असुरक्षित गर्भपतनले ज्यानकै जोखिम

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — दाँतोला रजाडाकी पुतली विष्टको पेटमा २ महिनाको गर्भ थियो । एक छोरा र छोरीकी आमा पुतलीले अर्काे बच्चा नजन्माउने निर्णय गरिन् । छिमेकी गाविस मेलबिसौनाको खौला बजारमा रहेको एक मेडिकलबाट औषधि किनेर खाइन् ।

  • गर्भपतनका औषधि गाउँघरमा खुलेआम बिक्री 
  • अविवाहित महिला अस्पताल जाँदैनन्, मेडिकलमा पुग्छन्
  • कतिले खल्तीमै बोकेर हिँड्छन् 
  • ‘महिनामा कम्तीमा ७/८ वटा केस आउँछन्’

त्यही औषधिले झन्डै उनको ज्यान लियो । अत्यधिक रक्तस्रावले गम्भीर अवस्थामा पुगकी उनलाई जिल्ला अस्पताल बझाङका चिकित्सकले नै रगत दिएर बचाए । निरक्षर पुतलीलाई आफूले सेवन गरेको औषधि र पसलको नाम समेत थाहा छैन ।

‘यस्तो होला भन्ने थाहा पाएको भए अस्पताल नै आएर गर्भ फाल्थे,’ उनले भनिन्, ‘हामी नपढेका मान्छे डाक्टर नै होला भन्ने लाग्यो । कसैलाई नसोधी खाइहालें ।’ मेलबिसौनाको खौला बजारस्थित सबै मेडिकलमा गर्भपतन गर्ने औषधि सजिलै पाइने गरेको उनले बताइन् ।
सरकारले तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूले मान्यताप्राप्त स्वास्थ्य संस्थामा मात्र गर्भपतन गर्न पाउने व्यवस्था गरेको छ । तर, मेलबिसौनामा मात्र नभई जिल्लाभरिका सबै मेडिकल स्टोरमा गर्भपतन गराउने औषधि सजिलै पाइन्छ । भर्खरै सीएमए पास गरेका हरूले पनि गाउँमा खुलेआम औषधि बिक्री गर्ने गरेको धुलीका किन्थ्या रोकायाले बताए ।
‘भर्खर पास गरेर आएका केटाहरूले समेत खल्तीमै औषधि बोकेर हिँडेको र बेचेको मैले धेरै पटक देखेको छु,’ उनले भने, ‘काँडा गाविसमा न सरकारको मान्यताप्राप्त गर्भपतन गराउने संस्था छ न त त्यहाँका मानिसलाई कसरी गर्भपतन गर्दा सुरक्षित हुन्छ भन्ने नै थाहा छ ।’
सदरमुकाम चैनपुरबाट गाउँका मेडिकलहरूलाई औषधि आपूर्ति गर्ने एक मेडिकल सञ्चालकका अनुसार गाउँमा सुरक्षित गर्भपतन गराउने संस्था छैनन्, सबैले मेडिकलकै औषधि प्रयोग गरेर गर्भ फाल्छन् । सदरमुकाममा समेत मेडिकलको औषधि प्रयोग गरेर गर्भपतन गराउनेको संख्या पछिल्लो समय हात्तै बढेको ती मेडिकल सञ्चालकले बताए । ‘महिनामा १५/२० जनालाई हामीले नै औषधि दिने गरेका छौं,’ उनले भने, ‘श्रीमान् घरमा नभएका र विवाह नगरेका महिला अस्पताल जान सक्दैनन् । हाम्रैमा आउँछन् ।’ 
एक पटक गर्भपतन गराउँदाको औषधि खर्च आफूले २ हजार लिने गरेको बताउने ती सञ्चालकले गाँउघरमा त्यही औषधिको ५/७ हजारसम्म लिने गरेको बताए । असुरक्षित गर्भपतनले जोखिममा परेपछि मात्र उनीहरू अस्पताल आउने गरेको जिल्ला अस्पताल प्रमुख डा. विष्णु खतिवडाले बताए ।
‘महिनामा कम्तीमा ७/८ वटा यस्ता केसहरू अस्पताल आउँछन्,’ डा. खतिवडाले भने, ‘धेरै अविवाहित त सामाजिक डरका कारण अस्पताल नपुगेरै पनि मरेका होलान् ।’ अवैध रूपमा गर्भपतन गराउने र औषधि बेच्नेलाई कारबाही नभएका कारण पनि यसको खुलेआम बिक्री भइरहेको उनको भनाइ छ । 
जिल्ला प्रशासन कार्यलयमा अहिलेसम्म यस्ता घटनाको उजुरी नआएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी हीरालाल चौधरीले बताए । ‘अवैध रूपमा गर्भपतन गराएको थाहा पाएमा प्रशासनले कारबाही गर्छ,’ उनले भने, ‘अब स्वास्थ्यकर्मीको सहयोगमा मेडिकलहरूको अनुगमन गरेर नियमविपरीत काम गर्नेलाई कारबाही गर्छौं ।’ सरकारले बझाङमा जिल्ला अस्पताल सिमखेत, रायल र देउलेकस्थित प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र अमिसा अस्पताल चैनपुरलाई मात्र गर्भपतन गराउने मान्यता दिएको छ । 
अस्पतालमा तोडफोड
आकस्मिक उपचार कक्षमा भर्ना भएका एक बिरामीले आइतबार राति जिल्ला अस्पतालमा तोडफोड गरी अत्यावश्यक उपकरणलगायत अन्य भौतिक सम्पत्तिमा क्षति पुर्‍याएका छन् । दमका बिरामी भनेर अस्पताल भर्ना भएका जयपृथ्वी ९ का धर्मराज जोशीले तोडफोड गर्दा आकस्मिक कक्षमा रहेका दुईवटा अक्सिजन कन्सनट्रेटर पूर्ण रूपमा काम नलाग्ने गरी फुटेका छन् । आकस्मिक कक्षमा सुतिरहेका जोशीले आइतबार राति १२ बजेतिर उठेर कक्षमा रहेका टेबुल, दराज र ६ वटा कुर्सीसमेत तोडफोड गरेको जिल्ला अस्पताल प्रमुख डा. विष्णुप्रसाद खतिवडाले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७३ ०८:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चिकित्सक थपिएपछि बिरामी बढे

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — केही महिना अघिसम्म सामान्य प्रसूति सेवाका लागि पनि धनगढी तथा सीमावर्ती भारतीय बजार धाउनुपथ्र्याे । महाकाली अञ्चल अस्पतालमा विशेषज्ञ चिकित्सक नहुँदा बिरामी जोखिम मोल्न चाहँदैनथे । तर, अहिले विशेषज्ञ चिकित्सक आएपछि प्रसूतिसँगै उपचार सेवामा सुधार आउन थालेको छ । बिरामीको चाप दिनहुँ बढ्न थालेको हो ।

जटिल खालका प्रसुति सेवा र अन्य उपचारसमेत यहींबाट प्रदान भइरहेको छ । ‘दैनिक २ जनाको शल्यक्रियाबाट प्रसूति गराइन्छ,’ अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. श्रीराम तिवारीले भने, ‘सामान्य खालका अन्य शल्यक्रिया सेवा पनि प्रदान भइरहेको छ ।’ अहिले दैनिक २ सय बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन् ।
फागुन अन्तिम साता स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. सलिना खड्का, बालरोग विशेषज्ञ डा. सुशन भट्टराई र हाडजोर्नीका डा. अर्जुन डुम्रे अस्पतालमा हाजिर भएका हुन् । दुई साताअघि सर्जन डा. घनश्याम थापा पनि थपिए । उनी आएपछि जटिल खालका प्रसूति सेवा र अन्य शल्यक्रिया गर्न सहज भएको डा. तिवारीले बताए । हाडजोर्नी तथा बालरोगसम्बन्धी बिरामीसमेत बढेको अस्पतालले जनाएको छ । सामान्य शल्यक्रियाबाट निको हुने हाडजोर्नी समस्या पनि अञ्चल अस्पतालबाटै समाधान भइरहेको डा. तिवारीले बताए । ‘जटिल खालको शल्यक्रियाका लागि आईसीयू नहुँदा समस्या छ,’ उनले भने, ‘अन्य उपकरण पनि पर्याप्त छैनन् ।’ 
जनशक्तिसँगै उपकरण बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ । इमरजेन्सी वार्डमा पनि बिरामीको चाप बढेको छ । दैनिक ४० देखि ५० जनासम्म बिरामी आउने गरेको अस्पतालले जनाएको छ । केही दिनअघि मात्रै काजमा रेडियोलोजिस्ट रितेश थापा र एनेस्थेसियन सुनिलकुमार पनि थपिएका छन् । एक जना मात्र दरबन्दीका चिकित्सक रहेको अस्पतालमा ३ जना मात्रै भए पनि विशेषज्ञ र सर्जन थपिँदा सर्वसाधारण पनि आशावादी भएका छन् । अझै पनि मेडिकल अधिकृत र विशेषज्ञ पर्याप्त नभएको स्थानीयवासी बताउँछन् । ‘यतिले मात्रै पुग्दैन्,’ नागरिक समाजका सचिव कोमल भाटले भने, ‘कम्तीमा सामान्य उपचारका लागि बाहिर जानु नपर्ने गरी सेवा प्रदान गर्न सक्ने जनशक्ति र उपकरण उपलब्ध हुनुपर्छ ।’ विशेषज्ञसहित १८ चिकित्सक दरबन्दी रहेको अस्पतालमा गत साउनमा ९ जनाको दरबन्दी थपिएपछि उक्त संख्या २७ पुगेको छ । स्वास्थ्य सेवा विभागले दरबन्दी थपे पनि चिकित्सक नथपिने गरेकाले बिरामी समस्या झेलिरहेका छन् । ‘अहिले पनि फिजिसियन र एनेस्थिेसियन अति आवश्यक छ,’ अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष खिमलाल घिमिरेले भने, ‘कम्तीमा ५ जना मेडिकल अधिकृत र ५ जना स्टाफ नर्स आवश्यक छ ।’
स्वास्थ्य सेवा विभाग र स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट गतवर्ष आईसीयू सञ्चालनका लागि आएका उपकरण गोदाममा थन्क्याइएको छ । अझै पर्याप्त जनशक्ति नहुँदासम्म आईसीयू सञ्चालन गर्न नसकिने डा. तिवारी बताउँछन् । ‘एक/दुई जना डाक्टरको भरमा आईसीयू सञ्चालन गर्न सकिँदैन,’ उनले भने, ‘भोलि डाक्टरहरू अन्यत्र गए काम ठप्प हुन सक्छ ।’ 
हुम्लामा पनि थपिए चार चिकित्सक
हुम्ला– सधैं चिकित्सक अभाव हुने हुम्लामा पहिलोपटक चार जना आएका छन् । दुई चिकित्सक दरबन्दी भएको अस्पतालमा चार जनाले सेवा दिन थालेका हुन् ।
जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका सूचना अधिकारी नरेश श्रेष्ठले स्मृति महत, अनिलकुमार गुप्ता, छविलाल बास्तोला र केशव भट्टराईले बिरामीको उपचार गरिरहेको बताए । दुईजना चिकित्सक करारमा नियुक्त भएका हुन् ।
सरकारले यो वर्ष जिल्लामा आकस्मिक प्रसूति र नवजात शिशु स्वास्थ्य सेवा लागु गरेपछि डा. केशव भट्टराईले सेवा दिइरहेका छन् । अस्पताल व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष डब्बल रावलले चारजना चिकित्सकको सेवापछि शल्यक्रियामार्फत प्रसूति हुने महिलादेखि सामान्य शल्यक्रिया गर्नुपर्ने बिरामीलाई सहज भएको जानकारी दिए । सेवाको स्तर बढेपछि रेफर दर पनि घटदै गएको श्रेष्ठको भनाइ छ । यसअघि एक जना चिकित्सक मात्र कार्यरत हुने र उनी काज तथा सेमिनारमा जाँदा सहायकको भरमा अस्पताल छाड्नुपर्ने बाध्यता थियो । जिल्ला अस्पतालमा अहिले चिकित्सक सेवा प्रर्याप्त भए पनि गाउँमा भने जनशक्ति अभाव छ । सूचना अधिकारी श्रेष्ठले एक सय ९२ दरबन्दी रहेकोमा एक सय तीन पद मात्र पूर्ति भएको बताए । दरबन्दी अनुसार ५४ प्रतिशत पद पूर्ति भएको र ४६ प्रतिशत रिक्त छ । अस्पतालमा रहेको पुरानो एक्सरे मेसिन बिग्रेपछि बिरामी महँगो शुल्क तिरेर निजी क्लिनिकमा जान बाध्य छन् ।

 

  • प्रसूति सेवामा सुधार
  • शल्यक्रिया पनि गरिँदै
  • भारतीय अस्पताल धाउनुपर्ने बाध्यता हट्यो

 

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७३ ०८:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्