अल बिदा शशि कपुर

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — बाल कलाकारबाट अभिनय यात्रा थालेर पूरा करिअर बलिउड र केही अंग्रेजीभाषी गरी १ सय ५० फिल्म खेलेका अभिनेता शशि कपुरको ७९ वर्षको उमेरमा सोमबार साँझ निधन भएको छ ।

तीन सातादेखि मुम्बईको अस्पतालमा उपचाररत कपुर पछिल्लो समय मृगौलासम्बन्धी रोगका कारण अस्वस्थ थिए । सन् २०१४ मै उनको छातीमा इन्फेक्सन देखिएको थियो भने त्यसअघि नै बाइपास सर्जरी गरिएको थियो । उम्दा अभिनेता पृथ्वीराजका कान्छा छोरा शशिका दुई दाजुहरू राज र शम्मीको पनि निधन भइसकेको छ । दादा साहेब फाल्के र पद्मभूषण पुरस्कारद्वारा सम्मानित शशिको निधनप्रति भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीदेखि बलिउडका लगभग सबैजसो सेलेब्रिटीसम्मले गहिरो दु:ख प्रकट गरेका छन् ।

बुबा पृथ्वीराज निर्देशित नाटकबाट अभिनय थालेका शशिले सन् १९४० को दशकमा बालकलाकारका रूपमा फिल्म पनि खेले । शशिलाई सुरुआती चरणमा विशेषत: ‘आग’ (१९४८) र ‘आवारा’ (१९५१) ले चिनाएका थिए । १९६१ को ‘धर्मपुत्र’ ले उनलाई अभिनेताका रूपमा ख्याति दिलाएको थियो । ट्रेडमार्क मुस्कानका कारण बढी चर्चित उनले पूरा करिअरमा ६१ फिल्ममा लिड हिरोका रूपमा खेले भने ५५ मल्टिस्टार फिल्ममा देखिए । शशिले १९६३ मा पहिलो पटक ‘हाउस होल्डर’ नामक विदेशी फिल्म र त्यसपछि ‘वल्लाह’ मा अभिनय गरेका थिए । 

६० को दशकदेखि ८० को मध्यसम्म चर्चाको शिखरमा रहेका शशिको बलिउडमा राखी, हेमा मालिनी र जिनत अमानसँगको जोडी खास जम्थ्यो । शशिले अमिताभ बच्चनसँग एक दर्जन फिल्ममा सँगै काम मात्रै गरेनन्, उनीहरूको टिमअप लोकप्रिय पनि थियो । ‘काला पत्थर’, ‘सुहाग’ र ‘शान’ अमिताभ–शशि अभिनित फिल्म निकै हिट भएका थिए ।

शशिलाई आज पनि ‘दिवार’ मा को–एक्टर अमिताभ बच्चनलाई भनेको ‘मेरे पास माँ है’ का कारण सम्झने धेरै छन् । क्रिकेटर वीरेन्द्र सहवागले पनि ट्वीटरमा सोही डायलगमार्फत शशिको निधनप्रति समवेदना व्यक्त गरेका छन् । अमिताभसँगैको अर्को फिल्म ‘कभी कभी’ बाट भने उनी शीर्षगीत ‘कभी कभी मेरे दिल में...’ का कारण बढी चर्चित भए । अमिताभ र निर्देशक यश चोपडासँग शशिको सहकार्य त्यस बखत ‘दिवार’, ‘कभी कभी’ र ‘त्रिशूल’ बाट अत्यधिक सफल रहेपछि ‘काला पत्थर’ मा दोहोरिएका थिए । ‘काला पत्थर’ फिल्म फेयर अवार्ड्समा आठ विधामा मनोनयनमा परेको थियो । १९८६ मा उत्कृष्ट अभिनेताको राष्ट्रिय अवार्ड भने शशिलाई ‘न्यु दिल्ली टाइम्स’ ले दिलाएको थियो । त्यो फिल्ममा उनी एक आदर्शवादी पत्रकारको भूमिकामा देखिएका थिए ।

‘उहाँको उत्कृष्ट अभिनयलाई आगामी कैयौं पुस्ताले पनि सम्झिरहनेछ । उहाँको निधनका कारण मलाई गहिरो दु:ख लागेको छ । परिवार र प्रशंसकप्रति समवेदना,’ भारतीय प्रधानमन्त्रीले ट्वीटेका छन् । अमिताभले भने सोमबार राति अबेरसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन् । आमिर खानले बिना क्याप्सन शशिको श्यामश्वेत तस्बिर ट्वीट गरेका छन् ।

विख्यात गायिका लता मंगेशकरले पनि ट्वीटमा लेखेकी छन्, ‘मलाई भर्खरै थाहा भयो, गुणी अभिनेता शशि कपुरजीको आज स्वर्गवास भएछ । यो सुनेर मलाई निकै दु:ख लागेको छ । उहाँ असाध्यै राम्रो मान्छे हुनुहुन्थ्यो । विनम्र श्रद्धाञ्जली ।’ त्यसैगरी अजय देवगण, विपाशा बसु, सुस्मिता सेनलगायतले पनि दु:ख व्यक्त गरेका छन् ।

जेनिफर केन्डलसँग विवाह गरेका शशिका दुई छोरा कुनाल र करण तथा छोरी सञ्जना छन् ।

उत्कृष्ट फिल्म
१. दिवार
२. कभी कभी
३. काला पत्थर
४. न्यु दिल्ली टाइम्स
५. शर्मिली
६. सुहाग
७. सत्यं शिवं सुन्दरम्
८. जुनून
९. कलियुग
१०. नमक हलाल
११. इन कस्टडी

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७४ ०८:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

वीरबहादुरको राजधानी यात्रा

‘पहिचान झल्किने गीत गाउँछु । पक्लक्क मरेर गए पनि नाम त रहन्छ नि ।’
सजना बराल

काठमाडौं — सांगीतिक समूह कुटुम्बसँग स्टेज सेयर गरेयता टुङनावादक वीरबहादुर विश्वकर्मालाई काठमाडौं आइरहनुपर्ने भएको छ । यसमा उनी खुसी छन् । यहाँ आउँदा घाटा हुँदैन । दुई/चार पैसा कमाएर घर फर्किन्छन् । त्यसले पाँच सदस्यीय परिवारको जीविका चल्छ ।

यसपालिको काठमाडौं यात्रा भने अलि चिन्ताजनक रह्यो । हुन त उनी खुसीसाथै राजधानी हिँडेका थिए । रत्नपार्क आउनुपर्ने गाडी कोटेश्वरमै बसिदिनाले तनाव आइलाग्यो । चालकले वीरबहादुर र उनका भान्जालाई रत्नपार्क जाने अर्को गाडीमा राखिदिए । रत्नपार्क ओर्लिएपछि मामा–भान्जाको होस उड्यो । तिनले अघिल्लो गाडीमै झोलाझ्याम्टा छोडेछन् ।

धन्न, टिकट काउन्टर गएर बुझ्दा झोला सुरक्षित रहेको जानकारी पाए । तर, झोला भएको गाडी तुरुन्तै सिन्धुपाल्चोकको लिस्तीकोट फर्किएकाले उनले तत्काल फेला पार्न सकेनन् । ‘चालकले तीन दिनपछि जस्ताको तस्तै थमाउँछु भनेको छ,’ वीरबहादुरले कान्तिपुरलाई सुनाए, ‘धेरै थोक त होइन, लत्ताकपडा छन् । त्यो अरूलाई के काम ?’ यसपछि सिभिल मल छेउको गेस्ट हाउसमा टुङना बज्यो । वीरबहादुर त्यसको तालमा नाचुँला झैं गर्दै थिए । ‘कस्तो पीर परेको थियो मलाई,’ उनले टुङना बिसाएर भने, ‘आँखा नदेख्ने गरिब मान्छे परियो,दु:ख गरेर जोडेको सामान हराउँदा साह्रैचित्त दुख्छ ।’

भुइँचालोले ‘मासिदिएको’ घर सम्झिँदा चाहिँ उनलाई अवश्य पीर लाग्छ । भोटेकोसी गाविसमा पर्ने काङलाङको एउटा कान्लोमा उनको घर थियो । वि.सं. २०७२ वैशाख १२ को भूकम्प आउँदा दुईमहिने छोरा र तीन वर्षकी छोरीसहित उनी घरभित्रै थिए । ‘खाँबो ढलेर मलाई भसक्कै थिच्यो,’ उनी सम्झिन्छन्, ‘छोरी खाटमुनि पसिछ । छोरालाईकोक्राले बचायो ।’

वीरबहादुरलाई उनकै जहानले उद्धार गरिन् । आँखा देख्नेहरू धमाधम टहरा बनाउन थाले । विश्वकर्मा परिवार अत्तालियो । गाउँलेले दया गरेर खाँबा गाडिदिए । एक वर्ष त्यसमै गुजारा चलाए वीरबहादुरले । टहरा मर्मत गर्दावर्दा उनलाई ४० हजार रुपैयाँ ऋण लागेछ । कुटुम्ब ब्यान्ड र अन्य दाताले सहयोग नगरेको भए ऋण अझै धेरै हुन्थ्यो ।

‘एउटा बलियो घर बनाउने धोको छ,’ टुङनावादक विश्वकर्मा, तामाङ लवजमा बोल्छन्, ‘ढुंगामाटोको गारो र काठको खाँबो राख्न मन छैन । त्यसले किचेर झन्डै ज्यान गयो ।’ काठमाडौं र अन्य ठाउँमा कार्यक्रम गरेर कमाएको पैसा उनी घर निर्माणमा लगाउन खोज्दै छन् । सरकारी सहयोगबाट पाएको ५० हजार रुपैयाँले जग खनेर गाह्रो उठाउन थालेका छन् । अब कार्यक्रमको निम्ता धेरै आइदिए पक्की घरमा बस्ने उनको सपना चाँडै साकार हुने थियो ।

तीन वर्ष साधना
वीरबहादुर जन्मैदेखि दृष्टिविहीन हुन् । जन्मेको चार दिन, चार रात उनलाई अभिभावकले भोकै राखेका थिए । तर, उनी बाँचे । उनकी दृष्टिविहीन दिदीचाहिँ चार/पाँच दिनकी हुँदा बितिन् । त्यसको केही वर्षपछि वीरबहादुरका बाबु परलोक भए । आमा र दाजुका भरमा उनीजसोतसो हुर्किए ।

गरिबीका कारण पढ्न पाएनन् । भारी बोक्न सिके । दृष्टिविहीनलाई यो काम सहज थिएन । लड्दैपड्दै बाटो पहिल्याए । तातोपानी नाकाबाटसामान भित्र्याउँथे । भरिया बनेर खासा र दूधपोखरी धेरै धाए । ‘अहिले बल छउन्जेल जसोतसो गरुँला तर पछि कसरी बाँच्ने ?’ यही प्रश्नले उनलाई कलाकर्म सिकायो । मुरली बजाउन आउँथ्यो । विरहका धुन निकाल्थे । तर, यसले खासै फलिफाप गरेन ।

झारफुक पनि गरी हिँड्ने वीरबहादुरले आफ्ना गुरु, गावा स्याङ्मो लामाले टुङना बजाएको सुनेका थिए । यसको धुन मज्जाको लाग्थ्यो । एकदिन उनलाई यही बाजा पो ‘कामको चिज’ होला भन्ने लाग्यो । गुरुसँग ५ सय रुपैयाँमा टुङना किने । उनीबाटै थोरबहुत बजाउने तरिका सिके । यसबाट स्याब्रु र होजुङ्मा भाका निकाल्न उनलाई तीन वर्ष साधना गर्नुपर्‍यो । ‘अन्दाजमै सिकेको हुँ,’ अनुहार हँसिलो पार्दै भने, ‘असली बाजा परेछ, एकदम सुरमा बज्छ । भनेजस्तै भाका दिन्छ ।’

सामान बोक्न जाँदा उनी टुङना लिएर जान थाले । त्यसअघि भारी बोकेबापत ३/४ हजार रुपैयाँ कमाउने उनलाई टुङनाले ६ दिनमा १७ हजार रुपैयाँ दिलायो । ‘त्यो मध्ये ८ हजार रुपैयाँ मसँगै गएका दाइलाई दिएँ,’ वीरबहादुर भन्छन्, ‘उहाँको हालत मेरो भन्दा खराब भएकाले माया लाग्यो । सकेको सहयोग गरेँ ।’ लिस्तीकै मेला पर्व, नारायणस्थान मन्दिरतिर टुङना बजाउँदै गीत गाउन निस्किए । यसले उनको आर्थिक अभाव टार्न धेरै सहयोग गर्‍यो ।

पहिचान झल्किने गीत
वीरबहादुर सिन्धुपाल्चोकमा मात्रै सीमित रहेनन् । उनको वादन र गायन कलायुट्युबले मनग्गे प्रचार गरेको छ । ‘लाइभ प्रोग्राम’ हेर्नेहरूले उनको भिडियो खिचेर अपलोड गरिदिएका छन् । खाली खुट्टा भुइँमा टुक्रुक्क बसेर ‘...यतिमा राम्रो यो लाली जोवन फेरिफेरि फर्केर आउँदैन...’ गाएको भिडियो हेर्नेहरूले उनलाई ‘असली कलाकार’, ‘लुकेको प्रतिभा’ जस्ता उपमा दिनेगरेका छन् । अहिले युट्युबमा उनका प्रशस्तै भिडियो छन् । यसबारे ३३ वर्षे वाद्यवादक तथा गायकलाई अलिअलि थाहा छ । गाउँ/ठाउँ र जीवनका भोगाइ उतार्ने भएकाले आफ्ना गीत श्रोताले मन पराउने गरेको उनी बताउँछन् । ‘पहिचान झल्किने गीत गाउँछु । पक्लक्क मरेर गए पनि नाम त रहन्छ नि,’ उनी भन्छन्, ‘आफ्नै विशेषताको गीत गाउनुपर्छ भन्ने लाग्छ । तिब्बती, शेर्पा र तामाङ भाका गाउन सक्छु ।’

युट्युबकै कारण उनी कुटुम्बसम्म पुगेका थिए । ब्यान्डले गत वर्ष उनलाई काठमाडौं बोलायो । पाँच दिन रिहर्सल गरेपछि पाटन दरबार संग्रहालयको प्रांगणमा कार्यक्रम गरियो । उनले कुटुम्बको वाद्यवादनमा ‘कलकत्ते काइँयो...’ गाए । अनि एकल टुङनावादनमा गुन्जिए :
यो संसार त नराम्रो थिएन
हेर्न मलाई आँखाले दिएन
घिम्फेको गामैमा
भेटघाट हाम्रो हुन्छ कि हुँदैन
घुम्न जाऊँ लिस्ती मैदानमा...

उनसँग अहिले तीन वटा टुङना छन् । एउटाको टाउको भाँच्चिएको छ । दुइटा राम्रो अवस्थामा नै भएको बताए । तीमध्ये लामा गुरुसँग किनेको टुङना प्रिय लाग्छ । कार्यक्रममा जाँदा त्यही बोक्छन् । चारतारे यो बाजा अहिले लोपोन्मुख छ । बनाउने मान्छे छैनन् । यही भएर उनको टुङ्ना किन्न खोज्ने प्रशस्त छन् । ‘एक जनाले त ३० हजार रुपैयाँ दिन्छु भन्नुभएको थियो,’ वीरबहादुर भन्छन्, ‘बेच्नेबारे सोच्नै सक्दिनँ । यही कलाले मलाई बचाइरहेको छ ।’

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७४ ०८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT