पृथ्वीदेखि अन्तरिक्षसम्म नासा स्पेस एप्स च्यालेन्ज

हेलो शुक्रबार

६९ देशको १ सय ७ सहर । अमेरिकाको नेसनल एरोनोटिक्स एन्ड स्पेस एडमिनिस्ट्रेसन (नासा) ले हरेक वर्ष आयोजना गर्ने दुईदिने ह्याकाथनमा सहभागी देश र सहरको संख्यामा काठमाडौं पनि ५ वर्षयता छुटेको छैन । अर्थ (पृथ्वी) लाई मुख्य थिम राखिएको यो वर्षको ह्याकाथनमा काठमाडौंमा १८ टोली समावेश भएका थिए ।

ह्याकथनमा सहभागी हुने टिमलाई थिमअन्तर्गतका विभिन्न विषयमा च्यालेन्ज दिने गरिन्छ । यो वर्ष काठमाडौंमा सहभागीमध्ये १० टिमलाई ग्लोबल च्यालेन्ज र आठ टिमलाई लोकल च्यालेन्ज दिइएको थियो । सहभागीलाई दिइएको ग्लोबल च्यालेन्ज पृथ्वी, अन्तरिक्षका विषयमा केन्द्रित थियो भने लोकल च्यालेन्ज स्थानीयस्तरका समस्यामा केन्द्रित थिए । यीमध्ये अधिकांश विपद्को पूर्वजानकारी दिने सिस्टम बनाउने खालका थिए । 

सहभागी टिममध्ये लोकल च्यालेन्ज स्विकारेको रिसर्च एसोसिएसन फर इन्टर्‍याक्टिभ टेक्नोलोजी (रेट) काठमाडौं ह्याकाथनमा उत्कृष्ट ठहरिएको छ । लोकल च्यालेन्जअन्तर्गत उसले खडेरी पूर्वानुमान गरेर समाधानको उपाय बनाउने चुनौती पाएको थियो ।

दिनेश न्यौपाने, दीपक निरौला, बेसप्रकाश दनुवार र सविन प्रधानाङ्गको टोलीले बनाएको माटोमा पानीको मात्रा नाप्ने रोबोटिक्स सिस्टम काठमाडौं ह्याकाथनमा उत्कृष्ट ठहरिएको हो । उनीहरूले दुईदिने अवधिमा यसको प्रोटोटाइम सिस्टम बनाएका थिए ।
‘रोबोटिक्स सिस्टमले जमिनमा पानीको मात्रा नापेर पानी कम भए सिँचाइका लागि मोबाइलबाटै निर्देशन दिन सकिन्छ,’ टिम सदस्य दिनेश न्यौपानेले भने । आफ्नो टोलीले यसअघि अन्य रोबोटिक्स सिस्टम बनाइसकेको उनले बताए ।

ग्लोबल च्यालेन्ज स्विकारेको सुदीप घिमिरे र वर्षा लामिछानेको टोली ह्याकाथनको फस्ट रनरअप ठहरियो । भर्चुअल स्पेस एक्स्प्लोरेसन नाम दिइएको उनीहरूको समूहले स्याटेलाइटबाट पृथ्वीलाई भर्चुअल्ली हेर्न मिल्ने एप्लिकेसन बनाएको थियो । उपलब्ध भएसम्मका फोटो र जानकारी समावेश गरी यस्तो एप्लिकेसन बनाएको टोली सदस्य सुदीप घिमिरेले जानकारी दिए ।

‘जोकोही अन्तरिक्षमा जान सक्दैनन्, कुनै स्याटेलाइटले दिने जानकारीको आधारमा सामान्य मानिस, विद्यार्थी, वैज्ञानिक जोकोहीलाई भर्चुअल्ली अन्तरिक्षको यात्रा गराउनु यो एप्लिकेसनको उद्देश्य हो,’ घिमिरेले भने, ‘एक्वा नामक स्याटेलाइटबाट देखिने अन्तरिक्ष र पृथ्वीको दृश्यलाई एप्लिकेसनमा समावेश गरेका छौं ।’

कुनै स्याटेलाइटले संकलन गर्ने प्रत्यक्ष डाटामा पहुँच भए त्यसलाई एप्लिकेसनमा सोहीअनुसार समावेश गर्न मिल्ने घिमिरेले बताए । ‘यसले मानिसलाई स्याटेलाइट, यसको उपकरण, अन्तरिक्ष, अन्तरिक्षबाट देखिने पृथ्वीका बारेमा जानकारी दिन्छ,’ उनी भन्छन् । उनको प्रोजेक्ट काठमाडौं ह्याकाथनको फस्ट रनरअपसहित ग्लोबल नोमिनी भएको छ ।

काठमाडौंबाट ग्लोबल नोमिनीमा टिम इन्नोभेटर पनि समावेश भएको छ । टिम इन्नोभेटर काठमाडौं ह्याकाथनमा सेकेन्ड रनरअप भएको छ । ह्वाट्स फर डिनर नाम दिइएको ग्लोबल च्यालेन्ज स्विकारेको यो टोलीले मोबाइल एप बनाएको छ । इन्जिनियरिङका चार विद्यार्थी मिलेर बनेको समूहमा अस्मिता तुलाधर, सुष्मा गिरी, इरिना स्थापित र रुमी राजभण्डारी सदस्य थिए ।

‘खाना नपाएर कति मानिस भोकै हुन्छन् । सहरमा भएका होटल र रेस्टुरेन्टमा दिनहुँ खानयोग्य खानेकुराहरू खेर गइरहेका हुन्छन्,’ आफ्नो प्रोजेक्टका बारेमा इरिना स्थापित भन्छिन्, ‘खानयोग्य खानेकुरा छन् भने हाम्रो एपमार्फत जानकारी संकलन गर्न सकिन्छ ।’ उनीहरूले प्रतिस्पर्धाका लागि एन्ड्रोइडमा चल्ने एप बनाएका थिए ।

उनीहरूले एपको नाम ‘फुड साइकल’ राखेका छन् । खाना बढी भएको र अभाव भएको जानकारी संकलन गरी त्यसको ग्याप पूरा गर्नु एपको उद्देश्य हो । 

ग्लोबल नोमिनी बनेका दुवै टोलीको प्रोजेक्ट आइडिया विश्वभरका प्रतिस्पर्धीहरूसँग उत्कृष्ट ठहरिए टोलीले नासाले गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय इभेन्टमा सहभागिताको अवसर पाउने छन् ।

यो वर्षको काठमाडौंमा भएको स्पेस एप्स च्यालेन्जसको संयोजन गरेको संस्था रोबोटिक्स एसोसिएसन नेपालका अध्यक्ष विकास गुरुङ उत्कृष्ट ठहरिएका आइडियाहरूलाई कार्यान्वयन गर्न अन्य संघसंस्थाले चासो देखाएको बताउँछन् । ‘स्थानीयस्तरको समस्या समाधानमा सहयोगी हुने एप्लिकेसनलाई कार्यान्वयनमा लैजाने तयारीमा छौं,’ उनले भने । स्पेस एप्स च्यालेन्जस इसिमोड र मेर्सीकप्र्सको आयोजनामा भएको थियो । 

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७४ ११:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पोयट्री पर्फमर

गोकर्ण गौतम

हुनलाई कविता कृति विमोचन हो तर दर्शकको हुलिया, चेहरा अनि उत्साह हेर्दा लाग्थ्यो, कुनै रकस्टारको कन्सर्ट हुँदैछ । गत वैशाख १८ गते कमलादीस्थित प्रज्ञा भवनको डबलीमा सम्पन्न नवराज पराजुलीको पहिलो कविता संग्रह सगरमाथाको गहिराइको विमोचनको प्रसंग हो यो । डबलीभर त्यस्ता अनुहारको बाहुल्य थियो, जो पहिलो पटक कुनै कृतिको विमोचनमा प्रत्यक्ष सरिक हुँदै थिए ।

 

किताबमा अटोग्राफ लिन हत्तारिएकी गोल्फुटारकी सुनीता सिवाकोटी, १९, भन्दैथिइन्, ‘हामी उहाँ (नवराज) को पाठक हैन, फ्यान हौं ।’ सुनीताको यही उत्साहबाट अनुमान लगाउन सकिन्छ, कुन उमेर समूह र मनोविज्ञानका दर्शकले डबली भरिएको थियो । त्यसो त त्यहाँ वरिष्ठ रंगकर्मी अशेष मल्ल, मदन पुरस्कार विजेता लेखक अमर न्यौपानेदेखि फिल्म निर्देशक मनोज पण्डितसम्म उपस्थित थिए तर बाहुल्यता तीनै नवीन र कौतुहल मुहारको ।   

कार्यक्रमका सञ्चालक तथा कृति प्रकाशक अजित बरालले ‘नेपाली कविताको नयाँ सेन्सेसन’ भनेपछि लेखनसँगै कविता पर्फमबाट लोकप्रियताको शिखर चुमिरहेका नवराज मञ्चमा उक्लिए अनि बाँसुरीको धुनमा पोखिए । 
म छुजस्तो लागेको दिन म तिमीलाई सम्झिन्छु,
मर्छुजस्तो लागेको दिन म तिमीलाई सम्झिन्छु,
...
मैले आफूलाई सम्झेको दिन 
तिमीलाई सम्झिन्छु,
आफूलाई बिर्सिएको दिन
तिमीलाई सम्झन्छु,

आमाले छोरालाई लेखेको ‘हेब्बी बड्ड’ शीर्षकको यो कविता उनले गत वर्ष पोखरामा सम्पन्न साहित्य महोत्सवमा सुनाएका थिए, जसको भिडियो फेसबुकमा २ दिनमा तीन लाखभन्दा बढी पटक हेरिएको थियो भने डबलीमा प्रत्यक्ष सुन्न पाउँदा प्रत्येक हरफमा तालीको वर्षा अनि हुटिङ हुने भइहाल्यो । हरेक कविताले ‘वान्स मोर’ पाइरहेको थियो ।  

हामीकहाँ एउटा मान्यता, एक त टिन एजर र युवा पुस्ताले नेपाली साहित्य पढ्दैनन् । पढिहाले भने पनि कविता उनीहरूको रोजाइमा पर्दै–पर्दैन । र, यो मान्यता मात्र होइन, यसमा अधिक सत्यता छ । तर नवराजचाहिँ कवितालाई हेला गर्ने भनेर चिनिएको यही समूहमाझ प्रिय भइरहेका छन् । जसरी सुविन भट्टराईले उपन्यासमा तन्नेरीलाई ताने, कवितामा नवराजले आकर्षित गरिरहेका छन् । यसमा ‘प्लस पोइन्ट’ चाहिँ, उनका कविता गहन पाठक र साहित्यका नियमित अध्येताले पनि त्यतिकै रुचाइरहेका छन् । जस्तो, विमोचन सकिनासाथ रंगकर्मी मल्ल हत्तारिँदै मञ्चमा पुगे, दुई हातले नवराजको टाउको समाउँदै निधारमा चुम्बन गरे । उनी कति उत्साही थिए भने चस्मा खसेर फुटेको पत्तै पाएनन् । उता, त्यतिबेलासम्म किताब किन्न तन्नेरीको लामो लाइन लागिसकेको थियो ।

‘पुस्तक बजारमा आउनुभन्दा अगाडि पहिलो पटक तपाईंकै कविता पढें/सुनें भन्ने म्यासेज आउँथ्यो,’ सामाजिक सञ्जाल र युट्युबमा समेत हिट यी कविले सुनाए, ‘आजकल पहिलो पटक कविताको किताब किनेरै पढ्दै छु भन्ने आशयका प्रतिक्रिया पाइरहेको छु ।’ तर धेरैलाई पत्यार नलाग्ने यथार्थ के हो भने सगरमाथाको गहिराइ बजारमा आउनु अगाडि उनका जम्माजम्मी आठ थान कविता पत्रपत्रिकामा प्रकाशित भएका थिए । आखिर, उनले कविता लेख्न थालेकै पाँच वर्ष त बित्दैछ । 

यति छोटो समयमा यति ठूलो ‘क्रेज’ १ कारण के होला ? कविता पर्फम गर्न आकर्षक पारिश्रमिक लिएरै देशका विभिन्न सहर पुगेका नवराज भन्छन्, ‘कुनै विषय वा पात्रले हृदयमा अति छोएपछि मात्र कवितामार्फत रिलिज गर्छु, सकेसम्म सरल शब्द र मिठास शैलीमा । त्यसैले अरूले छिट्टै आत्मसात् गरेको हुनुपर्छ ।’ हुन पनि हो, उनका कवितामा कोरा कल्पना र खोक्रो दर्शनभन्दा जीवन र संवेदना हुन्छ । 

जस्तो, तीन वर्ष अगाडि उनले कान्तिपुर दैनिकमा एउटा समाचार पढे, अरबमा पाँच–छ वर्षदेखि कोमामा रहेका नेपाली दाजुभाइको । जसको परिवारसँग न नेपालमा फर्काएर ल्याउने आर्थिक हैसियत छ, न नेपाल ल्याएपछि बाँच्ने कुनै सम्भावना नै । त्यसलगत्तै एक जना उनको दाइ पर्नेको अरबमा ‘नेचुरल डेथ’ भयो । पशुपति आर्यघाटमा बाकसबाट लास झिक्नासाथ छोराको खुट्टामा ढोक्दै पागलजस्तै बरबराएका बुबाको साक्षी हुनुपर्‍यो उनी । यी दुई घटनाले धेरै दिन ‘डिस्टर्ब’ भए । त्यसकै प्रतिफल थियो, कविता सगरमाथाको गहिराइ । उनले लेखेको यो पहिलो पूर्ण कविता कान्तिपुर कोसेलीमा प्रकाशित हुनासाथ साहित्यवृत्तमात्र होइन, जनमानसमै एक्कासि हिट भए । फेसबुकमा जम्माजम्मी ३ सय साथी थिए, एक सातामै पाँच हजारभन्दा बढी फ्रेन्ड रिक्वेस्ट आयो । उनले भनेकै छन्, ‘यी कविता, मैले लेखेका हैनन । मद्वारा लेखिएका हुन् ।’ 

हामीकहाँ एकखालको ‘भ्रम’ छ कि जति घुमाएर लेख्यो, कविता त्यति अब्बल । कवि त्यति नै बुद्धिमानी । जसले गर्दा आममानिस, त्यसमाथि तन्नेरीका बीच कविता प्रिय हुन सकेन । पञ्चायती व्यवस्थामा घुमाएर भन्नु बाध्यता जस्तै थियो । तर प्रजातन्त्र पुनर्बहालीपछि दिनेश अधिकारी, श्रवण मुकारुङ, विप्लव ढकाल, मनु मञ्जिलहरूले सरल शब्दबाट गहिरो कुरा भन्न थाले । ०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनपश्चात् यही शैलीलाई विनोदविक्रम केसी, रावत, स्वनिल स्मृतिहरूले अझ व्यापक बनाए । नवराजको कविता यही अभियानको नयाँ आयामका रूपमा स्थापित भइरहेको छ । भन्छन्, ‘म पनि सकेसम्म सामान्य भाषामा असामान्य कुरा भन्न खोज्छु । सतही रूपमा सुन्दर पनि होस् अनि भित्रभित्रै विभिन्न लेयरहरू पनि होस् ।’  

नवराज कसरी कविता लेखनमा तानिए भन्ने प्रसंग आफैंमा रोचक छ । झापाको जलथलबाट स्नातक गरेपछि मास्टर्स गर्न काठमाडौं आए । झापामा हुँदा गजल लेख्थे । कवितातिर रसै थिएन । कोर्सबाहेकका नेपाली कविता पढेका पनि थिएनन् । २०६८ सालमा गुरुकुलमा मनु मञ्जिलको एकल कविता वाचन भएको थियो, संयोगले त्यहाँ पुगे उनी । ‘तबसम्म गजल लेखिरहें, जबसम्म मनु मञ्जिललाई सुनेको थिइनँ,’ मनु मञ्जिलको कविता र वाचनशैलीबाट मन्त्रमुग्ध भएका यी कवि भन्छन्, ‘त्यो एक घण्टा मेरा लागि स्वर्णीम थियो, ध्यान–तपस्या गरेजस्तै ।’ खासमा त्यहीँबाट उनीभित्रको कवित्वको अध्याय सुरु भयो ।

नवराजको कविता जति सरल, सुन्दर र शक्तिशाली छ, वाचन त्यतिकै बुलन्द । उनी ‘कविता सुनाउने’ भन्दैनन्, ‘कविता पर्फम’ गर्ने भन्छन् । सामाजिक सञ्जालमा हटकेक बन्नुको महत्त्वपूर्ण कारण यही शैली पनि हो । लामा–लामा कविता नहेरी, त्यो पनि बडो भावमा डुबेर सुनाउन सक्नु उनको खासियत हो । उनलाई लाग्छ, पश्चिमी मुलुकको आधुनिक कवितामा कवितातत्त्व कम हुन्छ, पर्फमेन्सलाई प्राथमिकता दिइन्छ । यता, पूर्वमा चाहिँ लेख्य कविता धनी तर पर्फमेन्स पाटो कमजोर । अल नेपाल पोयट्री स्ल्याम–२०१४ का विजेता नवराज भन्छन्, ‘अनि मैलेचाहिँ पश्चिम र पूर्वको सशक्त पक्ष मिसाएर बीचको बाटो रोजेको छु । त्यसैले म आफूलाई ‘पोयट्री पर्फमर’ भन्न रुचाउँछु ।’ उनको यो पर्फमिङ पावर अझ आकर्षक हुने पक्का छ किनभने थिएटरमा प्रत्यक्ष जोडिएका छन् । दुई महिना अगाडि पाकिस्तानमा हेम्लेट नाटक देखाएर फर्किए । अर्को महिना मालिनी देखाउन युरोप जाँदैछन् । त्यस्तै, यूके र अस्ट्रेलियाबाट पोयट्री पर्फमका लागि प्रस्ताव आइरहेको छ । 

मौनमौजी छन् यी कवि । कहिले दुई वर्षमा जम्माजम्मी दुई कविता लेख्छन्, कहिले दुई महिनामा १९ वटा । किनभने कविता उनको वशको बात होइन । हृदयको अन्तरकुन्तरबाट उर्लिनुपर्छ । सायद त्यही भएर होला, अरूले पनि उनको कवितालाई हृदयबाटै प्रेम गर्छन् । जस्तै, च्याउ शीर्षक कविताका यी पंक्तिहरू :

केही छैन मसँग त्यस्तो
जसलाई हेरेर कसैले वाह गर्न सकोस्
र कोही रहेनछ यहाँ यस्तो
जो छातीको उचाइ 
र कम्मरको गोलाइ नहेरी
विवाह गर्न सकोस् । 

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७४ ११:३९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT