित सहरीकरणले यहाँका धेरै सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमणमा परेका छन् । तर, स्थानीय चुनावको तीव्र तयारीमा जुटेका दलहरू सीमित भोटको लोभमा ती जग्गा संरक्षण गर्नु साटो अतिक्रमणलाई नै वैधानिकता दिन उद्यत देखिएका छन् ।

उनीहरू अतिक्रमित जग्गाकै लालपुर्जा दिलाइदिने आश्वासन बाँडदै स्थानीयसँग भोट मागिरहेका छन् ।

जग्गा, पार्क र अधिकांश नदी तटीय क्षेत्र बस्तीले ओगटिसकेको बुटवल उपमहानगरलाई बाँकी खुला जमिनसमेत जोगाउन हम्मे छ । उम्मेदवारी टुंग्याएर घरदैलोमा व्यस्त दलले ती जग्गा जोगाउने प्रतिबद्धता गरेका छैनन्, बरु सार्वजनिक जग्गा ओगटेकालाई लालपुर्जा नै दिलाइदिने बताइरहेका छन् । 

मतदाता आफ्नातिर तान्न ‘गैरकानुनी’ आश्वासन बाँड्नेमा साना दल मात्र होइन, ठूला भनिएका कांग्रेस, एमाले र माओवादी नै कोभन्दा को अगाडि भन्नेमा देखिन्छन् । अतिक्रमणलाई प्रश्रय दिने यो प्रतिस्पर्धामा उनीहरूले स्थानीयसँग लिखित सहमति नै गरेका छन् । ‘यो सरासर गलत हो तैपनि दलले गरिरहेका छन्,’ प्राध्यापक मोहन पौडेलले भने, ‘यही कारण बुटवलमा कहिल्यै अव्यवस्थित बसोबास र सुकुम्बासी समस्या समाधान हुँदैन ।’ बुटवलमा सबैभन्दा बढी अव्यवस्थित बसोबास वडा नम्बर ११ मा छ । ४ दशमलव २ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको वडामा तिनाउ र दानव नदीले बनाएको बगर र उकास क्षेत्र छ । 

सोह्र–छत्तीस र चार तपाहा सिँचाइ आयोजनाले ओगटेको सार्वजनिक भाग प्रशस्त छ । अधिकांश जग्गाको लालपुर्जा छैन । लालपुर्जा भएका भन्दा नभएका जग्गामा बसोबास बढी छ । तथ्यांकअनुसार यहाँका ५ हजार ७ सय घरधुरीमध्ये ३ हजार ५ सयवटा अव्यवस्थित जग्गामा छन् । सुकुम्बासी भन्दै विभिन्न दल र संगठनका नाममा जग्गा हडप्ने धेरै छन् । उकास क्षेत्र ओगटिँदा नदी संरक्षणलगायत विकासका काममा अवरोध छ । 

जनसंख्या बढी भएकाले दलहरूको घरदैलो अभियान पनि बढीजसो यही क्षेत्रमा केन्द्रित देखिन्छ । ‘अहिलेसम्म २–३ पटक कांग्रेस, एमाले, माओवादी, जनमुक्ति र जनमोर्चाका उम्मेदवार आउनुभयो,’ बुटवल–११ मझुवाकी शकुन्तला थापाले भनिन्, ‘सबैले हामीलाई भोट दिनुस्, बसेकै ठाउँको लालपुर्जा दिन्छौं भन्नुभएको छ ।’ उनीहरूले छाडेर गएका पर्चामा समेत त्यही लेखिएको उनले बताइन् । विपन्न, दलित र जनजातिको बढी बसोबास रहेको यो क्षेत्रमा जग्गा, आवास, बेरोजगार भत्ता, गरिबी भत्तालगायत आश्वासन बाँडिरहेका छन् । चुनावमा निर्णायक बन्न सक्ने भोट रहेकैले यो बस्तीका बासिन्दा विभिन्न दल, संघ–संगठन, टोल विकास संस्था, वडा नागरिक मञ्च, नागरिक सचेतना केन्द्रका नाममा नयाँ–नयाँ माग अघि सार्दै दललाई घुक्र्याउँछन् ।

उनीहरूले आफ्ना समूहको बैठक राख्ने र आफू निकटका उम्मेदवार ल्याएर माग पूरा गराउने प्रतिबद्धता माग्ने गरेका छन् । उनीहरू जग्गाको पुर्जा मात्रै होइन, विपन्नलाई नगरपालिकामार्फत घर नै बनाइदिनुपर्ने बताइरहेछन् । विपन्नलाई मासिक भत्ता र सबैलाई रोजगारी दिनुपर्ने स्थानीयको अर्को माग हो । ‘धेरै वर्षअघिदेखि तिनाउ किनारमा बसिरहेका छौं,’ बुटवल ११ प्रगति टोलकी सुकमाया नेपालीले भनिन्, ‘उक्त जग्गाको लालपुर्जा पाउनु हाम्रो पहिलो माग हो । घर बनाउन नसक्नेलाई सरकारले नै बनाइदिनुपर्छ ।’ 

वडा नम्बर ९ मा पनि दशकयता सार्वजनिक जग्गा ओगटेर बस्ने बढेका छन् । यहाँका १० टोलका बासिन्दासित लालपुर्जा छैन । उनीहरू उम्मेदवारसँग उक्त जग्गाको वैधानिक स्वामित्व, घर र टोल विकासको प्रतिबद्धता खोजिरहेका छन् । 

सुन्दर नगर टोलकी शकुन्तला परियारका अनुसार घरदैलोमा आएका सबै दलले आफ्ना माग पूरा गराइदिने बताएका छन् । ‘यसपटक मौखिक रूपमा भन्नेलाई मात्रै भोट दिने छैनौं,’ महिला समूहमा आबद्ध उनले भनिन्, ‘लिखित रूपमै बाचा गर्नेलाई जिताउने सल्लाह छ ।’ 

मोतीपुरमा प्रदेश नम्बर ५ स्तरीय औद्योगिक क्षेत्र स्थापनाका लागि ८ सय १४ बिघा नदी उकास क्षेत्र प्रस्ताव गरिएको छ । उद्योग स्थापनाका लागि विस्तृत नक्सांकन गर्न टेन्डरसमेत स्वीकृत भइसक्यो । तर, जग्गा ओगटेर बसेकाहरू उठ्न नमान्दा काम अघि बढेको छैन । त्यसमाथि चुनावको मुखमा दलले उनीहरूलाई त्यहाँबाट नहटाउन पहल गर्ने वचन दिइरहेका छन् । 

बुटवलका पूर्वउपमेयर विमलबहादुर शाक्य विपन्नलाई उचित ठाउँमा घरवास दिलाउन पहल हुनुपर्नेमा अतिक्रमण गरेकै स्थानको लालपुर्जा दिन्छौं भन्नु ठीक मान्दैनन् । ‘यसले एकैछिन मतदाता फकिए पनि बुटवलको विकासमा दीर्घकालीन असर पार्छ,’ उनले भने, ‘विधि र विधानले पनि दिँदैन ।’ 

 

प्रकाशित : असार ५, २०७४ ०८:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नाच्दै–गाउँदै मनोनयन

कान्तिपुर संवाददाता

अर्घाखाँची — उमेरले ७५ नाघेका नरपानीका टामलाल केसी आइतबार पञ्चैबाजाको तालमा छमछमी नाच्दै जुलुसमा सहभागी भए । गर्मीले खलखली पसिना चुहिए पनि उनलाई परवाह थिएन ।

‘म त १४ गते कहिले आउला भन्दै दिन गनेरै बसेको छु,’ उनले भने, ‘दुई घण्टा लौरो टेक्दै हिँडेर आएको हुँ, जनताको प्रतिनिधि चुन्न पाउनु भाग्य हो । 

खाँचीकोटकी ५० वर्षीया खिमकला विक पनि जुलुसमा नाचिरहेकी थिइन् । २० वर्षपछिको चुनावमा भोट हाल्न आतुर रहेको उनले सुनाइन् । ‘गाउँको विकास गर्लान् भनेर जुलुसमा आएकी हुँ,’ उनले भनिन्, ‘भोट दिएर नेता चुन्ने अवसर लामो समय रोकिनु हुँदैन ।’ 

उम्मेदवारी मनोनयनको दिन भएकाले बिहानैदेखि कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका कार्यकर्ता चोकचोक र गल्लीगल्लीमा झुम्मिएको थिए । मनोनयन दर्ता गर्न जानुअघि धेरैभन्दा धेरै कार्यकर्ता जुटाउने प्रतिस्पर्धामा थिए, उम्मेदवार र नेता ।

गाउँ–गाउँमा बस, जिप र निजी कार पठाएर तीनै पार्टीले सन्धिखर्कमा कार्यकर्ता उतारे । सन्धिखर्क बजारमा पञ्चैबाजासहितका जुलुुस निकाले । उनीहरूले आआफ्नो पक्षमा नारा घन्काउँदै सन्धिखर्क र चुत्राबेसी बजार परिक्रमा गरे । पञ्चैबाजा, मादल, धन्कुरी, सहनाईको तालमा नेता–कार्यकर्ता छमछमी नाचे । फूलमाला र अबिरले आधा अनुहार ढाकेको थियो । सबै दलको जुलुसमा युवाको बाक्लो उपस्थिति थियो । 

बिहान आठ बजेबाट मनोनयन दर्ता सुरु भएको थियो । साना दलका उम्मेदवारको मनोनयन दर्तापछि कांग्रेस–एमालेको टोली तामझामसहित पुगेको थियो । पूर्वउपप्रधानमन्त्री एवं माओवादी केन्द्रका नेता टोपबहादुर रायमाझी उम्मेदवारसहित सन्धिखर्कको र्‍यालीमा सहभागी भए । त्यसपछि एमालेको पालो आयो । केही कार्यकर्ता एमालेले अघिल्लो दिनै सन्धिखर्क उतारेको थियो । धेरै कार्यकर्ता ल्याउन बस, जिप र कार गाउँमा पठाएको थियो । पार्टी कार्यालयबाट ठूलो संख्यामा निस्केको जुलुसमा महिला र युवासँगै पाका उमेरका पनि सहभागी थिए । नेवार महिला परम्परागत पोसाकमा सजिएर जुलुसमा मिसिए ।

टुँडिखेलमा करिब एक घण्टा नाचगान भयो । त्यसपछि कांग्रेसले पनि एमालेकै हाराहारीमा जुलुस निकाली सन्धिखर्क र चुत्राबेंसी बजार परिक्रमा गरायो । एमालेबाट सन्धिखर्कमा मेयर उम्मेदवार कृष्णप्रसाद श्रेष्ठ र उपमेयर ईश्वरा पोखरेलले मनोनयन दर्ता गराए । शनिबार बेलुका मात्रै कांग्रेस र माओवादीबीच चुनावी तालमेल भएपछि दुई दलले छुट्टाछुट्टै उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन् । कांग्रेसका कमलप्रसाद भुसालले मेयर र माओवादीबाट ठाकुरकुमार विकले उपमेयरमा उम्मेदवारी दिएका छन् । 

जुलुसमै प्रतिस्पर्धा
टीकापुर– स्थानीय तह निर्वाचनका लागि आइतबार भएको मनोनयन दर्ताका क्रममा यहाँका दलले जुलुुुस निकाल्नमा समेत एक–अर्कालाई उछिन्ने प्रयास गरेका छन् ।

मतदातालाई मनोवैज्ञानिक रूपमा प्रभावित पार्न दलले नाचगान, बाजागाजासहित नाराबाजी गर्दै ‘मास’ प्रदर्शन गरे । 

मनोनयन दर्ता गर्न जाँदा दलका कार्यकर्ता विभिन्न जातजातिका पोसाकमा सजिएर जुलुसमा सहभागी भएका थिए । चर्को घाममा पनि रैथाने थारू, मगर र सुदूरपश्चिमको देउडा नाचिरहेका थिए, उनीहरू । दिनभरजसो निर्वाचन कार्यालयअगाडि नाचगान चलिरह्यो । मनोनयनका लागि आएका नेता–कार्यकर्ता निकै उत्साही देखिन्थे ।

त्यस क्रममा प्रहरी निरीक्षकको कमान्डमा ठाउँ–ठाउँमा टोली खटाएर सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको प्रहरी नायब उपरीक्षक सुदीप पाठकले बताए । उनका अनुसार मनोनयन दर्ता स्थलमा उम्मेदवारबाहेक अन्यलाई निषेध गरिएको थियो ।

टीकापुर घटनाका कारण यो ठाउँ सुरक्षा दृष्टिले संवेदनशील मानिएको छ । उक्त घटनाका कारण बिथोलिएको सद्भाव पछिल्ला दिन निकै सुधारिएको स्पष्ट झलक देखिएको छ । निर्वाचन कार्यालयले विभिन्न दललाई फरक–फरक समयमा मनोनयन दर्ताका लागि आउन अनुरोध गरेको थियो । सबभन्दा पहिले माओवादी केन्द्र दर्ताका लागि पुगेको थियो । 

कांग्रेसका बागी उम्मेदवार
दाङ– यहाँका सबैजसो दलका उम्मेदवार बाजागाजा र सांस्कृतिक झाँकीसहित उम्मेदवारी दिन गए । भित्र उम्मेदवारले नाम दर्ता गरिरहँदा बाहिर कार्यकर्ताको गीतसंगीत र नाचगानले माहोल उल्लासपूर्ण बन्न पुग्यो । विभिन्न जातजातिका पोसाक र नाचगानसहित गाउँगाउँबाट कार्यकर्ता आएका थिए । दुई उपमहानगरपालिका, एक नगरपालिका र सात गाउँपालिकामा मनोनयन दर्ता शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको मुख्य निर्वाचन अधिकृत चुरामन खड्काले बताए । 

केही स्थानीय तहमा कांग्रेसका नेताले बागी उम्मेदवारी दिएका छन् । घोराहीको उपप्रमुखमा ठाकुरप्रसाद महरा, लमही नगरपालिकाको प्रमुखमा डिल्लीबहादुर खड्का, गढवा गाउँपालिका अध्यक्षमा डिल्ली आचार्य, शान्तिनगर गाउँपालिका अध्यक्षमा हेमन्त योगी र बबई गाउँपालिका अध्यक्षमा टेकबहादुर पुरीले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका हुन् । घोराही–८ को अध्यक्षमा कांग्रेसका निमबहादुर खडका, तुलसीपुर–१० मा झग्गु भण्डारी, ७ को अध्यक्षमा माधव लामिछाने र सदस्यमा द्रौपदा न्यौपाने स्वतन्त्र उठ्ने भएका छन् । 

अन्य तहमा भने पार्टीले तोकेका उम्मेदवारले नै मनोनयन दर्ता गराएका छन् । कांग्रेस, एमाले, माओवादी केन्द्र, राप्रपा, राजमो, माले मनोनयनमा सहभागी भए । संघीय समाजवादी फोरमको नामबाट नयाँ शक्ति र देशभक्त गणतान्त्रिक मोर्चाका तर्फबाट माओवादी क्रान्तिकारीले पनि मनोनयन दर्ता गराए ।

प्रकाशित : असार ५, २०७४ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT