एक–अर्काबाट सिक्ने कुरा

रिचार्ड कफम्यान

सुन्दा स्वाभाविक लाग्न सक्छ, तर जब हाम्रा विद्युत क्षेत्रहरूको कुरा आउँछ, नेपाल र न्युयोर्क राज्यबीच साझा समस्या र अवसर छन् । हामी दुवैकहाँ ठूला विद्युत उत्पादन अधिकांश मानिस बसोबास गर्ने स्थानबाट टाढा गरिन्छ ।

हामी दुवै प्रसारण लाइन निर्माणको चुनौतीसँग जुध्दैछौँ । र हामी दुवैले २१ औँ शताब्दीको विद्युत ग्रिड निर्माणका लागि निजी क्षेत्रको पुँजी परिचालन गर्न आवश्यक छ । नेपालमा झैँ न्युयोर्क राज्यमा पनि त्यहाँको कर्मचारीतन्त्रको समस्याका कारण लगानी भित्र्याउन चुनौतीपूर्ण छ । नेपाल र न्युयोर्क दुवै ठाउँमा छिमेकी अर्थतन्त्रको दाँजोमा विद्युतको लागत उच्च छ । यसले गर्दा नागरिकका लागि तुलनात्मक बेफाइदा र चुनौती दुवै उत्पन्न भएको छ । न्युयोर्क जस्तो समृद्ध ठाउँमा पनि १० लाखभन्दा बढी मानिसलाई बिजुली बत्तीको बिल तिर्न हम्मे परिरहेको छ ।

न्युयोर्क र नेपालले अब ऊर्जाको क्षेत्रमा परम्परागत रूपमा काम गरेर हुँदैन । प्रविधि द्रुतगतिमा अगाडि बढिरहेको छ । सोलार, ब्याट्री र विन्डको मूल्य घट्दो छ । पहिलेभन्दा धेरै व्यक्ति, कम्पनी र समुदायले आफ्नो ऊर्जा निर्भरता र गुणस्तरप्रति नियन्त्रण जमाउन चाहिरहेका छन् । विद्युतीय सवारी साधनहरू अब काल्पनिक विज्ञानमा मात्र सीमित नभएर भविष्यका स्वच्छ यातायात साधनसमेत हुन् भन्ने कुरा हामी देख्न सक्छौँ । यस यातायात क्रान्तिलाई समर्थन गर्न र हाम्रो समुदायका घर तथा व्यवसायमा विद्युत आपूर्ति गर्नका लागि हामीलाई त्यस्तो विद्युत ग्रिडको आवश्यकता छ, जसले धेरैभन्दा धेरै विद्युतमात्र प्रदान गर्दैन, तर जो लचिलो र बुद्धिमान समेत छ । त्यसो भएमा ग्राहकले घाम लागेको वा नदीमा पानी भएको बेलामात्र नभई आफूले चाहेको बेलामा विद्युत उपभोग गर्न सक्छन् । आज हामीसँग त्यस्तो ग्रिड छैन । नेपाल र न्युयोर्कमा आज पनि १९ औँ शताब्दीको आधारभूत संरचना छ । पुँजी र ऊर्जाका हिसाबले यो संरचना अप्रभावकारी छ । विद्युत जगतका अग्रज तथा आविष्कारक थोमस एडिसन र निकोला टेस्ला अझै जीवित भएका भए उनीहरूले हाम्रो अहिलेको ग्रिड संरचना सजिलै चिन्ने थिए ।

Yamaha

आज र भोलिको हाम्रो ऊर्जा आवश्यकता पूर्तिका लागि अब परिवर्तन गर्ने समय आएको छ । नेपाल र न्युयोर्कलाई प्रभावकारी, लचिलो र बुद्धिमान खालको नयाँ ग्रिड निर्माण गर्ने मौका छ ।

नयाँ पुस्ताको ऊर्जा प्रणालीको सिर्जना गर्न हामीले गर्नुपर्ने काम यसप्रकार छन् :
१. बलियो र पारदर्शी बजार । मूल्य निर्धारण र विद्युत व्यापारका लागि बजार भएन भने स्वतन्त्र विद्युत उत्पादकहरूलाई जलविद्युत र अन्य उत्पादन आयोजना विकास गर्न र निर्यात साझेदारसँग व्यापार गर्न कठिन हुन्छ । पारदर्शिताले जोखिम कम गर्ने र प्रतिस्पर्धा बढाउने हुँदा मूल्य घट्छ । विद्युत पनि आखिर अन्य वस्तुजस्तै हो, जसको व्यापार नेपालमा हुँदै आइसकेको छ । त्यसका अतिरिक्त बजारले ग्राहकलाई सख्त खाँचो रहेको नवीनता प्रदान गर्छ । सोलार, ब्याट्री, फ्युयल सेल र भवन नियन्त्रण प्रणाली लगायत विभिन्न खालका प्रविधिको वृद्धि भइरहेको छ, जसले लागत घटाउने, ग्राहकको लचिलोपना सुधार गर्ने र विद्युतीय सवारी साधनका लागि तयारी गर्ने लगायतका काम गर्न सक्छन् ।

२. पछाडितर्फ नभई अगाडि उन्मुख नियामक प्रणाली । संयुक्त राज्य अमेरिकाका साथै नेपालमा समेत विद्युतको नियमन ऐतिहासिक रूपमै सुस्त रहेको र त्यसले नवीनतालाई दुरुत्साहित गरेको पाइन्छ । हामीलाई व्यवसायको गतिमा चल्न सक्ने र प्रविधिजन्य परिवर्तनबारे सचेत नियामकहरूको खाँचो छ । चुस्त र लचिलो खाले प्रणालीको लागि जग बसालिएन भने हामी पुरानै र महङ्गो प्रणालीको निर्माण र पुनर्निर्माण मात्र गरिरहनेछौँ ।

३. माग चुलिएको समयमा मात्र केन्द्रित नहुने अनि पहिलेभन्दा चुस्त र लचिलो ग्रिडको आवश्यकता । माग चुलिएको समयका लागि निर्माण गर्दा अरू समयको उत्पादन, प्रसारण र वितरण क्षमता व्यर्थको बन्छ । यस्तो अतिरिक्त पुँजीका लागि धनराशि चाहिन्छ । वितरित ऊर्जालाई ग्रिडको बोटल नेकमा प्रसारित गर्दै, भण्डारण तथा भार व्यवस्थापनका साधन प्रयोग गर्दै र ग्राहकलाई मूल्य सङ्केत प्रदान गर्दै धेरै सुपथ प्रणाली सिर्जना गर्न सकिन्छ ।

४. पहिलेभन्दा खुला प्रक्रिया । विश्वभरिको उपयोगिता उद्योगलाई भूगोल तथा सरकारी नियमावलीहरूले अन्य पुँजीमा आधारित उद्योगका उत्पदान तथा सेवाको मूल्य र गुणस्तरमा उल्लेखनीय सुधार गर्ने बजारी शक्तिबाट संरक्षण गरेका छन् । हाम्रो चुनौती र अवसर भनेको भरपर्दो र सुरक्षित विद्युत उत्पादन गर्दै यस उद्योगलाई नवीनताको त्यसै शक्तिप्रति खुला बनाउने हो, जसले अन्य उद्योगको सुधारमा योगदान गरेको छ । त्यसका लागि ऊर्जा क्षेत्र लगायतको अर्थतन्त्रभरका प्रवर्तकहरूका लागि लगानी गर्ने वातावरण सही बनाउनुपर्छ ।

१०० वर्षअघि थोमस एडिसनले न्युयोर्कमा पहिलो ग्रिड सुरु गरेका थिए । त्यसको केही समयपछि नै नेपालमा जलविद्युतको पहिलो संरचना बनेको थियो । तर अब परिवर्तनको समय आएको छ । नेपालको नयाँ संविधान, नयाँ नियामक ढाँचा र उत्पादन तथा प्रसारणका लागि पुँजीमा वृद्धि भएसँगै अब यहाँ परिवर्तन गर्ने समय आएको छ ।आउनुहोस्, एकार्काबाट सिक्ने तरिकाहरूको खोजी गरौँ ।
कफम्यान अमेरिकाको न्युयोर्क राज्यका गभर्नरको कार्यालयमा उर्जा मामिला हेर्छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७४ ०७:२८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

एन्टिबायोटिक्स दुरूपयोगविरूद्ध जनचेतना

डा. दिनेश धरेल

एन्टिबायोटिक्स लिनु अगाडि तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिन उत्प्रेरित गर्दै यो वर्ष पनि नोभेम्बर १३ देखि १९ सम्म नेपाल लगायत संसारभरि नै जनचेतना सप्ताह मनाइयो । तर वर्षभरिका बाँकी ५१ साता एन्टिबायोटिक्सको उचित प्रयोगबारे कत्तिको सचेत रहिरहन्छौं त ?

यो एन्टिबायोटिक्स लेख्ने स्वास्थ्यकर्मी र एन्टिबायोटिक्स खाने वा लगाउने बिरामी मात्रैको सरोकार हैन, हामी सबैको स्वास्थ्यसंँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको विषय हो । 

नेपालमा एन्टिबायोटिक्स सिफारिस गर्न र किन्न खासै रोकटोक छैन । प्रचलित एन्टिबायोटिक्सले काम नगर्ने किटाणुको संक्रमणले कति जनाको ज्यान जाने गरेको छ भन्ने कुनै प्रकाशित आंँकडा छैन । तर अनुभवको आधारमा समस्याको आयतन ठूलै छ भन्न सकिन्छ । अमेरिकामा प्रत्येक वर्ष कम्तीमा बीस लाख मानिसमा यस्तो संक्रमण हुने गर्छ, जसमध्ये कम्तीमा तेइस हजारको प्रत्यक्ष रूपमा त्यस्तो संक्रमणकै कारण मृत्यु हुन्छ । अन्य रोग लागेका बिरामीमा पनि संक्रमण भएर एन्टिबायोटिक्सले काम नगरेर अप्रत्यक्ष मृत्यु हुने संख्या त झन् धेरै छ । 

एन्टिबायोटिक्सले ब्याक्टेरियाको संक्रमण विरुद्ध काम गर्छ । यसले शरीरमा प्रवेश गरेका ती ब्याक्टेरियालाई मार्ने वा वृद्धि हुन नदिने काम गर्छ, जसले गर्दा संक्रमण निको हुन्छ । त्यसैले यो गम्भीर प्रकारका संक्रमणबाट प्राण बचाउने अचुक औषधी हो र आवश्यक परेको बेला एन्टिबायोटिक्स प्रयोग गर्नुपर्छ । निमोनिया, पिसाबको संक्रमण, कानको संक्रमण, टन्सिल पाक्ने वा घाउ पाक्ने अनि मेनिन्जाइटिस, सेप्सिसजस्ता गम्भीर संक्रमण धेरैजसो ब्याक्टेरियाले नै गराउने हुँदा एन्टिबायोटिक्सले काम गर्छ । तर भाइरसले गर्ने संक्रमणमा एन्टिबायोटिक्सले कुनै काम गर्दैन । घाँटी दुख्ने, खोकी लाग्ने, सिँगान बग्ने, कान दुख्ने, पखाला लाग्ने, ज्वरोसँंगै डाबर आउने जस्ता धेरै समस्या प्राय: भाइरसले गराउने हुन्छ ।
सायद भाइरल संक्रमण भएको बेला एन्टिबायोटिक्स खाएर ठिक भएको सम्झिरहनुभएको होला । वास्तवमा त्यो एन्टिबायोटिक्सले भाइरस मारेर होइन, रोग आफै‌ ठिक भएको हो । धेरैजसो भाइरल संक्रमण शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफै नियन्त्रण गर्छ । कुनै–कुनै भाइरस विरुद्ध काम गर्ने एन्टी भाइरल औषधी पनि हुन्छन् । जुन रोगका लागि एन्टिबायोटिक्स उपयुक्त औषधी हैन, त्यस्तो रोग वा समस्यामा एन्टिबायोटिक्स प्रयोग गर्दा कुनै फाइदा हुँदैन, बरु हानि हुनसक्छ । आवश्यक नपरिकन एन्टिबायोटिक्स प्रयोग गरे विभिन्न साइड इफेक्ट देखापर्छन् । धेरैजसो एन्टिबायोटिक्सले मतमत लाग्ने, उल्टी हुने, पखाला लाग्ने, चिलाउने डाबर आउने जस्ता असर देखाउँछन् । कुनै–कुनै एन्टिबायोटिक्सले त गम्भीर खालको एलर्जी गराउँछ । शरीरभरि डाबर आउने, ओँठ र जिब्रो सुन्निने, सास फेर्न गाह्रो हुने, बेहोश हुनेजस्ता लक्षण देखिन्छन् ।

एन्टिबायोटिक्स सबैभन्दा बढी सिफारिस गरिने औषधीमा पर्छ । लगभग पचास प्रतिशत एन्टिबायोटिक्सको प्रयोग अनावश्यक वा अनुपयुक्त भएको अनुमान गरिन्छ । कुनै–कुनै एन्टिबायोटिक्स पशुलाई खुवाउने खानामा पनि राखिएको हुन्छ, जुन अनुपयुक्त प्रयोग मानिन्छ । यो प्रस्ट छ कि एन्टिबायोटिक्सको प्रयोग नै एन्टिबायोटिक्सले काम नगर्ने समस्याको प्रमुख कारण हो ।

जब सामान्यतया प्रयोग गरिने कुनै एन्टिबायोटिक्सले संक्रामक ब्याक्टेरियालाई मार्न सक्दैन, त्यो गम्भीर कुरा हो । यसले उपचारमा ठूलो चुनौती थपिदिन्छ । एन्टिबायोटिक्सले किन काम गर्न छाड्छ भने यसको जथाभावी प्रयोगले ब्याक्टेरियामा विभिन्न परिवर्तन ल्याइदिन्छ, अनि ब्याक्टेरिया मर्दैन । यसले गर्दा त्यस्तो संक्रमण विरुद्ध अर्को कडा एन्टिबायोटिक्स चलाउनुपर्छ । अझ धेरैजसो एन्टिबायोटिक्सले काम नगर्ने खालको संक्रमण निको पार्न हम्मे–हम्मे भैराखेको छ । 

बाँच्नको लागि ब्याक्टेरियाले जुन गतिमा आफूलाई परिवर्तन गरिरहेको छ, त्यो गतिमा हामीले नयाँ एन्टिबायोटिक्स विकास गर्न सकिरहेका छैनौं । फेरि त्यस्ता एन्टिबायोटिक्सले मार्न नसक्ने किटाणु अस्पतालमा मात्र सीमित नभएर समुदायमा फैलने क्रम पनि बढ्दो छ । सबैभन्दा ठूलो डर के हो भने कतिपय ब्याक्टेरियालाई उपलब्ध कुनै पनि एन्टिबायोटिक्सले नछुने हुनथालेको छ र बिरामीको उपचार गर्दागर्दै ज्यान पनि जान सक्छ । स्वास्थ्यकर्मीले एन्टिबायोटिक्स सिफारिस गर्दा धेरै सोच्नुपर्ने बेला आएको छ । सकेसम्म ठोस आधार भएर मात्र संक्रमणको प्रकृति हेरी उपयुक्त खालको एन्टिबायोटिक्स चलाउनु र सिफारिस गरिसकेपछि पूरा मात्रा नछुटाइकन खान लगाउनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ । एक–दुई दिनमै फेरी–फेरी धेरै थरीका एन्टिबायोटिक्स चलाउनु जोखिमपूर्ण हुन्छ, त्यसैले दुईपटक सोचेर मात्र एन्टिबायोटिक्स चलाउने र फेर्ने निर्णय लिनुपर्छ । 

एन्टिबायोटिक्स बिरामीले आफूखुसी किनेर खान सक्ने अवस्था रहनु निकै सम्वेदनशील कुरा हो । हेर्दा उस्तै लाग्ने समस्या भए पनि अरू कसैलाई गरिएको वा आफैलाई पहिला गरिएको सिफारिस हेरेर त्यही एन्टिबायोटिक्स आफूखुसी कहिल्यै खानु वा खुवाउनु हुँदैन । ज्वरो आउने, घाँटी दुख्ने वा खोकी लाग्ने बित्तिकै एन्टिबायोटिक्स खाइहाल्ने गर्दा कुन किटाणुको संक्रमण हो भनेर जाँच गर्न र रोगको सही निदान गर्न गाह्रो हुन्छ । एन्टिबायोटिक्स नखाई ठिक हुन्न भन्दै स्वास्थ्यकर्मीलाई सिफारिस गर्न दबाब दिनु हितकर हँुदैन । योग्य स्वास्थ्यकर्मीले कुन एन्टिबायोटिक्स कसरी र कहिलेसम्म प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने निर्धारण गर्छन् र त्यसको पालना गर्न जरुरी छ ।

गम्भीर संक्रमणबाट ज्यान बचाउन एन्टिबायोटिक्सलाई चाहिएको बेला काम गर्नेगरी बचाइराख्नु आजको ठूलो चुनौती हो । यसको सामना मिलेर गर्नुपर्छ । यो समस्या किन भयावह अवस्थामा पुग्दैछ भनेर सबैले सोच्नुपर्ने भएको छ । समुदाय, स्वास्थ्य संस्था वा पशुपालन लगाएत एन्टिबायोटिक्स प्रयोग हुने जुनसुकै ठाउँमा सरकारी, गैरसरकारी वा नाफामूलक निजी साझेदारहरूसंँग समन्वयको परिपाटी बसाउनुपर्छ । उपयुक्त तरिकाले एन्टिबायोटिक्स प्रयोग गर्दाको फाइदा र जथाभावी प्रयोग गर्दा उत्पन्न हुने भयावह समस्याबारे जनस्तरमा सचेतना जगाउन जरुरी भैसकेको छ ।
डा. धरेल बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिस्ठानका उपप्राध्यापक हुन् । 

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७४ ०७:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT